Iran nửa thế kỷ đàn áp

Đường phố Iran với hình giáo lãnh mới Mojtaba Khamenei

Iran gần nửa thế kỷ đàn áp

Iran conflict the result of decades of oppression

Darab Ganji • Dallas Morning News 4.19.2026

Dân chúng Iran trong bốn thập niên đã chịu đựng thất vọng, đàn áp, đành phải giao số mệnh cho tập đoàn giáo lãnh cai trị. Gần nửa thế kỷ, ý thức hệ bành trướng quân sự, chủ trương khủng bố, tham nhũng có hệ thống và bất tài của Cộng Hòa Hồi Giáo Iran đã đưa một quốc gia nặng di sản văn hóa lịch sử, tài hoa và nhiều tài nguyên thiên nhiên vào con đường hủy diệt và thất vọng cùng tột.

Trước cách mạng 1979, Iran có 38 triệu dân nay đã lên quá 93 triệu. Lúc ấy, mỗi ngày sản xuất 6 triệu thùng dầu gồm 5 triệu thùng xuất cảng; nay hai con số nầy là 3,3 và 1,5 triệu. Lúc ấy 70 đồng rial đổi được 1 dollar Mỹ; bây giờ phải mất 1,6 ...triệu mới có US$1. Xưa kia về kinh tế ngang bằng Nam Hàn nay trụt xuống bằng Bắc Hàn. 

Ghi chú người dịch: hối suất 4.19.26 

1 Iranian Rial = 0.000.000.75 US Dollar • 

1 US Dollar = 1,320,935 Iranian Rial.

Thất bại trầm trọng nhất của chế độ giáo quyền là đã bỏ mất cơ hội làm trung tâm giao hoáng dầu mõ từ Trung Á ra khắp thế giới. Sau khi Liên Sô giải thể 1991, các nước mới độc lập  - đặc biệt Kazakhstan, Uzbekistan và Turkmenistan - tìm các thị trường mới để xuất cảng dầu. Trong lúc ấy, Iran tự cô lập trong chủ trương quân sự quá khích và vì trừng phạt quốc tế nên phải nhờ Nga Tàu mua giúp. Ngạc nhiên hơn, Iran không thể đưa khí đốt qua Âu Châu khi có một trữ lượng lớn hạng nhì thế giới và nằm trên trục lộ thuận tiện về địa dư chiến lược.

Ngày nay đường lối tự hoại ấy tiếp tục tác hại làm Iran mất vị trí lãnh đạo trong Vịnh Ba Tư; không biết khai dụng eo biển Hormuz một cách hòa bình có kế hoạch gây lợi. Thay vì dùng nó để lôi kéo đầu tư, gia tăng thịnh vượng chung, hợp tác hữu hiệu trong vùng, Iran đã vũ khí hóa nó bằng cách ngăng chận hải vận.

Eo biển nầy sẽ trở thành món oan nghiệt cho Iran vì các nước cần chuyển vận nhiên liệu qua ngõ nầy sẽ không để Iran ngồi yên làm chủ tình hình vả thâu tiền mãi lộ.

Dân chúng Iran thừa biết rằng các chính sách quá khích của các giáo lãnh cai trị sẽ đưa đến chiến tranh và kéo xứ sở vào đau khổ nầy. Họ biết sự cô lập hóa, suy sụp kinh tế và thất bại ngoại giao không phải là những tai nạn thất thường của lịch sử mà là hậu quả đương nhiên của một chế độ thực hiện cho được ý thức hệ quá khích thay vì nghĩ đến sự hưng thịnh an sinh của quốc gia.
Đường lối phiêu lưu quốc tế đã làm rút cạn tài nguyên quốc gia; người dân bình thường phải gánh chịu khổ đau; tương lai bị đem bán để nuôi sống bè lũ cai trị tham nhũng sống còn nhờ đàn áp và bạo lực quá mức.

Ngày nay dân chúng Iran tự phát phong trào đòi tự do, chống cai trị độc đoán, thế giới đang chứng kiến một cuôc đấu tranh bền bỉ, đòi hỏi dân chủ thế tục và giá trị con người.

Đầu năm nay, trong vòng hai ngày, thần quyền muslim đã sát hại 35 ngàn người biểu tình đòi các quyền tự do căn bản và thay đổi chế độ. Sự tàn bạo nầy đánh dấu giai đoạn lịch sử ghi rõ mâu thuẩn tuyệt đối giữa một bên bạo quyền và một bên dân chúng tha thiết tự do dân chủ.

Một khi tự do được tái lập và các cơ hội kinh tế được khai mở, Iran sẽ sử dụng các tiềm năng, trao sức lực cho dân chúng tự sinh sôi nẩy nở, biến Iran thành một quốc gia phát triển hùng mạnh, là một liên minh chính yếu cho khối dân chủ và tự do kinh doanh.

Ủng hộ cuộc đấu tranh nầy không những chỉ là một nghĩa vụ luân lý. Mà còn là một đầu tư chiến lược để có một tương lai trong đó người dân Iran dùng sự ổn định và thịnh vượng của mình hội nhập sống chung yên hòa với cộng đồng thế giới; không để bọn tăng lữ cầm tù mọi người trong và ngoài xứ sở nầy. 

=============================================================

Đà Lạt trước 1975