ĐỪNG BỎ EM IRAN MỘT MÌNH
Ben Hubbard New York Times March 5, 2026
TTT dịch, tham luận ngắn
Mặc dù bị Tây Phương xem là hạ tiện và bị cô lập bởi các áp chế của HK, Iran duy trì liên hệ ngoại giao, thương mại và quân sự với rất nhiều quốc gia. Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ kết thân vì mậu dịch và an ninh. Tàu xem đó là nguồn dầu hỏa giá hạ. Bắc Hàn, Venezuela và Nga xem Teheran là đồng minh chống Tây Phương cùng nhau phát triển kỹ thuật quân sự.
Nay Iran đang bị vây khổn bởi HK và Do Thái, các lân quốc, bạn bè và hợp tác viên chỉ đánh võ mồm ủng hộ Cộng Hòa Hồi Giáo nầy. Nhiều nước trở nên nạn nhân của Iran. Thổ cho biết Nato đã chận trừ một hỏa tiển của Iran vào không phận của mình. Rõ ràng Iran nay một thân một mình gánh chịu cuộc chiến.
Theo giới quan sát, đó là kết quá đường lối ngoại giao của Iran. Xứ Một Răng không trợ giúp gì các nước, ngoại trừ bảo trợ các tổ chức bán quân sự tại các nước chống HK và DT. Những lực lượng nầy hiện nay chẳng giúp gì. Hai tay anh chị kinh khủng nhất là Hezbollah ở Liban và Hamas ở Gaza đã bị DT triệt hạ. Houti ở Yemen và nhóm vũ trang ở Iraq chỉ bắn hỏa tiển vào tàu bè trên Hồng Hải hay căn cứ quân sự HK nhưng không ảnh hưởng cuộc chiến đang tiếp diễn ở Iran.
Thổ chia buồn về cái chết của Khanemi và trách HK phạm luật quốc tế nhưng không tránh khỏi đe dọa của Iran vì Thổ ở trong khối Nato và có căn cứ quân sự của HK. Thổ không có thâm tình lịch sử với Iran nhưng phải hòa dịu để sống chung, có biên giới chung 500 km và phải nhờ Iran trị lực lượng Kurd xúi dục ly khai trên xứ Thổ. Thổ muốn vùng nầy tạm êm êm, lo ngại sự thay đổi bất ngờ một khi Iran qua chế độ mới.
Ấn Độ muốn duy trì sự hiện diện qua mậu dịch và đầu tư hải vận để kiềm chế Pakistan, đối thủ lợi hại. Nhưng ở tay kia, Ấn Độ là khách hàng chính của kỹ nghệ chiến tranh Do Thái. Ấn Độ đã mua đến 34% sản xuất quân dụng DT.
 |
| Thô canh phòng biên giới giáp Iran |
Ấn Độ muốn duy trì sự hiện diện qua mậu dịch và đầu tư hải vận để kiềm chế Pakistan, đối thủ lợi hại. Nhưng ở tay kia, Ấn Độ là khách hàng chính của kỹ nghệ chiến tranh Do Thái. Ấn Độ đã mua đến 34% sản xuất quân dụng DT.
Xứ Chà của Gandhi sẽ đứng ngoài nếu không đắc lợi vô căn thì cũng không dính họa lây.
Các quốc gia chung quanh tuy chưa hẵn đã là đồng minh có tòa đại sư nay trở thành chống đối vì Iran đã bắn hỏa tiển; đã xẩy ra không chiến giữa Quatar và Iran.
Bắc Hàn chỉ tuyên bố lấy lệ và Venezuela thì còn chi nữa mà đi tiền.
Tàu là đối tác mậu dịch quan trọng nhất của Iran. Tàu mua 3/4 số dầu hỏa với giá hạ. Tàu không muốn động chạm mất lòng Mỹ vì Trump sẽ đi Bắc Kinh tháng tới.
Nga là đồng minh thân thiết nhất của Iran. Trong thập niên qua, hai nước cùng nhau ủng hộ chế độ độc tài của Assad ở Syrie. Assad đã cho nhóm thiểu số Shiites điều hiển một quốc gia đa số muslim Sunny. Syrie nay không còn là đồng minh trong trục Shiites nữa. Assad đã bị hạ bệ cuối 2024.
Trong cuộc chiến ở Ukraine, Nga dùng toàn drone và hỏa tiển của Iran.
Hiệp ước hợp tác quân sự giữa hai nước không qui định trách nhiệm cứu nhau khi hữu sự cho nên Iran một mình ên lo lấy.
Trước đây Nga và Do Thái có thỏa ước ngầm, mỗi bên tự do hành động riêng như DT để Nga giúp Assad thả bom dân chúng. Nay Nga không muốn viện trợ quân sự cho Iran, sợ mất lòng DT.
Giới quan sát cho rằng Putin tránh mọi va chạm với DT và HK. Nơi Nga ủng hộ Iran mạnh mẽ nhất sẽ là diễn đàn LHQ.
Ghi thêm của người dịch
Ra khỏi sóng bài thì ai cũng mất tiền; mất tiền vào tay gá bạc lấy xâu, tức là thằng câm. Ăn qua lấy xâu, ăn về lấy xâu, ngậm miệng ăn tiền.
Trong cuộc thư hùng nầy có lẽ thằng câm là Tàu.
Bài viết có phần hời hợt. Thứ nhất không để ý geopolitic mà 'geo' nhiều hơn vì vị trí địa dư của Iran. Iran liên ranh với Liên Xô cũ, những nước cận kề nay độc lập nhưng vẫn ở trong ảnh hưởng của Nga. Nga có thể tiếp tế vũ khi dễ dàng bằng đường bộ. Nga đang cần Iran bán drone và hỏa tiển.
Hiện có 2 triệu người Nga (Nga trắng russian) ở Iran nhưng Moscou không lo di tản, chỉ di tản một số chuyên viên làm việc tại lò nguyên tử dân sự. Số người Nga nầy có thể là thủ túc bộ hạ (foot soldiers) của chính quyền Iran. Đảng CS Iran góp phần rất lớn trong việc hạ bệ vương triều giúp Khonemi trở về.
Sau thế chiến thứ nhất hiệp ước Constantinople chia Iran thành hai khu ảnh hưởng kinh tế (không chia đôi như VN), một nửa cho Nga một nửa cho Anh.
Thứ đến là Tàu.
Tổ chức dầu hỏa quốc tế không liệt kê Iran là nơi cung cấp dầu hỏa cho Tàu nhưng gồm các nước nhỏ nhỏ như Mã Lai. Tác giả nói Tàu mua 3/4 sản lượng. Đúng vậy, dầu được đưa ra khỏi Iran bởi các quốc gia trung gian, xuất cảng chui (shadow fleet).
Số dầu nầy là tiền Iran trả cho Tàu bán vũ khí. Số hỏa tiển Iran bắn như mưa do Tàu làm hay có cơ phận của Tàu. Web Iran International (chống đối) nói nếu không trở ngại năm nay Tàu sẽ chuyển giao 10.000 hỏa tiền và 30.000 năm 2027. Discount 50% thì Tàu vẫn kiếm một số địa khổng lồ, đủ nuôi sống dân Tàu cung cấp nhân công giá thấp. Sau lưng Iran là Afghanistan, tuy là một xứ Sunny, được Tàu dùng làm một hành lang ăn thông khu kỹ nghệ chiến tranh quanh Tân Cương.
Nếu HK có thể biến Iran là một Venezuela thứ hai về dầu hỏa thì Tàu sẽ què chân.
Chúng tôi nêu những dữ liệu nầy để tự hỏi liệu Nga Tàu có để cho Một Răng tiêu ma. Kho vũ khi có thể vơi. Sáu tháng trước Iran bắn qua Do Thái 600 hỏa tiển vào ngày đầu; kỳ nầy chỉ 138 quả. Iran có nguy cơ xáo trộn dân sự vì nhóm Kurd vũ trang từ Iraq sẽ xâm nhập tạo loạn vận động người Kurd hiện bằng 1/10 dân số.
◙ Coi bộ nhiều lá bài chưa lật ra.
Nếu đã lật hết rồi thì Iran như tướng Lâm Văn Phát đem quân ra khỏi thành rồi tìm không ra ông Mỹ CIA, ông nầy vừa được lệnh lên phi cơ Air America đi Thái Lan.-
No comments:
Post a Comment