IRAN LÀM EO Ở EO BIỂN HORMUZ

Tôn Thất Tuệ

Tuần rồi TT Trump kêu gọi các đồng minh Nato hợp tác giải tỏa eo biển Hormuz khỏi sự kiểm chế của Iran, ngõ hầu tàu bè giao thông tự do, nhất là tàu chở nhiên liệu, dầu hỏa và khí đốt. 20% dầu sử dụng trên thế giới đi qua eo biển nầy vào thời bình vì các nước chung quanh vịnh Ba Tư đều sản xuất dầu, kể cả Iran.

Các đồng minh đã cự tuyệt, cho đó không phải là chiến tranh của họ, ai muốn làm gì thì làm, tuy rằng các nước nầy lệ thuộc hải vận qua chỗ nầy để có nhiên liệu; phần nào vì tin có thể "deal" với Iran cho tàu của họ đi sát bờ và không bị hỏa tiển bắn, có tin thỏa thuận nếu mua dầu bằng đồng quan của Tàu thay vì dollars, như Ấn và Pakistan đã thực sự làm theo.

Tin từ chối nầy làm nhiều bình luận gia vui sướng, từ anh tép rêu FB, tin tức của Người Việt, cho đến anh bự New York Times. NYT đã dành nhiều thì giờ cho vụ nầy. Trước khi nữ thủ tướng Nhật lên đường đi Mỹ, báo nầy đã tiên đoán rằng tay trống nhạc rock ngày nào sẽ cho Trump thêm gáo nước lạnh vì bà không muốn mất lòng Tàu và Iran.

Thủ Tướng Nhật Takaishi và TT TRumps, WH March 19

Không biết vì tình cờ hay vận động của người đẹp Phù Tang nầy mà trong khi bà ở tại White House, phủ thủ tướng Anh của ông Starmer công bố thông cáo chung của các thủ lãnh quốc gia Anh, Pháp, Đức, Ý, Hòa Lan và Nhật Bản đồng thuận ủng hộ thi hành các biện pháp thích ứng bảo vệ hải vận an toàn qua eo biển Hormuz. Một giờ sau, Canada cho biết sẽ ký thuận; sau một ngày có thêm Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania.

Báo chí thế giới đều thông báo sự việc. Nhưng NYT không cập nhật báo online của mình. Chúng tôi chờ xem qua ngày sau thì NYT vẫn không đề cập tuy nói lung tung cuộc tiếp xúc giữa TT Trump và bà Tachaishi.  Xin đồng bào thông cổm. 

Thông cáo chung nầy không nói rõ là một liên minh quân sự, nhưng không chận đường một hợp tác vũ trang. Các quốc gia nầy lên án Iran tấn công các tàu không vũ trang, bắn phá các hạ tầng cơ sở kinh tế trong vùng và trên thực tế đã kiềm tỏa eo biển Hormuz. We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces. 

Các quốc gia ký kết nầy, trừ Nhật và Canada, đã đưa hải quân hay không quân đến trong vùng để bảo vệ quyền lợi và căn cứ quân sự của mình ở Trung Đông. Iran đã bắn hỏa tiển vào trung tâm huấn luyện của Ý tại Iraq nhưng Ý chỉ rút lui không phản ứng gì. Các quốc gia Âu Châu đều cho hành động quân sự của Mỹ là bất hợp pháp nhưng hợp lý (illegal but legitimate).

Thủ Tướng Tây Ban Nha Sanchez nói rõ ông ủng hộ Iran Hồi Giáo và Gaza. Chẳng có gì lạ vì Sanchez tiếp nối chính quyền phi nhân giết người không gớm tay của Franco, tàn bạo không kém Iran Hồi Giáo.

Mở đầu cuộc chiến, Mỹ và Do Thái xem như việc riêng của xứ sở mình, Iran là mối đe dọa tiêu diệt. Mỹ chỉ cần được sử dụng các căn cứ quân sự của Anh, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha theo các thỏa ước Nato. Nhưng đến giai đoạn Hormuz thì eo biển nầy về phương diện nhiên liệu hầu như hoàn toàn ảnh hưởng các nước khác, chứ Mỹ có dầu riêng, nhất là từ khi kiểm soát Venezuela. Đó là lý do Trump kêu gọi cộng tác.

Giải quyết xong vụ Hormuz là xong chiến tranh. Ai chiếm Hormuz sẽ thắng cuộc chiến.
◙
Dưới đây là quan điểm của tài phiệt đầu tư Ray Dalio, sáng lập viên tổ hợp tài chánh Bridgewater.

Trump phải lấy lại từ tay Iran quyền điều khiển eo bể nầy nếu muốn duy trì thế lực và uy tín của HK. Ngược lại, nếu để cho Iran dùng làm vũ khí thao túng đe dọa các đồng minh của HK trong vùng và nói rộng là nền kinh tế thế giới, thì Cộng Hòa Hồi Giáo nầy sẽ bắt mọi người giam vào ngục làm con tin; nếu vậy chiến bại dành cho Trump.

Dalio đã giải thích tariff là đòn phép tất yếu của bất cứ ai bước vào White House để xóa món nợ quốc tế, tuy rằng HK đang tiếp tục đi xuống sau quá nhiều vụ thất bại như Việt Nam, Afghanistan, Iraq.

Trở về Hormuz, Dalio cho rằng kẻ nào hay phe nào điều khiển Hormuz sẽ ấn định trật tự mới của thế giới. HK phải nắm lấy nếu không muốn tuột dốc nhanh.

Cùng hơi hướng ấy, cựu ngoại trưởng Condoleeza Rice yêu cầu Trump phải gây áp lực tối đa, không như Obama và Biden trả tiền bị sai áp và cho thêm tiền để Iran có thể thao túng những yết hầu như Hormuz.

Tin trong mấy ngày qua, HK đã oanh tạc những cơ sở quân sự trên bộ phía sau Qeshm, hòn đảo chấn ngang eo biển Hormuz. Nếu đảo thứ hai Kharz là ngã ba dầu Iran phải chảy qua để lên tàu, thì Qeshm vô cùng quan trọng về quân sự.

Báo Al Jeera cho Qeshm biệt danh: hàng không mẫu hạm không chìm. Mục đích chiến lược của nó đã rõ nhưng không ai biết chắc số lượng tàu chạy nhanh tấn công chớp nhoáng, tàu cận duyên ... dấu kín trong các đường hầm. Tướng hồi hưu Liban là Hassan Jouni nói Qeshm là một thành phố hỏa tiển (a missile city) dung chứa mọi phương tiện tấn công của Iran ở mức độ rất lớn, nhưng mục tiêu gần nhất là phong tỏa eo biển nầy, chế ngự toàn vùng về kinh tế lẫn quân sự.

Press release • GOV UK
Joint statement from the leaders of the United Kingdom, France, Germany, Italy, the Netherlands, Japan and others on the Strait of Hormuz: 19 March 2026

We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces.

We express our deep concern about the escalating conflict. We call on Iran to cease immediately its threats, laying of mines, drone and missile attacks and other attempts to block the Strait to commercial shipping, and to comply with UN Security Council Resolution 2817.

Freedom of navigation is a fundamental principle of international law, including under the United Nations Convention on the Law of the Sea.

The effects of Iran’s actions will be felt by people in all parts of the world, especially the most vulnerable.

Consistent with UNSC Resolution 2817, we emphasise that such interference with international shipping and the disruption of global energy supply chains constitute a threat to international peace and security. In this regard, we call for an immediate comprehensive moratorium on attacks on civilian infrastructure, including oil and gas installations.

We express our readiness to contribute to appropriate efforts to ensure safe passage through the Strait. We welcome the commitment of nations who are engaging in preparatory planning.

We welcome the International Energy Agency decision to authorise a coordinated release of strategic petroleum reserves. We will take other steps to stabilise energy markets, including working with certain producing nations to increase output.

We will also work to provide support for the most affected nations, including through the United Nations and the IFIs.

Maritime security and freedom of navigation benefit all countries. We call on all states to respect international law and uphold the fundamental principles of international prosperity and security.


Following publication, Canada, Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania confirmed they also joined this joint leaders’ statement.