FLEXIBLE REALISM

ngoại giao thực tiển uyển chuyển

Linda Kinstler • New York Times Jan 9, 2026


Sau vụ đột kích bắt Maduro, phụ tá của Trump, Stephen Miller tự nhiên thoải mái trình bày quan điểm của WH khi trả lời phỏng vấn của CNN: Chúng ta sống trong một thế giới hiện thực được cai quản bởi sức mạnh, bởi vũ lực, bởi quyền lực. Đó là luật sắt từ khi có thời gian.
Những lời ấy phản ảnh trung thực lời của Trump sau vụ bắt vợ chồng Maduro dẫn độ về Mỹ. Ông nói tác vụ nầy có nghĩa rằng luật sắt đã quyết định thành hình uy quyền toàn cầu. "Tôi không cần luật quốc tế." 
Hôm sau, ông tuyên bố: HK không cho phép một cường quốc nào tước đoạt quyền lợi của dân chúng Mỹ, đẩy HK vào xó kẹt hay ra khỏi bán cầu nầy. Trong chiến lược an ninh quốc gia mới, việc HK thống lãnh Tây Bán Cầu không còn ai thắc mắc hạch hỏi". Như vậy muốn tái lập sự thống lãnh nầy, HK sẽ làm sống lại chủ thuyết Monroe từ năm 1823.

Kỷ yếu National Security Strategy* công bố cuối năm 2025 nêu ra một danh tự mới định danh một trong những nguyên tắc căn bản của chính sách đối ngoại: đường lối hiện thực uyển chuyển (flexible realism). HK sẽ thực hiện hòa bình bằng sức mạnh, không can thiệp, bảo vệ chủ quyền của các quốc gia. Tài liệu nầy tái xác nhận sự thống lãnh của HK ở Tây Bán Cầu.

Theo kỷ yếu nầy, không có gì mâu thuẩn hay hay sai quấy trong hành động đối ứng một tệ trạng hay hợp tác với các chính thể không dân chủ, nếu phục vụ quyền lợi quốc gia. Đọc hết tài liệu ngắn nầy, chúng ta sẽ thấy thế giới quan của HK; ấy là Tây Bán Cầu là vùng vô cùng quan trọng của HK; và đó là một thế giới quan thực tiển.

Trump họp báo, Miller đứng bên cạnh

Trường phái thực tiển nầy không tin vào tiềm năng một thứ luật pháp quốc tế có thể cưởng ép các quốc gia hành sử tử tế, có trật tự; trái lại thế giới là một khối bất khả trị. Trong khi giới học thuật cho rằng chủ thuyết thực tiển là công nhận thế giới nó là như vậy, cần chấp nhận thì Trump và quần thần xem thực tiển là một cách vẽ lại bản đồ thế giới để tránh tiếng chủ nghĩa đế quốc Mỹ, là lời biện hộ cho các hành vi bạo lực.

Chủ thuyết Monroe được dùng như căn bản lý thuyết của trường phái thực tiển nầy. Nguyên khởi chủ thuyết nầy viết ra giấy nhằm ngăn chận các nước Âu Châu thuộc địa hóa Tây Bán Cầu, rồi được dùng trong thế kỷ 20 như một công cụ biện minh các sự can thiệp quân sự của HK. HK đã nại lý thuyết nầy để năm 1941 chiếm Greenland để đảo nầy không mất vào tay Hitler. Từ ngày đó đến giờ HK vẫn có quân đồn trú ở đấy, và ngày nay Trump muốn dùng tiền lệ trên để đòi sáp nhập Greenland bằng mọi cách.

Chính phủ Mỹ đã làm cuộc "thí nghiệm lớn", do đó đã đổi thay nền ngoại giao. Bộ trưởng QP Pete Hegseth nói: HK đang đánh dấu một kỷ nguyên mới với chủ trương hiện thực, cương nghị, cứng như đồng. Đường lối hiện thực dựa trên luật của sức mạnh nay là chính sách chính thức của HK; và việc đột kích bắt Maduro là một sản phẩm áp dụng.

Hải quân HK ngoài khôi Venezuela

Ursula Leyden, chủ tịch Liên Âu nói rằng Âu Châu cần nhận chân một thực tế của thế giới ngày nay và ứng xử thích đáng. Ngoại trưởng Singapore nói rằng trật tự quốc tế đặt trên luật lệ nay đã chuyển vào thời đại thế giới chia thành từng khối chi phối bởi các đại cường. Trump không mô tả thế giới như hiện thực mà ông đã tạo ra một thế giới mới.

Sau Thế Chiến 2, chủ trương hiện thực đã là khung sườn suy nghĩ về bản chất của chính trị. Sự thất bại của Cộng Hòa Weimar, của Hội Quốc Liên và sự diệt chủng Do Thái đã làm cho một thế hệ học giả chính trị học - gồm có Hans Morgenthau, Paul Nitze, Henry Kissinger và Reinhold Niebuhr -  đi đến kết luận rằng tại căn bản chính trị không thuần lý và rằng quốc gia nhà nước từ trong cốt tủy không phải là một năng lực làm việc tốt lành. Các học giả nầy đã xây dựng một triết lý quan hệ quốc tế trên quan niệm rằng chính trị đại cường là một thực thể sống.

Lối suy nghĩ thực tiển ấy chiếm vị thế hàng đầu suốt Chiến Tranh Lạnh, lúc HK và Liên Xô là hai thế lực bá quyền kình chống nhau. NATO thành hình là phản tác thực tế mối đe dọa hạch nhân của Nga Sô. Sau khi đế quốc Nga sụp đổ, chủ thuyết hiện thực không được ưu ái như xưa vì thế giới bước vào giai đoạn chỉ có một cực duy nhất.

Tuy có danh xưng gần với thuyết thực tế của HK, các nhà realists thực tế hơn và hòa bình hơn. Các cường quốc phải biết giới hạn của mình về tài nguyên, về chính trị trong vùng, về nguồn nhân lực. Việc dùng quá độ sức mạnh với kẻ yếu sẽ đến thảm họa. Xưa Athens đã dùng và Hy Lạp đã lụn bại mất uy thế nhường địa bàn cho đế quốc La Mã. Gần hơn nữa, HK đã phung phí không có kết quả ở VN, Iraq, Afganistan.

Kỷ yếu National Security Strategie chỉ là bộ mặt mới, viết thành văn đường lối ngoại giao can thiệp, bắt đầu từ thời Roosevelt với quan niệm an ninh quốc gia thay quan niệm quyền lợi quốc gia. Tài liệu nầy mang hình thức một bạch thư, nói rõ đường lối ngoại giao chính thức của chính phủ đương thời. Nếu ngừng ở chỗ nầy thì tạm yên. Nhưng sẽ tạo nên nhiều hậu quả nếu dùng làm phương tiện biện giải mọi hành động thái quá theo châm ngôn xưa của Hy Lạp: "kẻ mạnh có thể làm bất cứ điều gì và kẻ yếu chỉ có việc chịu đựng".

 pdf National Security Strategy

nữ tổng thống Venezuela

Bom lửa trên đường phố thủ đô Venezuela 2014

Ở SAO CHO VỪA LÒNG NGƯỜI
New York Times Jan. 10, 2026

Năm ấy, đường phố Venezuela (Venez) như bốc lửa vì biểu tình phản đối nền cai trị phi nhân. Các đơn vị bán quân sự và lực lượng an ninh đã sát hại ba bốn chục người. Năm ấy 2014, Delcy Rodriguez (DR) tổng trưởng ngoại giao, đã mời các đại sứ đến họp để giải độc, lật ngược tin tức, hầu tránh cấm vận.

Trong buổi họp kín nầy, DR đã mắng mỏ đại sứ HK và Liên Âu, bà chỉ tay nói: những người bị hạ sát không phải là kẻ đi biểu tình mà là bọn khủng bố. Cử chỉ đấu tranh ấy đã giúp bà thăng tiến trong chính phủ dưới quyền thống trị của các đấng nam nhi, các tướng lãnh hay các nhà ý thức hệ hét ra lửa.

Bây giờ với sự chấp thuận của Donald Trump, DR xử lý thường vụ ngôi vị cao nhất của Venez, khi tiền nhiệm của bà cùng vợ bị bắt, ra tòa ở New York. 

DR, 56 tuổi, đang gặp cuộc thách thức rộng lớn. Bà phải làm yên lòng một ông tổng thống sẽ cai trị Venez trong ba bốn năm sắp đến; ổn định một nền kinh tế rách nát, kiểm soát cơ cấu chính quyền, giữ vững uy quyền điều động giới thân cận đang hận thù HK nhảy vào tiếm quyền.

Bà phải dùng lối ngoại giao võ biền mới vừa lòng Maduro hầu giữ các chức vụ quan trọng để sau đó hành sử thực tiển. Kết quả bà đã sống sót qua các lần thanh trừng nội bộ và đổi thay chính địa mới nhất. Sự chuyển hóa từ một lý thuyết gia ý thức hệ gây dựng chế độ sang một chuyên gia uyển chuyển là kết quả của cố gắng lôi Venez dần dần ra khỏi sự sụp đổ kinh tế đánh dấu bởi trẻ em chết đói. Đồng thời, kết quả ấy giúp DR trở thành nhân vật có thẩm quyền chuyên môn đảm trách quốc sự trong thời gian chuyển tiếp nầy, với sự thỏa thuận của HK.

Ngoài bằng cấp ở Anh và Pháp, bà còn hưởng quy chế trong nước là con của một du kích quân mác xít đã thành "thánh tử đạo" chết trong tù, thời có chính phủ thân Mỹ.
Nhờ chức vụ ngoại trưởng, DR đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hướng ngoại giao mới với HK năm 2017 khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ nhất. Cigco Petroleum, chi nhánh tại Mỹ của công ty quốc doanh dầu hỏa của Venez, đã biếu Trump 500.000 đô vào quỹ tổ chức lễ nhậm chức.

Có dưới quyền một đoàn cố vấn nội địa và ngoại quốc, DR hưu chiến với giới doanh nghiệp trong và ngoài nước. DR nhanh chóng và thầm lặng tư hữu hóa các nguồn tài nguyên thiên nhiên, cho các nhà đầu tư ngoại quốc thầm lén điều khiển các giếng dầu, xưởng làm xi măng, mỏ sắt...

Delcy Rodriguez ở trụ sở LHQ, 2013

Cho đến lúc cuối khi Maduro bị bắt, DR vẫn nói năng trước công luận ngôn ngữ chống đế quốc của chủ tướng. Nhưng một tuần sau vụ đột kích, bà tuyên bố đang tìm cách bình thường hóa liên hệ ngoại giao và gởi một phái đoàn đến HK.

Những cố gắng trong quá khứ của DR đem lại nhiều kết quả. Siêu, siêu lạm phát đã ngưng, phát triển kinh tế bắt đầu, đã đưa DR lên đĩnh cao danh vọng chính trị ở Venez.
"Chúng tôi đã tái hoạt nền kinh tế từ đủ loại hổn tạp", cố vấn Rafael Correa đã nhận định. Vị cựu phó tổng thống khuynh tả của Ecuador nầy ở trong ban tham mưu của DR từ 2018, ông là kinh tế gia tốt nghiệp tại Mỹ. Trong mấy năm qua, Venez có tỷ số phát triên cao nhất ở Nam Mỹ.

Trước khi bị bắt, Maduro đã giao trọn quyền kinh tế cho DR, bà cũng là phó tổng thống, tổng trưởng tài chánh, tổng trưởng dầu mỏ.

DR và Marudo 2017

Bây giờ nhà lãnh đạo mới nầy trực diện một thách thức khó tả, làm sao vừa thỏa mãn những yêu sách của Mỹ đồng thời hóa giải các áp lực nội địa. Theo lời Trump, DR luôn liên lạc với ngoại trưởng Rubio. Sau vụ đột kích, DR khôn khéo nói: "Venezuela là một nước yêu chuộng hòa bình, đã bị tấn công bởi một cường quốc nguyên tử".

Nhưng với trách nhiệm mới, DR thực tế sẽ ưng thuận cho các công ty HK đặc quyền khai thác trữ lượng dầu.

Lúc DR 7 tuổi thì cha chết. Jorge Antonio Rodríguez là một kháng quân mác xít, tổ chức bắt cóc William Niehous, một doanh nhân Mỹ ở Illinois. Thập niên 1970 ông lãnh đạo nhóm đấu tranh vũ trang; Maduro gia nhập. Ông chết trong tù năm 1974 về tội bắt cóc trên. Khi cha chết, DR tiếp tục sống trong những cơn bão xoáy chính trị trong xứ dân chủ nhưng chia làm hai phe tả hữu có những chính sách cực đoan riêng. 

biểu tình ủng hộ Maduro

Tốt nghiệp đại học Caracas, DR học luật lao động ở Sorbonne. Khi từ Pháp trở về, DR thấy xứ sở đang co giật, uốn vặn trong cơn đau chính trị.

Hugo Chavez lên nắm quyền, đẩy mạnh phong trào XHCN, gọi là Cách mạng Boliviar. DR gia nhập ngoại giao đoàn và làm việc tại tòa đại sứ ở Anh, dịp nầy bà theo lớp chính trị học ở Birkbeck College. Nhờ có hai thứ ngoại ngữ, DR đã nổi bậc giữa các viên chức cao cấp chỉ biết tiếng xì.

Thời gian DR từ Paris về, cha bà được tôn sùng là thánh tử đạo của cách mạng. Được hưởng lây, anh của bà đã làm cố vấn cho Chavez rồi thành phó tổng thống trước khi thành chủ tịch quốc hội cho đến nay. Như vậy, giờ nầy anh giữ lập pháp, cô em gái hành pháp.

Khi Chavez chết và Maduro thay, DR lên như diều nhờ sự che chở của người anh, đồng thời vì bà đã âm mưu loại các đối thủ, có người phải đi tù. DR thành công nhờ hiểu biết chuyên môn, hùng biện, nhờ trợ giúp các cố vấn có chủ trương thị trường tự do. DR vừa chỉ định một người trong nhóm làm tổng trưởng tài chánh.

DR không có con và chưa bao giờ kết hôn. Tuy được nuôi dưỡng thành công giáo La Mã, DR theo một giáo phái Ấn Độ mà đạo trưởng là Sri Sathya Sai Baba, đã hành hương tại tiểu bang Andhra Pradesh. Vợ chồng Maduro cũng theo ông guru nầy.-

năm tháng rã rời ...

Tĩnh Vật, Hoàng Nguyên Thạch

NĂM THÁNG RÃ RỜI NHƯ CÁNH CỬA

Nguyễn Thiên Ngân 2022

Thoáng chốc mà kìa đã hết năm
Cánh đào năm trước chửa tàn xong
Bài ca xuân cũ còn chưa tắt
Khói còn tha thiết tỏa mù sông.

•
Kìa ai vai cứng sần như đá
Đã thản nhiên quen chuyện gánh gồng
Chiều nay ghé mặt soi gương nước
Mắt buồn như đựng chín dòng sông.

•
Kìa ai vai mỏng gầy như lá
Đường chẳng ai về chung gió mưa
Mảnh trăng xanh buốt cài trên tóc
Tri kỷ đâu ai bảo em chờ…

•
Kìa ai cay mắt mà quên khóc
Hẳn mất nhiều hơn có thể ngờ.
Kìa ai trống rỗng, thân phiêu hốt
Chắc còn trong túi ít câu thơ?!

•
Năm tháng rã rời như cánh cửa
Hết mở ra thôi lại đóng vào
Ta có cuộc đời ta sấp ngửa
Trùng ngộ cuồng say với ly tao.

FB Trích Diễm 31 Dec 2025

lý thuyết thiên hạ

Vua, thấy thuốc Thần Nông

LÝ THUYẾT QUỐC TẾ THIÊN HẠ
Tianxia as Anticosmopolitan Theory

Liam C. Kelley (Lê Minh Khai)

Trong mấy chục năm rồi, ảnh hưởng mạnh mẽ của Trung Cộng gia tăng quá mức trên địa bàn thế giới khiến một số học giả tìm kiếm những lý thuyết mới về bang giao quốc tế. Mục đích là để thay thế trật tự thế giới của Tây Phương, thứ trật tự cũ nầy không những đã chủ trì cạnh tranh giữa các quốc gia mà còn đưa đến chủ nghĩa đế quốc, thực dân và chiến tranh. Nhiều tác giả đã bắt đầu hành trình mới nầy. Người ảnh hưởng nhiều nhất là Triệu Đinh Dương 趙汀陽.
Theo ông, truyền thống tư tưởng Tàu có rất nhiều ý niệm để phát triển thành một lý thuyết mới về bang giao quốc tế và điều hợp thế giới. Đó là thiên hạ thể hệ 天 下體系.

Danh tự nầy cho thấy sự khác biệt trọng yếu giữa hai quan niệm của Tàu và của Tây Phương.
Thế giới quan của Tây Phương bắt đầu với quốc gia nhà nước. Ví dụ trật tự Westphalie hay trật tự các nước tân thời dựng nên, không phải là một trật tự thực sự mà là hệ thống quyền lực toàn cầu, một hệ thống cạnh tranh trong đó quốc gia nầy đô hộ quốc gia kia, hậu quả là chủ thuyết quốc gia và chủ thuyết phân chủng.
Trái lại, theo ông Triệu nầy, viễn tượng "thiên hạ" mang tính chất thế giới, toàn cõi chứ không phải quốc tế (giữa vài nước với nhau), sẽ giảm thiểu sự chia cắt, phân vùng.
Lý thuyết thiên hạ như một hệ thống tư tưởng chưa có trong lịch sử nhưng lịch sử cung cấp những thành tố để xây dựng hệ thống nầy. Những yếu tô nầy đã nằm trong hai chữ thiên hạ. Thiên hạ có ba ý nghĩa chính:
• quả đất, toàn thế giới dưới bầu trời
• ý nguyện chung của mọi người, tức là dân tâm 民心
• một định chế tổng thể của thế giới, một điều vô tưởng, thế giới là một gia đình duy nhất và hòa thuận.

Triệu Đinh Dương không nói có một định chế tốt đẹp như vậy, định chế làm mọi người đồng thuận hết lòng chấp nhận. Nhưng ông đã dùng lịch sử làm căn cứ lập luận. Nói theo khoa học nhân văn, ông theo khuynh hướng giải thực (decoloniality). Theo lối suy nghĩ nầy, không những đã chiếm phần lớn thế giới vào cao điểm của chủ trương đế quốc, Tây Phương đã thi hành chủ trương bạo động có suy nghĩ dự mưu chống cả thế giới bằng cách áp đặt quan niệm chia rẻ về quốc gia, chủng tộc và giới tính. Các học giả phái giải thực lập luận rằng trước khi giao tiếp với Tây Phương, rất nhiều xã hội trên quả đất đã có những viễn tượng, những tầm nhìn đa dạng và hội nhập hơn Tây Phương. Những xã hội nầy nay cần giải thực bởi chính mình khỏi những mô hình tri thức mà Tây Phương áp đặt lên đầu.
Triệu Quân có khá nhiều người nghe theo khi ông đặt hệ thống thiên hạ đối kháng với trật tự thế giới mà Tây Phương đã dựng lên. Ông được ưa thích vì nói đường lối của Tàu hay hơn. Tuy nhiên những điều ông rút ra từ cổ sử làm căn cứ lập luận đã được giải thích lệch lạc.

Ví dụ vô ngoại  無外 được Triệu Đinh Dương xem là tính chất toàn cầu (worldness) của thiên hạ, không có cái gì ngoài thiên hạ; thiên hạ là thế giới, không có cái gì được quan niệm là to hơn rộng hơn thế giới, trong nghĩa thế giới là vũ trụ. Thiên hạ không có phân biệt chủng tộc, biên giới, thiên hạ là một gia đình, không có gì ngoài gia đình. 天下爲家而無外 thiên hạ vi gia nhi vô ngoại. 

Triệu Đinh Dương củng cố lý thuyết bằng hai tài liệu xưa.

Sách Độc Đoạn 獨斷 của Thái Ung 蔡邕 (133–192) có câu Thiên tử vô ngoại, dĩ thiên hạ chi gia 天 子無外, 以天下為家

và Hán Sử 漢書 có câu Thiên Tử dĩ tứ hải vi gia 天子以四海為家.

Trong lối diễn dịch của Triệu Đinh Dương, thiên hạ là chủ thể, như một gia đình, ngoài gia đình không gì được quan niệm là có. Nhưng trong những tài liệu ông liệt kê, Thiên Tử là chủ thể cùng nhãn quan của chủ thể ấy. Thiên Tử thấy gì? không phải là thế giới mà là toàn dân và đặc biệt những nhân vật quan trọng giúp thiên tử cai trị vương quốc. Tác giả đã bỏ qua đoạn chính yếu trong chương Thiên Gia  天家, 百官小吏 之所稱, 天子無外， 以天下為家， 故稱天家 Thiên gia: bách quan tiểu lai chi sở xưng; thiên tử vô ngoại dĩ thiên hạ vi gia. [Thiên gia là danh xưng chung cho tất cả triều thần và quan lại. Đối với Thiên Tử ngoài ra không có gì nữa; Thiên Tử lấy thiên hạ làm nhà. Cho nên gọi là đại gia đình, thiên gia]. Thiên hạ không phải là thế giới, một không gian địa dư. Thiên Hạ là những người giúp vua cai trị, quan lại các cấp và nhà vua xem mọi người như nhau chung trong một gia đình.

Về câu trích từ Hán Sử, cần đặt lại trong hoàn cảnh lịch sử để hiểu chính xác, nó nằm trong chương kể việc xây cất kinh đô vào những năm đầu của Hán Triều. Khi thấy nhiều dinh thự tráng lệ (壯麗), Cao Đế 高帝 202–195 BCE bất bình la rầy thuộc cấp: thiên hạ vẫn còn bất an, còn nhiều kẻ chưa thần phục, tức là còn nhiều việc quan trọng hơn phải làm. Viên chức phụ trách biện bạch: thiên hạ chưa yên, chưa thần phục, cho nên lúc nầy là lúc cần xây các dinh thự nầy. Thiên Tử lấy bốn biển làm nhà. Vậy nếu cung điện không đủ to lớn thì không thể cho thấy uy quyền to lớn của vương triều (trọng uy 重威).

* Westphalian System

Tàu là Venezuela thứ hai?

Tập Cận Bình tiếp đón Maduro 2023

TÀU LÀ VENEZUELA THỨ HAI?

Li Yuan (Viên Lỵ 袁莉) •  New York Times Jan. 6, 2026

Vụ đột kích bắt Maduro đã làm dư luận trên internet Tàu sôi bỏng ngay từ phút đầu. 600 triệu cái nhắp chuột chia nhau hai khuynh hướng khác biệt.

• Vì sao Tàu không dám làm như vậy với Đài Loan, bắt tổng thống sở tại.

• Tại sao không phải là lão Tập Cận Bình thay cho Maduro?!

Một hình ảnh sao lại từ X đã bị kiểm duyệt. Đó là dòng chữ Tàu và Anh quẹt trên cửa một nhà vệ sinh công cộng: “We welcome Trump to capture Xi Jinping and free 1.4 billion Chinese people.” (mừng Trump đến tóm cổ Tập Cận Bình, giải thoát 1,4 tỷ người Hoa)

Quan điểm thứ nhất là của những người Tàu theo chủ thuyết quốc gia, nước Tàu phải thống nhất dưới sự lãnh đạo của Bắc Kinh. Hành động của Mỹ cho thấy không còn gì là luật pháp thì Bắc Kinh không việc gì tự giới hạn hành động. Hãy bắt tổng thống sở tại và thống nhất xứ sở. Bắc Kinh có thể làm nhưng không dám làm; khổ ở chỗ đó.

Quan điểm thứ hai cho rằng nước Tàu có đủ những yếu tố đưa đến thảm trạng Maduro: quản lý nền kinh tế tồi tệ sai lạc, ý thức hệ độc đoán một chiều, tôn vinh cá nhân. Bao nhiêu năm nay, Tàu đã đã hậu thuẩn Maduro tối đa về chính trị và tài chánh; nay thì thấy rõ là vô bổ, chẳng có ý nghĩa gì.

Venezuela chiếm một vị trí quan trọng trong tâm tưởng của Tàu. Bắc Kinh dùng Venezuela làm bằng chứng rằng Tàu có thể tạo dựng một trật tự toàn cầu mới thay cái cũ, dựa trên chủ quyền và hợp tác giữa các quốc gia mà không can thiệp nội bộ của nhau. Viễn tượng ấy có thể thành tựu nhờ tiền bạc. Đầu ngàn năm mới, Tàu đã cho Venezuela vay 10 tỷ dollar, trả dần bằng dầu mỏ.

Nghe có lý chứ. Tàu cần nhiên liệu; Venezuela cần tiền và hậu thuẩn chính trị. Truyền thông của chính phủ và các tuyên bố chính thức mô tả kết ước nầy thành công vì dựa trên thị trường. Hugo Chavez, tiền nhiệm của Maduro, nói rằng hợp tác nầy là khuôn mẫu cho các nước Nam Mỹ. Khi Chavez chết và Maduro lên thay năm 2013, Bắc Kinh vẫn hậu thuẩn như trước, dù Tây Phương áp đặt cấm vận nhiều hơn.

Khi nền kinh tế suy sụp thì không thể sản xuất dầu mỏ và các hạ tầng cơ sở hư mòn. Lấy gì trả nợ cho Tàu. Nhưng Bắc Kinh nói không sao, mọi việc đều tiến hành có trật tự. Năm 2023, Maduro đến Bắc Kinh Tập Cận Bình tiếp đón bằng một cuộc diễn binh, 21 phát súng đại bác và thiếu nhi ca múa.

Giới trí thức Tàu có tư tưởng tự do thường nêu rõ sự song hành giống nhau trong cách thức Tập và Chavez lên nắm quyền: chiến dịch chống tham nhũng, hứa hẹn kinh tế mỵ dân và hủy bỏ giới hạn nhiệm kỳ. Maduro tiếp tục đường lối bàn tay sắt của tiền nhiệm.

Trong lối suy nghĩ trên, Venezuela không đơn thuần là một tệ trạng ngoại giao mà trở thành một trường hợp nghiên cứu để biết điều gì sẽ xẩy ra một khi các thể lệ độc đoán đông cứng trì trệ, khi các định chế rỗng tếch, khi trung thành chính trị mù quáng thay cho khả năng. Câu hỏi của thời đại là: Phải chăng Tàu sẽ trở thanh một Venezuela?   

Trong mấy ngày vừa qua câu hỏi nầy trở nên sống động khi các web share qua share về một tiểu luận của học giả chính trị học Liu Y nhan đề: "Làm sao phá hủy một quốc gia". Bài nầy, viết trước khi có dịch cúm Corona, không xem Venezuela là một sự bất thường đột biến mà là một báo động, một di lụy kết tụ qua thời gian từ những thất bại trong việc điều hành quốc sự.

Mối lo âu trở thành Venezuela thứ hai đã gây tiếng dội hơn năm nay khi sự ngưng đọng kinh tế của Tàu đã được tìm thấy mang tính chất cơ cấu, chứ không có tính cách biểu kiến, bề ngoài. Người Tàu ưu lo vì sự thể hôm nay không phải là sự suy sụp bất ngờ mà là sự hủy hoại tiệm tiến, từng chút một. Venezuela tiêu biểu một quốc gia có các hệ thống ngưng hoạt động từ từ, thiếu hụt trở nên thường lệ, các hoạt động của quốc gia không được phục hồi đầy đủ bình thường.

Trong bối cảnh sâu rộng ấy, phản ứng trên mạn trước việc Maduro bị bắt chẳng phải là thất vọng hay vui mừng nhưng là một nhận chân thực tế rùng mình nhún vai trước cách thức các thế lực hành sử trên thế giới. Chẳng có phê phán đúng sai nhưng biết rằng các đại cường quốc hoạt động như nhau khi quyền lợi bị thương tổn.

Venezuela: ông xuống bà lên

từ trái: vợ chồng Maduro và Delcy Gonzalez

VENEZUELA ÔNG XUỐNG BÀ LÊN

Tôn Thất Tuệ

Một sự thật, không dám nói là chân lý, không thể chối cãi dù sông cạn núi mòn là HK đã duy trì hay tạo ra các chính phủ tham những, phi nhân, phi dân chủ. HK chỉ muốn dân chủ, nhân quyền cho chính HK trong ranh giới Bắc Mỹ. Ở Mỹ muốn mua một viên thuốc trụ sinh, bạn phải có toa của bác sĩ. Đến mua thuốc, pharmacy yêu cầu bạn kê khai cả lý lịch bệnh lý, đau tim hay không, có hút thuốc uống rượu hay không, bao nhiêu tuổi, nam hay nữ, địa chỉ ... Lý do bảo vệ sức khỏe. Nhưng bạn có thể mua vài trăm viên nầy nếu nhà thuốc tự tay chuyển đến nơi gởi đưa ra ngoại quốc; vì thuốc nầy có gây chết chóc thì chết dân ngoài kia; insurance Mỹ không phải lo. Nhân quyền của Mỹ là một nữ quân nhân treo tay một tù binh Taliban như Chúa bị đóng đinh, rồi dùng lửa đốt bộ đùm của hắn, tìm khoái cảm bạo dâm. Bộ Quốc Phòng và tòa án tuyên bố cô nàng bị rối loạn tâm thần, cần được giúp đỡ.

Về tham nhũng thì có quá nhiều ví dụ: Mobutu nhân viên CIA lúc 25 tuổi, đã đảo chính Lumumba, làm "vua" Congo lấy tiền viện trợ Mỹ mua lâu đài dinh thự bên bờ hồ Thụy Sĩ. Marcos, Phi Luật Tân cũng mua nhà chỗ ni, vợ có đến ba ngàn đôi giày. Nhưng Mỹ đã sẽ lấy lại các số tiền ấy khi lật đổ gà nhà. Mỹ đã tạo vô số chính phủ tham nhũng Nam Mỹ, chiến dịch Con Ó Condor đã cấu tạo 30 năm Dirty War ở Argentine. HK đã tạo một Saddam Hussein. Thanh niên Rumfeld, Cheney..  xây nhà cho Sadam để lão niên Rumfeld, Cheney ... mất công hành quân phá nhà.

Nóng bỏng hôm nay là Mỹ đâu có care dân chủ ở Venezuela nên đã sắp xếp từ trước để bà phó TT chấp chánh thay Maduro. Nhiều luận sĩ đã dạy khôn HK cỏ phải nhổ tận gốc. Delcy Rodriguez sẽ cầm đầu tinh thần dân tộc chống lại HK. Kèm theo lời tuyên thệ nhậm chức bà nói vợ chồng Maduro là hai anh hùng dân tộc. Nhưng bà viết trên các platform tùy thuận theo ý của HK. “We extend an invitation to the U.S. government to work together on a cooperative agenda, oriented toward shared development, within the framework of international law, and to strengthen lasting community coexistence,”

Delcy Rodriguez đã dùng kiến thức kinh tế tài chánh giúp Chavez làm giàu nhờ buôn bán dầu và chính bà đã vận động Chavez cho Maduro kế nghiệp. Maduro đã chỉ định bà làm phó tổng thống, chuyên trách kinh tế.

Báo chí Mỹ và WH khen Delcy là một chuyên gia (a technocrate), là một công cụ, phi chính trị, apolitique, thiên lôi chỉ đâu đánh đó. Nhưng Delcy luôn xuất hiện bên cạnh vợ chồng Maduro, một khai quốc công thần, bà phải gánh chung trách nhiệm các tàn ác của chế độ, sự suy sụp kinh tế, bà đáng lý phải bị bắt như vợ của Maduro. Tuy vậy, bà được xem là nhân vật duy nhất trong đám quần thần không mang khuôn mặt sắt máu. 

Điểm đáng khen ngợi là Delcy đã biến đổi tham nhũng xã hội (socialiste corruption) thành tham nhũng tư bản (capitalist corruption), phần nào như kinh tế thị trường có định hướng của VN, hay tham nhũng ở Nga hậu Liên Xô.

Lời  tuyên bố thân Mỹ nêu trên đã không tạo ra một phản ứng bất lợi nào từ các viên chức cũ, những người chứng kiến bà tuyên thệ nhậm chức. Ngày cả người anh, chủ tịch Quốc Hội, sẽ kế vị nếu cần. Mới nhất con trai của Maduro tuyên bố ủng hộ Delcy một cách vô điều kiện. Nga cũng công nhận Delcy là TT chính thức. Tin mới nhất ngày 7 Jan, Delcy đã cách chức vị tướng tư lệnh lực lượng bảo vệ phủ tổng thống, kẻ thân tín nhất của Maduro. Rồi ra trong tương lai gần số phận các bộ trưởng quốc phòng ngoại giao sẽ như thế nào? Ngoài đường, sau một tuần, chỉ có một số người đi xe mô tô trưng cờ ủng hộ chứ chưa có cuộc biểu tình nào to lớn; thành phần "cách mạng xuất khẩu" từ Cuba có thể đã lùi vào bóng tối, chờ xem, wait and see.

Delcy là người biết nhiều nhất về kinh tế dầu hỏa, đúng là một technocrate. Trump cần Delcy vì mục đích của Trump không gì hơn là dầu hỏa, quyền lợi của công ty như Chevron. Cái lũ capitalist corruption sẽ giữ cho nền kinh tế không xáo trộn để tiếp tục làm ăn với Delcy, người đứng giữa thế lực quốc tế và quốc nội. Delcy có công khâu vá lấp liễm một Venezuela hấp hối với lạm phát chưa từng thấy, mặc dù bà đã góp sức cho Chavez thi hành chính sách truất hữu sở quyền của dân chúng theo phương sách CS. Dân chúng chấp nhận đóng tiền mãi lộ nhưng vẫn còn chút cháo nhờ các chu kỳ kinh tế, cũng như một số người Việt vẫn chấp nhận đóng hụi chết trong thời kỳ kinh tế tự do có kiểm soát. [Dĩ nhiên không có viện trợ không giới hạn, không điều kiện của Tàu thì xứ nầy ra tro. Iran viện trợ một ảo giác. Trước khi bị bắt một ngày, Maduro nói Iran sẽ giữ không phận an toàn nhưng Mỹ đã dùng 150 máy bay đủ loại vào Caracas].

Lượng định của CIA cho rằng Delcy là cái thứ tốt nhất trong những cái xấu nhất (the best of the worse ones). Sở gián điệp nầy trình thêm rằng bà Corina Machado được bốc lên theo ngọn lửa chống đối rồi chìm dần rồi bà xuống thuyền trốn ra nước khác và không có sự móc nối với dân chúng, và bà không đưa ra một kế sách nào điều khiển quốc gia. Tuy ký thư đề nghị giải Nobel Hòa Bình, ngoại trưởng Rubio, kế hoạch gia chính yếu, đã không mời Corina cộng tác, trái với dự đoán của nhiều người. New York Post đưa tin nói từ bên trong WH Trump chống bà nầy vì bà giật giải Nobel; kỳ thật bà nói xin nhường vinh dự nầy cho Trump. Bà không được Maduro cho phép tranh cử nên bà đưa người thay thế là Edmundo Gonzalez được nhiều phiếu nhưng Maduro được tuyên bố thắng. Ông nầy sau khi Maduro bị bắt tuyên bố là TT Venezuela nhưng vẫn lưu vong tại Spain. Rubio, một ngày sau khi nhậm chức ngoại trưởng đã nói Gonzalez là một tổng thống chính thống (a rightful president).

Delcy làm nhớ tới phó tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ không bị phe quân nhân bắt giết như anh em ông Diệm mà còn thành thủ tướng chính phủ, cho đến khi Nguyễn Khánh chỉnh lý. Báo Mỹ đã đi quá trớn khi nói người trong cuộc sẽ cải thiện guồng máy công quyền và so sánh Delcy với Gorbachev. Bợ quá rồi đó, Delcy giúp sức tạo nên sự thể và tiếp tục duy trì chế độ. Delcy có thể so sánh với sĩ tử Ấn Độ Giáo đã giúp muslim cai trị Ấn Độ hay giới trí thức đã giúp đám rừng rú Turc thành lập đế quốc Ottoman.

Nói chơi cho vui mà thôi. Trước thế giới và trước lập pháp HK, chính phủ Mỹ không công nhận việc nhanh tay bắt Maduro và gia đình là một hành vi chiến tranh, không trái với hiến pháp HK và hiến chương LHQ; mà chỉ là một biện pháp hành chánh, bài trừ nguy cơ ma túy và tích trữ vũ khí, vi phạm nhân quyền. Nhưng trong mấy tháng nay, Trump xem những chiếc tàu nhỏ mà ông nói chở ma tuy đang thực sự gây chiến tranh cho HK nên ông dùng vũ lực bắn chìm. Những kẻ buôn lậu nầy gây chiến chứ không phải thường phạm nên không áp dụng thủ tục dùng lực lượng tuần hải bắt trị tội.

So với chiến tranh Iraq của Georges Bush Jr thì đột kích nầy có thấm chi. Nhưng  những tác động vũ trang nầy nằm trong lý thuyết an ninh quốc phòng nới rộng từ khi HK thành cảnh sát quốc tế. Phải hạ địch trước khi địch vào đất nhà. VN mình đã đi trước. Lý Thường Kiệt đã đánh quaTàu vì nhà Tống công khai chủ trương chiếm VN. VN nâm bờ oan.

[Xin tạm ngưng và hứa sẽ nói thêm các chuyện khác như đột kích trại tù binh Mỹ 1970 ở Sơn Tây, tổng thống Panama bị bắt đem về Mỹ bỏ tù ...]

 

Roosevelt và lý thuyết an ninh quốc gia

Franklin Roosevelt (1882-1945)

LÝ THUYẾT AN NINH QUỐC GIA của TT FRANKLIN ROOSEVELT

Eric Rauchway NY Review of Books

Ngày Sept 3 1940, Tổng Thống  Franklin Roosevelt thông báo đã thực hiện mối giao ước với Anh: HK sẽ chuyển đổi 50 khu trục hạm xưa cũ thời Thế Chiến Một để được quyền thuê hay biếu nhượng một số lãnh thổ của Anh ở biển Caribbe hay Đại Tây Dương mà HK dùng làm các căn cứ quân sự. Thủ Tướng Winston Churchill muốn dùng những tàu chiến nầy bảo vệ các dịch vụ nhập cảng không bị tàu ngầm của phe trục ngăn trở; ông xem việc trao đổi nầy vô cùng quan trọng như một khúc quanh trong bang giao Anh Mỹ, đã biến một nước Mỹ xưa nay công khai trung lập thành một đối nhân thực thụ tham dự cuộc chiến chống Đức Quốc Xã. Ông nói với Nghị Viện rằng từ nay Anh Mỹ đã kết liền với nhau, không ai có thể tách rời ra được như sông Mississipi cứ tiếp tục chảy không ngừng.

Trong lúc ấy, lời tuyên bố của Roosevelt không nhiều hứng khởi như vậy. Ông ra lệnh ngoại trưởng Mỹ giải thích rằng sự giao kết nầy nhằm củng cố an ninh quốc gia của HK. Từ đó cho đến khi nhảy vào Thế Chiến hai, HK đã dùng thành ngữ "an ninh quốc gia" để biện minh sự viện trợ ngày một gia tăng cho các đồng minh và nới rộng vòng tay của Mỹ một cách hữu hiệu để lịch sử xem đó là cuộc cách mạng an ninh quốc gia của Roosevelt. Trước thời điểm nầy, các cuộc thảo luận về chính sách đối ngoại chỉ xoay quanh ý niệm "quyền lợi quốc gia" là một đặc lợi kinh tế, không đề cập sự an toàn của xứ sở.

Khúc quanh an ninh quốc gia nầy cho phép Rooesevelt và các vị kế nhiệm xác định mục tiêu của họ là những những điều cần phải làm. Xưa rồi, không ai hỏi phải chăng HK chống Nazi là quyền lợi quốc gia; nay hỏi phải chăng đó là an toàn của xứ sở.

Một ngày sau khi Roosevelt công bố hợp đồng trao đổi nầy, các nhóm chống viện trợ cho Anh Quốc tuyên bố thành lập ''The America First Committee". Với quan điểm chính thức rằng viện trợ nầy đã làm suy yếu quốc phòng tại nội địa và có nguy cơ đưa HK vào các cuộc chiến bên ngoài, nhóm nầy đã đánh đổ lập luận cho rằng viện trợ Anh Quốc sẽ củng cố an ninh quốc gia. Thay vào đó America First ủng hộ duy nhất đường lối quốc phòng gọi là nước Mỹ không bị xuyên thủng vì rằng không một quốc gia ngoại bang nào có thể tấn công một nước Mỹ có chuẩn bị.

Roosevelt đã thắng cuộc tranh luận bằng cách giải thích ý nghĩa của thành ngữ "an ninh quốc gia" một cách cụ thể là HK không thể tự bảo vệ nếu không bảo vệ các quốc gia khác. Nhưng ông quảng diễn một cách mơ hồ như bảo vệ các giá trị lối sống Mỹ và vị trí của HK trên thế giới. Ông đã tạo nên một lý thuyết khả dĩ cho phép HK ủng hộ bất cứ cuộc chiến nào trên thế giới. An ninh quốc gia đã mang tính chất ý thức hệ bao gồm mọi khía cạnh toàn cầu và không giới hạn trong một châu lục.

Quan niệm một nước Mỹ không bị đâm thủng là một nước Mỹ hùng cường về kinh tế và công bằng xã hội. Bên cạnh viện trợ các nước để giữ an ninh chung, HK phải phát triển trên bốn cột trụ: tự do tôn giáo, tự do tư tưởng, tự do không sợ hãi, tự do không bị thiếu thốn. Các chính sách kinh tế xã hội tiến bộ đã giúp ông đánh bại quan niệm quốc phòng giới hạn nội địa của phong trào America First.

Chủ trương bành trướng của Roosevelt khác với đường lối của Staline. Staline đã hy sinh tài nguyên nhân vật lực của quốc gia để củng cố ảnh hưởng của Nga trên thế giới. Staline nói một người dân có hai áo sơ mi là đủ rồi. Gorbachev lên nắm quyền để thấy các kế hoạch ngũ niên thập niên của Nga đã thua xa New Deal của Mỹ.

Lý thuyết bảo vệ các quốc gia khác chống lại ngoại xâm đã chuyển qua hướng mới là bảo vệ các quốc khác khỏi sự tự hủy từ bên trong như một chính quyền tham nhũng, độc tài, đi theo các thế lực nguy hại cho an ninh của HK. Quốc gia nào tác hại như du nhập ma túy và tổ chức tội ác thì HK sẽ dùng vũ lực để đối trị.