Bảo Sanh Viện Định Tường, thời VNCH
SAO BAY VÙNG TRỜI SA ĐÉC
Tôn Thất Tuệ
Hôm đến hòn đảo du lịch Key West, Florida, tôi mê mấy điếu xì gà Cuba cuốn tay tại chỗ ngay trước mắt. Chính vì sự phá lệ nầy (bỏ thuốc đã 15 năm) mà tôi không để ý đến hàng cây đã thả xuống đường những thứ giống y hệt, nhưng nhỏ hơn chỉ bằng phân nửa, những trái dầu bay bay trong gió ở Saigon. Thị Xã như muốn giữ chúng lại trên đường phố, để du khách bước qua nghe xào xạc, ai nhạy cảm quá mức sẽ xưng tội đạp gãy đôi cánh thiên thần của những trái hay hoa khô nầy.
Mãi đến nay đã 15 năm, nhờ bài thơ Cánh Sao Bay và lời giải thích của tác giả Du Ngoc Pham, tôi mới biết những trái dầu "em" ở Key West hẳn là những trái cây sao, xem như những hoa sao. Ấy, những cánh sao bay là trái sao hay sao có cánh thiên thần, bay mãi như hoa "anh", cây dầu, Saigon, làm nên cái xao xuyến dật dờ cho những ai từ xa đến Hòn Ngọc Viễn Đông. Tức là tác giả không đi tìm nhặt những ánh sao trên trời xa như nhạc sĩ Vũ Thành.
Nhìn xuống đất nhé thì thấy Cô Ba già xem bói. Bạn muốn cầu gia đạo, cạo da đầu, đến xin một quẻ tình duyên ra sao. Ở chỗ nào? Gần cuối bài, nữ sĩ của chúng ta mới tiết lộ là Sa Đéc, làm tôi nhớ nhân vật sân khấu Bà Năm Sa Đéc xưa kia ở Saigon.
Cảnh chợ tấp nập và nơi ấy:
"Lá không đủ che trời trưa nắng hạn".
"Lá không đủ che trời trưa nắng hạn" gây cho tôi cảm khái như khi lần đầu đọc câu thơ của Tô Đông Pha: vọng mỹ nhân hề thiên nhất phương. Lá không đủ che trời nắng nên Cô Ba Thầy Bói phe phẩy cái nón là. Một cảnh tượng tự nhiên nhưng nó làm tôi nhớ lại cảnh tượng bi đát của người tỵ nạn:
em ở tạm sau những chiếc chiếu rách
móc vội che mưa nơi hành lang em nằm sau nắng.
Trời là thế, còn đất thì sao? Dạ thưa, dưới đất
"...sông Sa cần mẫn
Hết đổ vào
Rồi mãi miết chảy ra."
Sa Giang thế nào, tôi chưa thấy nhưng cứ tưởng tượng là hùng vĩ. Hết đổ vào rồi lại chảy ra. Tuần hoàn của vũ trụ như "Hoàng Hà nước từ lưng trời tuôn xuống bể không vòi trở lại" (Lý Bạch). Sự sôi động của dòng nước theo qui ước hội họa là sự sôi động của cõi lòng.
Đối ảnh, đối cảnh của dòng sông chảy mãi là những hàng cây sao, già với thời gian. Những hàng sao trước Tòa Hành Chánh, trước Bưu Điện, già nua che chở cô nữ sinh trẻ
"Mỗi ngày ... ôm cặp bước tung tăng
Chân sáo nhảy
Miệng luôn cười chúm chím
Hoa nhẹ rơi xoay tít giữa lưng trời".
Tôi đã ở Mỹ Tho, Định Tường, thời gian ngắn thuở xa xưa và nhớ lắm. Nay bối cảnh bài thơ là Sa Đéc có thể tả lại với những chữ xưa như Tòa Hành Chánh, Bưu Điện; các tỉnh lỵ xưa thường thiết kế với những chi tiết giống nhau. Tòa Hành Chánh, cái tên gợi nhớ của những ai đã làm công chức VNCH.
Những thứ xa xưa ấy ở Mỹ Tho đã mất, và Sa Déc cũng thế ấy, tác giả xác nhận những hàng sao không còn nữa. Căn phố số 37 đường Phan Thanh Giản có còn không? Nếu không còn thì vẫn còn cái thời gian nằm nôi đến tuổi đôi mươi.
Tác giả không làm gì hơn, khác hơn với mọi người:
"Chuyện đời buồn như một giấc chiêm bao".
Câu nầy nói lần thứ một tỷ cũng không vơi buồn, vẫn không là sáo ngữ ước lệ.
Sa Giang của Du Ngoc Pham hẳn còn giữ bóng những hàng cây sao thả những hoa sao bay giữa vùng trời Sa Đéc xa xưa thời oanh liệt, còn bay trong tâm hồn người xa quê.
#
CÁNH SAO BAY
Ngoc Du Pham
Ai nhớ chăng hàng sao nơi bến chợ
Cơn gió về lại xoăn tít hoa bay
Gốc sao già cô Ba ngồi xem bói
Người lại qua ...
Xem một quẻ cầu may.
Chợ tấp nập người mua và kẻ bán
Người ngồi xem
Kẻ đứng ngó - hiếu kỳ
Lá không đủ che trời trưa nắng hạn
Cô Ba ngồi phe phẩy nón lá
Trông.
Ai nhớ hàng sao ngang tòa hành chánh
Mỗi ngày ai ôm cặp bước tung tăng
Chân sáo nhảy
Miệng luôn cười chúm chím
Hoa nhẹ rơi xoay tít giữa lưng trời.
Ngửa mặt lên, xòe bàn tay hứng vội
Hoa trêu người cứ lả chả xoay quanh
Không bắt được
Đành nhặt hoa dưới đất
Gom về nhà kết thành những vòng xinh.
Ai nhớ hàng sao đường vào bưu điện
Đường lạ xa bỗng thân thuộc quá chừng
Ai gửi ai những vần thơ nắn nót
Để ai về xao xuyến nhớ người dưng.
Tự bao giờ hàng sao sừng sững đấy
Gốc già nua vẫn cao ngạo bên đời
Sao lặng lẽ nhìn sông Sa cần mẫn
Hết đổ vào
Rồi mãi miết chảy ra.
Tuổi học trò năm tháng cũng dần xa
Ai bỏ lại dòng Sa giang thơ mộng
Những đêm rằm vầng trăng chênh chếch bóng
Hàng sao buồn ngơ ngẩn ngắm trăng treo.
Ngày trở lại ...
Hàng sao không còn nữa
Nhớ hoa sao bay xoăn tít thuở nào
Chuyện đời buồn như một giấc chiêm bao
Tìm kỷ niệm qua những đêm mộng ảo ...
Sa Đéc trong tôi ...lẽ nào quên được
Từ thuở nằm nôi đến tuổi đôi mươi
Phố 37 đường Phan Thanh Giản
Cầu Nhà thờ tiếng chuông vọng






