Ông đồ, Vũ Đình Liên

Anh đào trắng, Thượng Du Bắc Việt

ĐỒ GIÀ VIẾT THƯ TÌNH

Tôn Hành Giả

02.02.2022, một ngày mang hàng số đẹp, Hue online đã cho chạy bài thơ Chiều Xuân của Châu Đoàn, chép lại như sau

CHIỀU XUÂN
Châu Đoàn
Lẫn giữa chiều xuân... một ông già
Mực tàu, giấy đỏ ông bày ra
Bên đường qua lại, ai chào hỏi?
Mắt buồn vời vợi... dõi phương xa!
Ông buồn ông tiếc những xuân qua
Nét bút tài hoa trao mọi nhà
Mừng xuân ông vẽ vài câu đối
Đón tết ông mang lộc đến nhà.
Chữ nghĩa văn chương ... nét tài hoa
Ai còn tha tha thiết nữa mặn mà ?
Chiều xuân nắng ngả nhạt màu thắm
Mắt buồn vời vợi ...nhớ xuân qua
Người đi qua lại ...xuân vẫn qua
Bạt bẽo tình xuân với ông già
Hoa xuân tơi tả trên nếp áo
Mắt ông nhòa lệ nhớ xuân xa!

◙ Những ai còn chút trí nhớ và đã có biết văn chương cận đại thì nghĩ ngay đến bài Ông Đồ của Vũ Đình Liên, có người thuộc lòng và xem đó là một thành tố bất khả phân của Tết. Năm ấy 1936, chữ Hán đã gần vào ngày tàn trong ngõ hẹp nhưng câu đối vẫn tiếp tục, ngày nay thì lạm phát thương mãi hóa hết sức lố bịch. Tôi chưa đọc bài gốc tiếng Đức và tiếng Anh về con cọp, con báo mà người ta nói Thế Lữ đã mượn viết bài Hổ Nhớ Rừng. Sau đó nhiều người đã đã cảm tác và họa lại; khi họa có nói họa về cái gì, của ai.

Từ đó tôi tự hỏi phải chăng bài Chiều Xuân là một sáng tác tự khởi hay là một bài họa. Trong nhạc cổ điển, các biến khúc (variation) đều có nói giai điệu chính là của ai. Theo tiêu chuẩn các đại học Mỹ, tác giả Châu Đoàn đã dẫm chân trên tác phẩm của Vũ Đình Liên. Nhưng Mỹ nó khác, nó ăn 'hot dog', nó không ăn thịt chó mắm tôm như mình.

ÔNG ĐỒ
Vũ Đình Liên * 1936
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.
Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
Hoa tay thảo những nét
Như phụng múa rồng bay.
Nhưng mỗi năm mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu.
Ông đồ vẫn ngồi đó
Qua đường không ai hay
lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay.
Năm nay hoa đào nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ ?

◙  Đồ già câu tôm viết thư tình
Câu cá cá chẳng ăn mồi về nhà rủ vợ ấm à câu tôm. Thấy thương bác đồ, Google bèn cho ông đi câu cá, mà không phải cá thường, cá nở hoa mới ngụy chơ. Một người dịch bài Ông Đồ ra tiếng Tây và Google dịch từ tiếng Tây qua Việt ngữ là một ông đồ đi câu và viết thư tình. Câu chuyện văn chương thời ô tô ma tic nó cũng bùi bùi như mùi cá nướng chấm mắm nêm gói bánh tráng nhúng. 

Trước khi nói chuyện xà quầy của Google, xin trình bản dịch ra Hán Tự của Người Xứ Đoài.

LÃO TÚ TÀI
Niên niên đào hoa khai
Tổng kiến lão tú tài
Truy nghiễn hồng tiên bãi
Thông cù nhân vãng lai.
Đa thiểu thị tự giả
Trách trách tiễn châu ky
Xảo bút nhất huy tựu
Long vũ nhi phụng phi.
Lãnh lạc niên phục niên
Cố khách hà mang nhiên
Hồng tiên bi sắc thấn
Truy nghiễn sầu mặc kiên.
Tú tài do tại ti
Lộ quá hữu thùy tri
Tiên thượng hoàng diệp lạc
Thiên biên tế vũ phi.
Kim niên đào hựu tân
Bất kiến cựu thời nhân
Thương nhiên không trướng vọng
Yên tai vạn cổ hồn.

• Bản thứ hai ra tiếng Pháp của Thân Trọng Sơn. Ưu điểm của TTS là giữ được tính chất giản dị của nguyên bản đồng thời rất trung thành về ý nghĩa. Ông đã vượt qua vài khó khăn nhỏ về cú pháp của tây. Đơn giản là mỹ thuật.

LE VIEUX LETTRÉ
Chaque année quand fleurissait le pêcher
On revoyait le vieux lettré
Qui étalait l'encre de Chine et papier pourpre
Sur le trottoir des rues passantes.
Nombreux sont ceux qui demandent une caligraphie.
Et, avec louanges, s'extasiaient
Quelle légèreté de main pour dessiner ainsi des traits
Tels le vol du dragon et la dance du phénix!
Mais ils se font rares d'année en année
Où sont-ils maintenant les clients d'autrefois?
Le papier triste perd son éclat
L'encre s'épaissit dans l'encrier peiné.
Le vieux lettré est toujours là, assis,
Dans la rue, on ne le remarque guère.
Sur le papier tombent les feuilles jaunies,
Dans l'air flotte la brume légère.
Cette année refleurit le pêcher
Sans qu'on retrouve le vieux lettré
Ô gens des jours d'antan,
Où sont vos âmes à présent.

• Rất nhiều người trên thế giới tin tưởng Google như thánh như thần. Có vị nói trong hình học không có hình viên trụ như ống cống, cái lon vì Google không có danh từ để chỉ việc nầy. Có kẻ tối dạ đem bản dịch của Trần Trọng Sơn nhờ Google dịch qua tiếng Việt. Sao không đọc ngay bài của Vũ Đình Liên.

Nghe nói phi cơ tắt máy nghỉ trên mây chờ phi cơ địch đến. Đã lạ rồi, mà cái ni lạ không kém: cá nở hoa.

Le vieux lettré: lettré, văn gia, người có biết văn chương, nào phải lettre; ngoài ra làm gì có le vieux lettre, la vieille lettre.

fleurissait le pêcher: pêcher danh từ, cây mận; pêcher: động từ đi câu chứ không phải con cá nở hoa.

Nói với Google thì không ngạ. Nhưng phải nêu ra vì nhiều người đã dùng Google mà in thành sách, in thành bài và được văn hóa vỗ tay của FB khen tận trời xanh. Google đã dịch Chùa Tiên Nữ thay cho Linh Mụ, có cá trăm cái like, vài chục lời khen.

• Phải vinh danh Trần Trọng Sơn đã tôn trọng văn phạm, không như một số người VN không cần văn phạm mà viết Anh và Pháp ngữ mới là văn chương. Hãy chịu khó đọc thi ca gốc của Anh và Pháp để không thấy chỗ sai, nhưng văn chương của họ không kém đi chút nào.

• Nhưng mà thôi, cảm ơn Google cho Lão Tú Tài thời niên thiếu đi câu viết thư tình và thưởng thức cảnh cá nở hoa. Đừng làm ông đồ nữa, thời trang bây giờ không có cảnh xưa, sáng ra đường đồ nầy trông đồ nọ. Dược bằng, câu cá cá chẳng ăn mồi, thôi về rủ vợ ấm à câu tôm. Đi chơi cho biết Đồ Sơn, trở về thì thấy đồ nhà nó ra làm thao!?? Đừng chê Google nhé: "Phản ánh câu cá năm nay mà không tìm thấy bức thư cũ. Đoàn Chuẩn và Từ Linh đã giải thích: anh quay về đây đốt tờ thư và quên đi niềm nhung nhớ............ 

Bức thư cũ (Ngu Nhơn, Google)
Mỗi năm cá nở hoa
Chúng tôi đang gởi lại bức thư cũ
Ai là mực Trung quốc và giấy tím
Vĩa hè những con phố qua lại.
Nhiều người đã yêu cầu một thư pháp.
Và với lời khen ngợi, họ đã thoát ra
Rất nhẹ tay mà vẽ thế nầy.
Chẳng hạn như rồng bay phượng múa.
Nhưng họ hiếm hơn từng năm.
Khách cũ giờ đâu rồi?
Tờ giấy buồn mất đi sự sáng tỏa
Mực đang dày trong mực nhuộm.
Bước thư cũ còn đó, ngồi,
Trên phố, bạn khó để ý.
Trên giấy lá vàng rơi.
Trong không khí có sương mù nhẹ.
Phản ánh câu cá năm nay
mà không tìm thấy bức thư cũ.
Ôi con người của những ngày xưa,
linh hồn các bạn đang ở đâu?
è những con phố qua lại.
Nhiều người đã yêu cầu một thư pháp.
Và với lời khen ngợi, họ đã thoát ra
Rất nhẹ tay mà vẽ thế nầy.
Chẳng hạn như rồng bay phượng múa.
Nhưng họ hiếm hơn từng năm.
Khách cũ giờ đâu rồi?
Tờ giấy buồn mất đi sự sáng tỏa
Mực đang dày trong mực nhuộm.
Bước thư cũ còn đó, ngồi,
Trên phố, bạn khó để ý.
Trên giấy lá vàng rơi.
Trong không khí có sương mù nhẹ.
Phản ánh câu cá năm nay
mà không tìm thấy bức thư cũ.
Ôi con người của những ngày xưa,
linh hồn các bạn đang ở đâu?