nữ tổng thống Venezuela

Bom lửa trên đường phố thủ đô Venezuela 2014

Ở SAO CHO VỪA LÒNG NGƯỜI
New York Times Jan. 10, 2026

Năm ấy, đường phố Venezuela (Venez) như bốc lửa vì biểu tình phản đối nền cai trị phi nhân. Các đơn vị bán quân sự và lực lượng an ninh đã sát hại ba bốn chục người. Năm ấy 2014, Delcy Rodriguez (DR) tổng trưởng ngoại giao, đã mời các đại sứ đến họp để giải độc, lật ngược tin tức, hầu tránh cấm vận.

Trong buổi họp kín nầy, DR đã mắng mỏ đại sứ HK và Liên Âu, bà chỉ tay nói: những người bị hạ sát không phải là kẻ đi biểu tình mà là bọn khủng bố. Cử chỉ đấu tranh ấy đã giúp bà thăng tiến trong chính phủ dưới quyền thống trị của các đấng nam nhi, các tướng lãnh hay các nhà ý thức hệ hét ra lửa.

Bây giờ với sự chấp thuận của Donald Trump, DR xử lý thường vụ ngôi vị cao nhất của Venez, khi tiền nhiệm của bà cùng vợ bị bắt, ra tòa ở New York. 

DR, 56 tuổi, đang gặp cuộc thách thức rộng lớn. Bà phải làm yên lòng một ông tổng thống sẽ cai trị Venez trong ba bốn năm sắp đến; ổn định một nền kinh tế rách nát, kiểm soát cơ cấu chính quyền, giữ vững uy quyền điều động giới thân cận đang hận thù HK nhảy vào tiếm quyền.

Bà phải dùng lối ngoại giao võ biền mới vừa lòng Maduro hầu giữ các chức vụ quan trọng để sau đó hành sử thực tiển. Kết quả bà đã sống sót qua các lần thanh trừng nội bộ và đổi thay chính địa mới nhất. Sự chuyển hóa từ một lý thuyết gia ý thức hệ gây dựng chế độ sang một chuyên gia uyển chuyển là kết quả của cố gắng lôi Venez dần dần ra khỏi sự sụp đổ kinh tế đánh dấu bởi trẻ em chết đói. Đồng thời, kết quả ấy giúp DR trở thành nhân vật có thẩm quyền chuyên môn đảm trách quốc sự trong thời gian chuyển tiếp nầy, với sự thỏa thuận của HK.

Ngoài bằng cấp ở Anh và Pháp, bà còn hưởng quy chế trong nước là con của một du kích quân mác xít đã thành "thánh tử đạo" chết trong tù, thời có chính phủ thân Mỹ.
Nhờ chức vụ ngoại trưởng, DR đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hướng ngoại giao mới với HK năm 2017 khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ nhất. Cigco Petroleum, chi nhánh tại Mỹ của công ty quốc doanh dầu hỏa của Venez, đã biếu Trump 500.000 đô vào quỹ tổ chức lễ nhậm chức.

Có dưới quyền một đoàn cố vấn nội địa và ngoại quốc, DR hưu chiến với giới doanh nghiệp trong và ngoài nước. DR nhanh chóng và thầm lặng tư hữu hóa các nguồn tài nguyên thiên nhiên, cho các nhà đầu tư ngoại quốc thầm lén điều khiển các giếng dầu, xưởng làm xi măng, mỏ sắt...

Delcy Rodriguez ở trụ sở LHQ, 2013

Cho đến lúc cuối khi Maduro bị bắt, DR vẫn nói năng trước công luận ngôn ngữ chống đế quốc của chủ tướng. Nhưng một tuần sau vụ đột kích, bà tuyên bố đang tìm cách bình thường hóa liên hệ ngoại giao và gởi một phái đoàn đến HK.

Những cố gắng trong quá khứ của DR đem lại nhiều kết quả. Siêu, siêu lạm phát đã ngưng, phát triển kinh tế bắt đầu, đã đưa DR lên đĩnh cao danh vọng chính trị ở Venez.
"Chúng tôi đã tái hoạt nền kinh tế từ đủ loại hổn tạp", cố vấn Rafael Correa đã nhận định. Vị cựu phó tổng thống khuynh tả của Ecuador nầy ở trong ban tham mưu của DR từ 2018, ông là kinh tế gia tốt nghiệp tại Mỹ. Trong mấy năm qua, Venez có tỷ số phát triên cao nhất ở Nam Mỹ.

Trước khi bị bắt, Maduro đã giao trọn quyền kinh tế cho DR, bà cũng là phó tổng thống, tổng trưởng tài chánh, tổng trưởng dầu mỏ.

DR và Marudo 2017

Bây giờ nhà lãnh đạo mới nầy trực diện một thách thức khó tả, làm sao vừa thỏa mãn những yêu sách của Mỹ đồng thời hóa giải các áp lực nội địa. Theo lời Trump, DR luôn liên lạc với ngoại trưởng Rubio. Sau vụ đột kích, DR khôn khéo nói: "Venezuela là một nước yêu chuộng hòa bình, đã bị tấn công bởi một cường quốc nguyên tử".

Nhưng với trách nhiệm mới, DR thực tế sẽ ưng thuận cho các công ty HK đặc quyền khai thác trữ lượng dầu.

Lúc DR 7 tuổi thì cha chết. Jorge Antonio Rodríguez là một kháng quân mác xít, tổ chức bắt cóc William Niehous, một doanh nhân Mỹ ở Illinois. Thập niên 1970 ông lãnh đạo nhóm đấu tranh vũ trang; Maduro gia nhập. Ông chết trong tù năm 1974 về tội bắt cóc trên. Khi cha chết, DR tiếp tục sống trong những cơn bão xoáy chính trị trong xứ dân chủ nhưng chia làm hai phe tả hữu có những chính sách cực đoan riêng. 

biểu tình ủng hộ Maduro

Tốt nghiệp đại học Caracas, DR học luật lao động ở Sorbonne. Khi từ Pháp trở về, DR thấy xứ sở đang co giật, uốn vặn trong cơn đau chính trị.

Hugo Chavez lên nắm quyền, đẩy mạnh phong trào XHCN, gọi là Cách mạng Boliviar. DR gia nhập ngoại giao đoàn và làm việc tại tòa đại sứ ở Anh, dịp nầy bà theo lớp chính trị học ở Birkbeck College. Nhờ có hai thứ ngoại ngữ, DR đã nổi bậc giữa các viên chức cao cấp chỉ biết tiếng xì.

Thời gian DR từ Paris về, cha bà được tôn sùng là thánh tử đạo của cách mạng. Được hưởng lây, anh của bà đã làm cố vấn cho Chavez rồi thành phó tổng thống trước khi thành chủ tịch quốc hội cho đến nay. Như vậy, giờ nầy anh giữ lập pháp, cô em gái hành pháp.

Khi Chavez chết và Maduro thay, DR lên như diều nhờ sự che chở của người anh, đồng thời vì bà đã âm mưu loại các đối thủ, có người phải đi tù. DR thành công nhờ hiểu biết chuyên môn, hùng biện, nhờ trợ giúp các cố vấn có chủ trương thị trường tự do. DR vừa chỉ định một người trong nhóm làm tổng trưởng tài chánh.

DR không có con và chưa bao giờ kết hôn. Tuy được nuôi dưỡng thành công giáo La Mã, DR theo một giáo phái Ấn Độ mà đạo trưởng là Sri Sathya Sai Baba, đã hành hương tại tiểu bang Andhra Pradesh. Vợ chồng Maduro cũng theo ông guru nầy.-