IRAN LÀM EO Ở EO BIỂN HORMUZ

Tôn Thất Tuệ

Tuần rồi TT Trump kêu gọi các đồng minh Nato hợp tác giải tỏa eo biển Hormuz khỏi sự kiểm chế của Iran, ngõ hầu tàu bè giao thông tự do, nhất là tàu chở nhiên liệu, dầu hỏa và khí đốt. 20% dầu sử dụng trên thế giới đi qua eo biển nầy vào thời bình vì các nước chung quanh vịnh Ba Tư đều sản xuất dầu, kể cả Iran.

Các đồng minh đã cự tuyệt, cho đó không phải là chiến tranh của họ, ai muốn làm gì thì làm, tuy rằng các nước nầy lệ thuộc hải vận qua chỗ nầy để có nhiên liệu; phần nào vì tin có thể "deal" với Iran cho tàu của họ đi sát bờ và không bị hỏa tiển bắn, có tin thỏa thuận nếu mua dầu bằng đồng quan của Tàu thay vì dollars, như Ấn và Pakistan đã thực sự làm theo.

Tin từ chối nầy làm nhiều bình luận gia vui sướng, từ anh tép rêu FB, tin tức của Người Việt, cho đến anh bự New York Times. NYT đã dành nhiều thì giờ cho vụ nầy. Trước khi nữ thủ tướng Nhật lên đường đi Mỹ, báo nầy đã tiên đoán rằng tay trống nhạc rock ngày nào sẽ cho Trump thêm gáo nước lạnh vì bà không muốn mất lòng Tàu và Iran.

Thủ Tướng Nhật Takaishi và TT TRumps, WH March 19

Không biết vì tình cờ hay vận động của người đẹp Phù Tang nầy mà trong khi bà ở tại White House, phủ thủ tướng Anh của ông Starmer công bố thông cáo chung của các thủ lãnh quốc gia Anh, Pháp, Đức, Ý, Hòa Lan và Nhật Bản đồng thuận ủng hộ thi hành các biện pháp thích ứng bảo vệ hải vận an toàn qua eo biển Hormuz. Một giờ sau, Canada cho biết sẽ ký thuận; sau một ngày có thêm Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania.

Báo chí thế giới đều thông báo sự việc. Nhưng NYT không cập nhật báo online của mình. Chúng tôi chờ xem qua ngày sau thì NYT vẫn không đề cập tuy nói lung tung cuộc tiếp xúc giữa TT Trump và bà Tachaishi.  Xin đồng bào thông cổm. 

Thông cáo chung nầy không nói rõ là một liên minh quân sự, nhưng không chận đường một hợp tác vũ trang. Các quốc gia nầy lên án Iran tấn công các tàu không vũ trang, bắn phá các hạ tầng cơ sở kinh tế trong vùng và trên thực tế đã kiềm tỏa eo biển Hormuz. We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces. 

Các quốc gia ký kết nầy, trừ Nhật và Canada, đã đưa hải quân hay không quân đến trong vùng để bảo vệ quyền lợi và căn cứ quân sự của mình ở Trung Đông. Iran đã bắn hỏa tiển vào trung tâm huấn luyện của Ý tại Iraq nhưng Ý chỉ rút lui không phản ứng gì. Các quốc gia Âu Châu đều cho hành động quân sự của Mỹ là bất hợp pháp nhưng hợp lý (illegal but legitimate).

Thủ Tướng Tây Ban Nha Sanchez nói rõ ông ủng hộ Iran Hồi Giáo và Gaza. Chẳng có gì lạ vì Sanchez tiếp nối chính quyền phi nhân giết người không gớm tay của Franco, tàn bạo không kém Iran Hồi Giáo.

Mở đầu cuộc chiến, Mỹ và Do Thái xem như việc riêng của xứ sở mình, Iran là mối đe dọa tiêu diệt. Mỹ chỉ cần được sử dụng các căn cứ quân sự của Anh, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha theo các thỏa ước Nato. Nhưng đến giai đoạn Hormuz thì eo biển nầy về phương diện nhiên liệu hầu như hoàn toàn ảnh hưởng các nước khác, chứ Mỹ có dầu riêng, nhất là từ khi kiểm soát Venezuela. Đó là lý do Trump kêu gọi cộng tác.

Giải quyết xong vụ Hormuz là xong chiến tranh. Ai chiếm Hormuz sẽ thắng cuộc chiến.
◙
Dưới đây là quan điểm của tài phiệt đầu tư Ray Dalio, sáng lập viên tổ hợp tài chánh Bridgewater.

Trump phải lấy lại từ tay Iran quyền điều khiển eo bể nầy nếu muốn duy trì thế lực và uy tín của HK. Ngược lại, nếu để cho Iran dùng làm vũ khí thao túng đe dọa các đồng minh của HK trong vùng và nói rộng là nền kinh tế thế giới, thì Cộng Hòa Hồi Giáo nầy sẽ bắt mọi người giam vào ngục làm con tin; nếu vậy chiến bại dành cho Trump.

Dalio đã giải thích tariff là đòn phép tất yếu của bất cứ ai bước vào White House để xóa món nợ quốc tế, tuy rằng HK đang tiếp tục đi xuống sau quá nhiều vụ thất bại như Việt Nam, Afghanistan, Iraq.

Trở về Hormuz, Dalio cho rằng kẻ nào hay phe nào điều khiển Hormuz sẽ ấn định trật tự mới của thế giới. HK phải nắm lấy nếu không muốn tuột dốc nhanh.

Cùng hơi hướng ấy, cựu ngoại trưởng Condoleeza Rice yêu cầu Trump phải gây áp lực tối đa, không như Obama và Biden trả tiền bị sai áp và cho thêm tiền để Iran có thể thao túng những yết hầu như Hormuz.

Tin trong mấy ngày qua, HK đã oanh tạc những cơ sở quân sự trên bộ phía sau Qeshm, hòn đảo chấn ngang eo biển Hormuz. Nếu đảo thứ hai Kharz là ngã ba dầu Iran phải chảy qua để lên tàu, thì Qeshm vô cùng quan trọng về quân sự.

Báo Al Jeera cho Qeshm biệt danh: hàng không mẫu hạm không chìm. Mục đích chiến lược của nó đã rõ nhưng không ai biết chắc số lượng tàu chạy nhanh tấn công chớp nhoáng, tàu cận duyên ... dấu kín trong các đường hầm. Tướng hồi hưu Liban là Hassan Jouni nói Qeshm là một thành phố hỏa tiển (a missile city) dung chứa mọi phương tiện tấn công của Iran ở mức độ rất lớn, nhưng mục tiêu gần nhất là phong tỏa eo biển nầy, chế ngự toàn vùng về kinh tế lẫn quân sự.

Press release • GOV UK
Joint statement from the leaders of the United Kingdom, France, Germany, Italy, the Netherlands, Japan and others on the Strait of Hormuz: 19 March 2026

We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces.

We express our deep concern about the escalating conflict. We call on Iran to cease immediately its threats, laying of mines, drone and missile attacks and other attempts to block the Strait to commercial shipping, and to comply with UN Security Council Resolution 2817.

Freedom of navigation is a fundamental principle of international law, including under the United Nations Convention on the Law of the Sea.

The effects of Iran’s actions will be felt by people in all parts of the world, especially the most vulnerable.

Consistent with UNSC Resolution 2817, we emphasise that such interference with international shipping and the disruption of global energy supply chains constitute a threat to international peace and security. In this regard, we call for an immediate comprehensive moratorium on attacks on civilian infrastructure, including oil and gas installations.

We express our readiness to contribute to appropriate efforts to ensure safe passage through the Strait. We welcome the commitment of nations who are engaging in preparatory planning.

We welcome the International Energy Agency decision to authorise a coordinated release of strategic petroleum reserves. We will take other steps to stabilise energy markets, including working with certain producing nations to increase output.

We will also work to provide support for the most affected nations, including through the United Nations and the IFIs.

Maritime security and freedom of navigation benefit all countries. We call on all states to respect international law and uphold the fundamental principles of international prosperity and security.


Following publication, Canada, Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania confirmed they also joined this joint leaders’ statement.

trách nhiệm quốc tế che chở thường dân

Người Iran lưu vong yêu cầu HK can thiệp

TRÁCH NHIỆM CHE CHỞ THƯỜNG DÂN  

How Good Intentions Helped Pave Trump’s Road to Iran

Amanda Taub • New York Times March 7, 2026

 

Nếu Iran như thường lệ tiếp tục sát hại những người phản đối ôn hòa thì HK sẽ đến cứu. TT Trump đã viết như vậy trên web Truth Social khi đầu tháng giêng dân chúng ùa ra ngập đường phố Iran trong lần biểu tình chống chính phủ lớn nhất trong lịch sử. Ông viết tiếp: chúng tôi đã so cung gom tên và sẵn sàng lên đường".

Như để đáp ứng, Iran giết hằng ngàn người phản đối. Và HK vẫn bình chân như vại, trái với những lời tuyên bố to lớn, mãi cho đến .... Feb 28, 2026  HK và Do Thái mới tấn công.

Khi bom nổ, Trump đưa ra một số lời biện minh: Iran bắt người Mỹ làm con tin năm 1997, dùng các lực lượng đàn em ở Trung Đông gây tác hại nhiều thứ và nhất là không chịu từ bỏ chương trình hạch nhân. Nhưng những tiếng vọng về nhân đạo được nghe từ câu lạc bộ vây cánh của ông. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham nói Giáo lãnh Iran và bộ hạ đã sát hại bao người phản đối bất bạo động, đánh phụ nữ đến chết vì không đội khăn đúng cách, nuôi dưỡng các tổ chức khủng bố ba bốn chục năm rồi. Có ai muốn sự thể nầy tiếp tục thì đưa tay coi.

Những tâm tư ấy cũng được diễn tả qua những người bất đắc dĩ phải chỉ trích chống đối. TT Pháp Macron nói: Không thể chấp nhận cuộc oanh kích Thái Mỹ vì nằm ngoài luật quốc tế nhưng lịch sử không thể thương khóc những kẻ đã giết hại dân chúng của chính mình.

Tuy vậy ít ai tin rằng nhân đạo là động lực chính của ông Trump. Ông đã nói từ lâu không cần luật quốc tế. Cuộc chiến đã gây bao tử vong cho thường dân; một trái bom nhắm vào căn cứ hải quân đã lọt vào một trường tiểu học, vô số trẻ em đã chết oan.

Tuy nhiên, vấn đề cứu người như một cứu cánh, dù Trump có muốn hay không, sẽ là đường nét chính trong lập luận nền tảng biện giải cuộc chiến mới nầy, cuộc chiến sẽ thay đổi trật tự thế giới từ khi chấm dứt Chiến Tranh Lạnh.

•

Theo luật quốc tế, bạo động chỉ được sử dụng chống trả tấn công bằng quân sự hay được chấp thuận bởi Hội Đồng Bảo An LHQ. Không được quyền xâm chiếm một quốc gia để bảo vệ thường dân của chính quốc gia nầy, dù chính quyền sở tại bách hại dân chúng. Các điều khoản nầy giúp cho các chính phủ và các tổ chức bán quân sự tự do tàn sát, cầm tù, tra tấn người phản đối, tự do làm mọi thứ độc ác như diệt chủng. Bao nhiêu người đã phản đối thứ luật lệ nầy.

Chủ thuyết “Responsibility to Protect,”  [R2P] Trách Nhiệm Bảo Vệ nhằm thay đổi bế tắc nầy xuất hiện vào thời kỳ oanh liệt của khuynh hướng tự do. Ấy là lúc HK và đồng minh cùng các định chế quốc tế tin tưởng rằng nhiều khi quyền lực là sức mạnh của lẽ phải, cho dù vi phạm luật quốc tế.

Năm 2014, Putin chiếm Crimea, nói là để bảo vệ người nói tiếng Nga trên đảo nầy khỏi bị tiêu diệt. Đến 2022, Putin xua quân vào Ukraine nói để ngăn chận cuộc diệt chủng hằng triệu người.

Năm 1999, trong thời khủng hoãng Kosovo, tổng thư ký LHQ Kofi Annan, trong bài lình luận trên báo The Economist, yêu cầu cộng đồng thế giới suy nghĩ lại về cuộc diệt chủng mấy năm trước ở Rwanda. Xin hãy tưởng tượng giá như trong những ngày đen tối trước khi thảm họa bắt đầu mà có một liên minh nhiều quốc gia can thiệp bảo vệ người Tutsi thì hay biết mấy; nhưng Hội Đồng từ chối, không cho phép làm; liên minh ấy đã ngồi không trong khi những hãi hùng chết chóc tiếp diễn.

Mặc dù chưa có ưng thuận của Hội Đồng Bảo An, các nước Nato đã can thiệp vào Kosovo vì họ đứng về phía luân lý. Một ủy ban quốc tế đã kết luận rằng các cuộc không tập của Nato ở Kosovo là bất hợp pháp nhưng hợp tình chính thống (illegal but legitimate). Tính chất luân lý đã thắng tính chất pháp lý.

Sau chiến tranh lạnh, trường hợp Kosovo không phải là duy nhất. Trong thế giới, nơi HK đứng đầu, còn biết bao nhiêu vụ khác thường dân bị chính quyền giết hại. Số ít ví dụ: Rwanda, Nam Tư, Tây Phi, Congo, Somali, Haiti. Trật tự thế giới sau thế chiến 2 ngăn chận quốc gia nầy chiếm quốc gia kia nhưng hậu quả là không cho phép các quốc gia bên ngoài vào cứu thường dân bị chính quyền sở tại sát hại, thanh trừng kỳ thị.

1999, người Kosovo nạn nhân diệt chủng của Serbie

Năm 2000, chính phủ Canada thông báo thành lập một ủy ban quốc tế nghiên cứu ấn định lúc nào thích ứng cho một quốc gia quyết định động binh chống một quốc gia khác để bảo vệ thường dân của quốc gia thứ hai nầy. Năm sau, Ủy Ban nầy đã tường trình kết quả nghiên cứu dựa trên tinh thần R2P, trách nhiệm bảo vệ. Năm 2005, bản tường trình được đưa ra thảo luận tại Đại Hội Đồng và được 170 thủ lãnh quốc gia đồng thanh chấp thuận.

Những nguyên tắc mới nhằm bố túc chứ không hủy bỏ hệ thống quốc tế. Thứ nhất: quốc gia có trách vụ bảo vệ mọi công dân. Thứ hai: các quốc gia khác có nghĩa vụ giúp quốc gia nầy thi hành điều vừa nêu. Thứ ba: khi một quốc gia không thi hành trách vụ nói ở nguyên tắc thứ nhất thì cộng đồng quốc tế sẽ hành động can thiệp.

Theo các điều lệ được chính thức thông quá, mọi can thiệp theo nguyên tắc thứ ba phải được Hội Đồng An Ninh chấp thuận. Nhưng ngay từ đầu, các hoạt động quân sự nầy vẫn được xúc tiến không cần Hội Đồng chấp thuận.

 

2011 Nato thả bom Tripoli, thủ đô Libya

Năm 2011, dân chúng Lybia biểu tình chống chế độ độc tài tham nhũng bị chính quyền Gaddafi đàn áp không nương tay. Hội Đồng chấp thuận cho các nước hội viên tùy tiện hành động để cứu thường dân. HK dưới danh nghĩa Nato đã thả bom thủ đô Tripoli giúp phe chống đối lật đổ Gaddafi và tra tấn giết ông. Nhưng chủ thuyết che chở R2P mất uy vì dù Gaddafi đã bị giết, Lybia trở nên hổn loạn hơn xưa và dân chúng cực khổ theo kiểu mới.

Tuy vậy R2P đã giúp quan niệm nhu cầu nhân đạo trở thành một ngoại lệ hợp pháp của nguyên tắc chủ quyền quốc gia và không can thiệp. Các nhà lãnh đạo trong cuộc đã dùng thành công vũ khí chiến tranh chính trị nầy: bất hợp pháp nhưng hợp lý hợp tình một cách chính thống. [The war could be illegal but still legitimate. La guerre puisse être illégale mais toujours légitime.]

============================================================

trường Đồng Khánh, Huế 1950

====================================

MẮC MỚ GÌ PHẢI PHÂN ƯU KHAMENI

Tòa Đại Sứ Iran ở Nam Phi gởi công hàm đến TĐS Ukraine thông tri việc mở sổ vàng phân ưu Giáo Lãnh Khameni và các cộng sự viên vừa mới chết. ĐS Olexander Scherba đã phúc đáp như sau

Thưa Ngài Đại Sứ,

Vì lẽ Ngài có thông tri Tòa Đại Sứ Ukraine v/v mở cuốn sổ vàng phân ưu việc quá vãng của Giáo Lãnh Khameni và các cộng sự viên cao cấp, nên tôi mới xin phép lưu ý Ngài những điều sau đây.
Với tư cách đồng minh quân sự của Liên Bang Nga, những lãnh tụ quá vãng trên đây tay vấy máu của ngàn ngàn vạn vạn người Ukraine - đàn ông đàn bà, người già trẻ con - bị giết hại vì các drone uế danh Shahed và các sáng kiến quân sự khác mà chính phủ quý quốc hăng hái cung cấp cho Nga. Các lãnh tụ của Ngài đồng phạm đem lại khổ đau bất tận cho thường dân Ukraine.
Là một người có đức tin, tôi luôn cố sức dằn mình không vui sướng vì cái chết của người khác, kể cả những kẻ gây tai ương cho xứ sở của tôi, một xứ sở không làm gì xấu cho họ. Nhưng với tư cách một cá nhân đã sống ba bốn năm nay để ngày đêm nghe các bộ máy giết người do Iran chế tạo tru hú một cách ghê rợn trên bầu trời thủ đô Kiiv và các thành phố an bình của Ukraine, tôi không thể ngừng mong muốn mọi phạm nhân nầy phải được công lý trừng trị thích đáng. Nếu không phải bằng luật trần gian thì cũng đền tội trước Thượng Đế Toàn Năng.

Thưa Ngài, tôi chưa hân hạnh quen biết Ngài, tôi không có thù oán gì Ngài. Đôi khi các nhà ngoại giao tài ba phải nói tốt về các lãnh tụ xấu xa hay các chính sách tồi tệ. Nhưng nay, tôi hy vọng Ngài hiểu cho rằng tôi sẽ không bày tỏ lời chia buồn về một kẻ có cái chết mà tôi không buộc phải chịu tang.

Trân trọng,
Dr. Olexander Scherba, Đại Sứ
Ambassador

The Embassy of Iran in South Africa sent a message to the Embassy of Ukraine informing us about the opening of a book of condolences for the deceased ayatollah and his associates. Ukrainian Ambassador Dr. Olexander Scherba sent them a response.
Your Excellency,
Mr. Ambassador,
Since you notified the Embassy of Ukraine of the book of condolences for the deceased Ayatollah Khamenei and Iran’s military leadership, I feel compelled to remind you of the following.
As military allies of the Russian Federation, the deceased leaders of Iran had on their hands the blood of thousands of Ukrainian citizens – men and women, children and elderly – killed with the help of the infamous Iran-made “Shahed” drones and other military know-how so eagerly provided to Russia by your government. Your leaders were complicit in bringing endless grief to Ukrainian civilians.
Being a person of faith, I try not to rejoice in the death of other people, even those who chose to be tormentors of my country, who did nothing bad to theirs. But as someone who has spent three years to the tune of Iran-created machines of death howling every night in the sky over Kyiv and other peaceful Ukrainian cities, I cannot help but wish for every culprit to meet the justice they deserve. If not by human law, then in the face of God Almighty.
Ambassador, I do not know you personally and have no grudge against you. Sometimes, good diplomats must speak for bad leaders and their policies. But I hope you understand that I won’t express condolences for someone whose death I do not mourn.
Sincerely,
Dr. Olexander Scherba
Ambassador

Iran một mình đánh đá

Hezbolahh biểu tình lấy lệ

ĐỪNG BỎ EM IRAN MỘT MÌNH

Ben Hubbard New York Times March 5, 2026

TTT dịch, tham luận ngắn

Mặc dù bị Tây Phương xem là hạ tiện và bị cô lập bởi các áp chế của HK, Iran duy trì liên hệ ngoại giao, thương mại và quân sự với rất nhiều quốc gia. Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ kết thân vì mậu dịch và an ninh. Tàu xem đó là nguồn dầu hỏa giá hạ. Bắc Hàn, Venezuela và Nga xem Teheran là đồng minh chống Tây Phương cùng nhau phát triển kỹ thuật quân sự.

Nay Iran đang bị vây khổn bởi HK và Do Thái, các lân quốc, bạn bè và hợp tác viên chỉ đánh võ mồm ủng hộ Cộng Hòa Hồi Giáo nầy. Nhiều nước trở nên nạn nhân của Iran. Thổ cho biết Nato đã chận trừ một hỏa tiển của Iran vào không phận của mình. Rõ ràng Iran nay một thân một mình gánh chịu cuộc chiến.

Theo giới quan sát, đó là kết quá đường lối ngoại giao của Iran. Xứ Một Răng không trợ giúp gì các nước, ngoại trừ bảo trợ các tổ chức bán quân sự tại các nước chống HK và DT. Những lực lượng nầy hiện nay chẳng giúp gì. Hai tay anh chị kinh khủng nhất là Hezbollah ở Liban và Hamas ở Gaza đã bị DT triệt hạ. Houti ở Yemen và nhóm vũ trang ở Iraq chỉ bắn hỏa tiển vào tàu bè trên Hồng Hải hay căn cứ quân sự HK nhưng không ảnh hưởng cuộc chiến đang tiếp diễn ở Iran.

Thổ chia buồn về cái chết của Khanemi và trách HK phạm luật quốc tế nhưng không tránh khỏi đe dọa của Iran vì Thổ ở trong khối Nato và có căn cứ quân sự của HK. Thổ không có thâm tình lịch sử với Iran nhưng phải hòa dịu để sống chung, có biên giới chung 500 km và phải nhờ Iran trị lực lượng Kurd xúi dục ly khai trên xứ Thổ. Thổ muốn vùng nầy tạm êm êm, lo ngại sự thay đổi bất ngờ một khi Iran qua chế độ mới.

Thô canh phòng biên giới giáp Iran

Ấn Độ muốn duy trì sự hiện diện qua mậu dịch và đầu tư hải vận để kiềm chế Pakistan, đối thủ lợi hại. Nhưng ở tay kia, Ấn Độ là khách hàng chính của kỹ nghệ chiến tranh Do Thái. Ấn Độ đã mua đến 34% sản xuất quân dụng DT. 

Xứ Chà của Gandhi sẽ đứng ngoài nếu không đắc lợi vô căn thì cũng không dính họa lây.

Các quốc gia chung quanh tuy chưa hẵn đã là đồng minh có tòa đại sư nay trở thành chống đối vì Iran đã bắn hỏa tiển; đã xẩy ra không chiến giữa Quatar và Iran.

Bắc Hàn chỉ tuyên bố lấy lệ và Venezuela thì còn chi nữa mà đi tiền.

Tàu là đối tác mậu dịch quan trọng nhất của Iran. Tàu mua 3/4 số dầu hỏa với giá hạ. Tàu không muốn động chạm mất lòng Mỹ vì Trump sẽ đi Bắc Kinh tháng tới.

Nga là đồng minh thân thiết nhất của Iran. Trong thập niên qua, hai nước cùng nhau ủng hộ chế độ độc tài của Assad ở Syrie. Assad đã cho nhóm thiểu số Shiites điều hiển một quốc gia đa số muslim Sunny. Syrie nay không còn là đồng minh trong trục Shiites nữa. Assad đã bị hạ bệ cuối 2024.

Trong cuộc chiến ở Ukraine, Nga dùng toàn drone và hỏa tiển của Iran.

Hiệp ước hợp tác quân sự giữa hai nước không qui định trách nhiệm cứu nhau khi hữu sự cho nên Iran một mình ên lo lấy.

Trước đây Nga và Do Thái có thỏa ước ngầm, mỗi bên tự do hành động riêng như DT để Nga giúp Assad thả bom dân chúng. Nay Nga không muốn viện trợ quân sự cho Iran, sợ mất lòng DT.

Giới quan sát cho rằng Putin tránh mọi va chạm với DT và HK. Nơi Nga ủng hộ Iran mạnh mẽ nhất sẽ là diễn đàn LHQ.

Ghi thêm của người dịch

Ra khỏi sòng bài thì ai cũng mất tiền; mất tiền vào tay gá bạc lấy xâu, tức là thằng câm. Ăn qua lấy xâu, ăn về lấy xâu, ngậm miệng ăn tiền.

Trong cuộc thư hùng nầy có lẽ thằng câm là Tàu. 

Bài viết có phần hời hợt. Thứ nhất không để ý geopolitic mà 'geo' nhiều hơn vì vị trí địa dư của Iran. Iran liên ranh với Liên Xô cũ, những nước cận kề nay độc lập nhưng vẫn ở trong ảnh hưởng của Nga. Nga có thể tiếp tế vũ khi dễ dàng bằng đường bộ. Nga đang cần Iran bán drone và hỏa tiển.

Hiện có 2 triệu người Nga (Nga trắng russian) ở Iran nhưng Moscou không lo di tản, chỉ di tản một số chuyên viên làm việc tại lò nguyên tử dân sự. Số người Nga nầy có thể là thủ túc bộ hạ (foot soldiers) của chính quyền Iran. Đảng CS Iran góp phần rất lớn trong việc hạ bệ vương triều giúp Khomeni trở về.

Sau thế chiến thứ nhất, hiệp ước Constantinople chia Iran thành hai khu ảnh hưởng kinh tế (không chia đôi như VN), một nửa cho Nga một nửa cho Anh.

Thứ đến là Tàu.

Tổ chức dầu hỏa quốc tế không liệt kê Iran là nơi cung cấp dầu hỏa cho Tàu nhưng gồm các nước nhỏ như Mã Lai. Tác giả nói Tàu mua 3/4 sản lượng. Đúng vậy, dầu được đưa ra khỏi Iran bởi các quốc gia trung gian, xuất cảng chui (shadow fleet).

Số dầu nầy là tiền Iran trả cho Tàu bán vũ khí. Số hỏa tiển Iran bắn như mưa do Tàu làm hay có cơ phận của Tàu. Web Iran International (chống đối) nói nếu không trở ngại năm nay Tàu sẽ chuyển giao 10.000 hỏa tiển và 30.000 năm 2027. Discount 50% thì Tàu vẫn kiếm một số địa khổng lồ, đủ nuôi sống dân Tàu cung cấp nhân công giá thấp. Sau lưng Iran là Afghanistan, tuy là một xứ Sunny, được Tàu dùng làm một hành lang ăn thông khu kỹ nghệ chiến tranh quanh Tân Cương.

Nếu HK có thể biến Iran là một Venezuela thứ hai về dầu hỏa thì Tàu sẽ què chân.

Chúng tôi nêu những dữ liệu nầy để tự hỏi liệu Nga Tàu có để cho Một Răng tiêu ma. Kho vũ khi có thể vơi. Sáu tháng trước Iran bắn qua Do Thái 600 hỏa tiển vào ngày đầu; kỳ nầy chỉ 138 quả. Iran có nguy cơ xáo trộn dân sự vì nhóm Kurd vũ trang từ Iraq sẽ xâm nhập tạo loạn vận động người Kurd hiện bằng 1/10 dân số.

◙ Coi bộ nhiều lá bài chưa lật ra.

Nếu đã lật hết rồi thì Iran như tướng Lâm Văn Phát đem quân ra khỏi thành rồi tìm không ra ông Mỹ CIA, ông nầy vừa được lệnh lên phi cơ Air America đi Thái Lan.-

Gia Hội Mâu Thân 68

Liem Pham ·

GIA HỘI MẬU THÂN 68
KHI ĐẤT BẬT TIẾNG KHÓC
Phạm Sơn Liêm

Trong khi nhiều nơi của Huế vang dội tiếng đại bác và giao tranh giằng co, Gia Hội chìm vào một khoảng tối khác, một khoảng tối đặc quánh im lặng.
Suốt gần 26 ngày, khu phố ấy bị kiểm soát hoàn toàn.
Không thư từ.
Không tin tức.
Không một tiếng gọi từ bên kia sông Hương.
Những cánh cửa đóng kín.
Những gia đình nín thở.
Tiếng chân người đi trong đêm nghe như lưỡi dao kéo trên nền đất lạnh.
Gia Hội trở thành một “vùng trắng” nhưng không phải trắng vì bình yên.
Mà trắng vì sợ hãi.
Trắng vì những linh hồn chưa kịp gọi tên mình.

•
Sau khi tiếng súng lắng xuống, người ta bắt đầu đào.
Đào trong sân trường Gia Hội.
Đào trong vườn chùa Tổng Nguyện.
Đào dọc những bãi đất hoang, ven khe suối, dưới những tán cây tưởng như vô tội.
Và đất bật lên tiếng khóc.
Những hố chôn tập thể lộ ra.
Những bộ xương còn trói chặt bằng dây điện thoại, bằng kẽm gai.
Những hộp sọ vỡ nát.
Những bàn tay co quắp như vẫn còn muốn nắm lấy một điều gì đó, có thể là mạng sống, có thể là người thân.
Có người mẹ đào trúng chính con mình.
Có đứa trẻ nhận ra chiếc áo quen thuộc trên thân xác đã phân hủy.
Có người chồng ngã quỵ vì đôi dép kia là của vợ.
Không ai gào được thành tiếng.
Tiếng khóc bị nghẹn lại giữa trời.
Nhưng nếu lắng nghe, người ta sẽ nghe đất Huế rung lên như một cơn động đất của linh hồn.
•
Tết , lẽ ra là ngày sum họp.
Nhưng năm ấy, thay vì pháo đỏ, là khói súng.
Thay vì mâm cơm đoàn viên, là những dãy quan tài nối dài bất tận.
Hình ảnh “khăn sô trắng cả thị thành” không phải là ẩn dụ.
Đó là thực tế.
Từ Gia Hội đến những khu vực khác của Huế, những đoàn người đội tang lặng lẽ đi trong gió lạnh.
Tiếng khóc không còn là tiếng người, nó là tiếng thú bị thương, tiếng rên của cả một thành phố.
Có những gia đình mất hai, ba, bốn người.
Có nhà không còn ai sống sót.
Một dòng họ bị xóa tên chỉ trong vài đêm.
Máu không chỉ chảy trên đường phố.
Máu chảy vào gia phả.
Chảy vào ký ức con cháu.
Chảy vào những giấc ngủ không bao giờ yên.

•
Sau 1975, thời gian trôi đi.
Nhưng có những vết thương không lành theo năm tháng.
Những ngôi mộ tập thể ở Gia Hội, ở núi Ba Tầng… vẫn nằm đó như những trang sử không thể xé bỏ.
Người sống sót mang theo nỗi ám ảnh suốt đời.
Đêm xuống, họ vẫn nghe tiếng gõ cửa.
Vẫn giật mình khi có ai gọi tên mình trong bóng tối.
Có người không bao giờ dám ăn Tết trọn vẹn nữa.
Vì mồng một năm ấy đã cướp mất tất cả.
•
Gia Hội không chỉ là một điểm trên bản đồ của Việt Nam.
Nó là nơi con người phải đối diện với tận cùng của cái ác giữa những ngày lẽ ra thiêng liêng nhất.
Chiến tranh đi qua để lại nhiều cách diễn giải.
Nhưng nỗi đau của những gia đình mất người thân thì không có lập trường.
Nước mắt không có ý thức hệ.
Tiếng khóc của một người mẹ không thuộc về phe nào.
Trời Huế vẫn xanh.
Sông Hương vẫn chảy.
Nhưng dưới lớp phù sa ấy là một tầng ký ức đỏ thẫm.
Và mỗi khi nhắc đến Gia Hội, người ta không chỉ nhắc một địa danh, mà nhắc đến tiếng khóc đã từng vang vọng lên tận trời xanh,
và có lẽ, chưa bao giờ dứt.

◙

đêm của huế

Tôn Thất Tuệ

Đêm của Huế ngày xưa buồn rất đẹp

buồn của tâm hồn đau đớn những xa xưa

buồn ai oán như tiếng rao hột vịt lộn.

Lộn đất trời lộn cả lòng ta;

Lộn úp mề mà đã chết nhăng răng

Bước xuống thuyền thì đã có kẻ phản bội

Chụp đầu ta đem luộc trứng vịt tươi.

Thôi cũng được,

để ta nếm chút rau răm cay đắng.

*

Đêm của Huế buồn vô hậu

Không vì em thì ta đã nhảy xuống sông.

Bên ni sông ta xem là vùng địch chiếm

nhưng bánh mì cơm gạo thiếu chi.

Bên kia sông còn sót lại nắng chiều

dư vị của một ngày nắng đẹp,

gọi đất Hàm Nghi; đất rất buồn đất khóc

bước vào đêm, có khi bụng đói ngủ ngon hơn.

*

Đêm của Huế, nhiều khi là đêm dài của lịch sử.

Huế của mình đau thương nhiều nhất trong lịch sử

tính từ ngày Chúa Nguyễn vô Nam.

Đêm của Huế là đêm của âm hồn

ngồi nguyền rủa gốc cây sanh quanh miếu

đêm oan hồn cũ mới đem đọ nhau vết thương thân thể,

bằng súng máy, bằng đao, bằng lưỡi cuốc, bằng búa tạ ….

Đêm của Huế ngày xưa buồn vô hậu.

24.06.2021

CHÂN DUNG MIỀN NAM

Bức tranh trên đây của Lê Trung được họa sĩ Trịnh Cung gọi là tranh sến, trong nghĩa xấu, vì ông đem ra làm ví dụ khi bàn luận cái gọi nhạc sến. Hình nầy chắc phải là hình chụp lại từ một nhật báo thập niên 1950 như Saigon Mới, Phụ Nữ Diễn Đàn. Những tờ báo nầy Trịnh Cung vẫn cho là lá cải, sến.

Các họa sĩ cùng thời cùng trang lứa với Trịnh Cung và chính Trịnh Cung học hỏi hội họa tây phương, vì nó không sến. Nhiều bức tranh vẽ cái cổ rất dài, chính là ảnh hưởng của Modigliani, họa sĩ nầy có thêm nét riêng là khuôn mặt trái soan.

Giống Modigliani, Lê Trung có nét vẽ riêng tìm thấy chung trên nhiều họa phẩm nhưng giống mà khác biệt có cái đẹp riêng.

Theo tôi, Trịnh Cung không thấy bức tranh nầy toàn là những đường cong mà còn thêm cái nón cong, nó nói lên đầy đủ cả miền Nam, cả tánh tình, cả hình dáng, cả ngoại cảnh, mặt người đẹp không ngoắc nghéo như mặc trái soan ngoài Bắc mà như trái xoài tượng, không che dấu như trái soan của Modigliani.

Để hiểu thêm lối nhận xét của Trịnh Cung, chúng tôi xin đưa hai lối phát biểu trái ngược liên quan đến Trịnh Công Sơn.

Chừng 25 năm trước Trịnh Cung bỗng viết một bài đả kích những bạn cũ như Đinh Cường, Trịnh Công Sơn. Ông nói tuy có đường đi nhưng vì TCS mà ông ở lại chịu những khổ cực như đi cải tạo. Ngày 30, tôi và anh Nguyễn Thượng Hiệp cùng Trịnh Cung chạy khắp nơi tìm đường không đi được. Tôi xem trang nhà của TCS, thì Trịnh Cung viết khác, tuy có đường đi, nhờ TCS mà ông ở lại, ông cảm ơn TCS, để có thể phục vụ cách mạng.

Trường hợp nầy giống Phan Khôi, thời kháng chiến, một năm bỗng nhiên Quảng Nam xanh tươi vì cây "chó đẻ", là một dược thảo, chó mẹ thường ăn để trừ các biến chứng sinh sản và thêm sữa. Tuy cái tên bình dân không đẹp, sự phát triển bất thường xem như một sinh khí, vân hội mới, Phan Khôi bèn gọi là cây Hồ Chí Minh. Lúc ấy Phan Khôi còn uyên ương với kháng chiến chưa có chơi xỏ: chiến khu chú khiêng, kháng chiến khiến chán. Về sau Phan Khôi không được trọng dụng thì bất mãn và cho đàn em nói chính ông gọi HCM là chó đẻ

Xuân Đất Khách, thơ Thanh Nam

 

Tuesday, February 23, 2016

Xuân Đất Khách, thơ Thanh Nam

Xuân Đất Khách

Thanh Nam

Tờ lịch đầu năm rớt hững hờ
Mới hay năm tháng đã thay mùa
Ra đi từ thuở làm ly khách
Sầu xứ hai xuân chẳng đợi chờ
Trôi giạt từ đông sang cõi bắc
Hành trình trơ một gánh ưu tư
Quê người nghĩ xót thân lưu lạc
Đất lạ đâu ngờ buổi viễn du
Thức ngủ một mình trong tủi nhục
Dặm dài chân mỏi bước bơ vơ
Giống như người lính vừa thua trận
Nằm giữa sa trường nát gió mưa
Khép mắt cố quên đời chiến sĩ
Làm thân cây cỏ gục ven bờ
Chợt nghe từ đáy hồn thương tích
Vẳng tiếng kèn truy điệu mộng xưa .

Ơi hỡi quê hương, bè bạn cũ
Những ai còn mất giữa sa mù
Mất nhau từ buổi tàn xuân đó
Không một tin nhà, một cánh thư
Biền biệt thời gian mòn mỏi đợi
Rối bời tâm sự tuyết đan tơ
Một năm người có mười hai tháng
Ta trọn năm dài Một Tháng Tư !
Chấp nhận hai đời trong một kiếp
Đành cho giông bão phũ phàng đưa
Đầu thai lần nữa trên trần thế
Kéo nốt trăm năm kiếp sống nhờ
Đổi ngược họ tên cha mẹ đặt
Học làm con trẻ nói ngu ngơ
Vùi sâu dĩ vãng vào tro bụi
Thân phận không bằng đứa mãng phu
Canh bạc chưa chơi mà hết vốn
Cờ còn nước đánh phải đành thua
Muốn rơi nước mắt khi tàn mộng
Nghĩ đắt vô cùng giá Tự Do !
Bằng hữu qua đây dăm bẩy kẻ
Đứa nuôi cừu hận, đứa phong ba
Đứa nằm yên phận vui êm ấm
Đứa nhục nhằn lê kiếp sống thừa .

Mây nước có phen còn hội ngộ
Thâm tình viễn xứ lại như xa
Xuân này đón tuổi gần năm chục
Đối bóng mình ta say với ta .

Seattle, mùa xuân 1977 .