nửa hồn Xuân Lộc

 

Xuân Lộc 1970    

 

Em ơi Xuân Lộc, em Xuân Lộc

                  Xích sắt nghiến qua những xác người.

Cặp thất ngôn nầy là nhát chém quyết định, 

là thanh kiếm giữ kín, giờ cuối mới dùng, 

nghiến qua thần thức của người đọc. 

Thái Luân NPSH vô cùng "độc ác"  như xích sắt 

nghiến qua những xác người.

Tôn Thất Tuệ giới thiệu

Nửa Hồn Xuân Lộc

 Thái Luân Nguyễn Phúc Sông Hương 

Khi xuân Tân Mão 2011 còn nóng hổi mới ra lò, tôi viết một lời bàn ngắn về cái video có Khánh Ly hát tặng lãnh sự CSVN tại San Francisco. Theo tôi việc nầy đã manh nha từ ngày xưa khi cô Mai (hổn danh Mai Đen) đã tham dự nhiều buổi sinh hoạt tại Đà Lạt trước những biến động đấu tranh miền Trung; trong dịp nầy Linh Mục Nguyễn Ngọc Lan đã minh thị nói VN chỉ có một con đường là đi theo MTGPMN tuy ông không chịu nói đã nhiều lần vô bưng. Ở đoạn nầy tôi viện dẫn hồi ký của Nguyễn Đắc Xuân, ông viết thêm rằng các người tham dự đã đọc và bình luận thơ của Thái Luân. Ngoài LM Lan còn có nhiều nhân vật trí vận và có Trịnh Công Sơn. Sau đó TCS cho ra những bản nhạc phản chiến mạnh mẽ, tăng cường bởi tiếng hát Khánh Ly đến tầm mức công phá.

Nguyễn Đắc Xuân không nói nội dung các bài thơ của Thái Luân. Tôi còn nghi vấn phải chăng Thái Luân có mặt. Sau khi tra cứu và hỏi các nhân vật sống, thì được biết Thái Luân không có mặt ở Đà Lạt bao giờ, đồng  thời “mất tích” trên địa bàn sinh hoạt ở Huế. Nhưng không khí, như mô tả qua ngòi bút của NĐX, đã gây ý nghĩ không tốt cho Thái Luân.

Thái Luân trong quá khứ đã gây cho vợ chồng tôi một ấn tượng khó tả khi chúng tôi đến thăm Phạm Duy vào lúc nhạc sĩ nầy vừa hoàn tất phổ nhạc Bi Hài Kịch thơ của Thái Luân. PD chỉ nói tác giả là một sĩ quan QLVNCH ngành tâm lý chiến ở Huế. Bi Hài Kịch là bi hài kịch thực sự của chúng ta, khi hai bên tương tranh chém giết nhau chỉ như công cụ của đạo diễn. Diễn viên ôm súng bắn, diễn viên gục đầu đường, diễn viên đang tra tấn, diễn viên chịu cực hình, tất cả xẩy ra trên quê hương, mà quê hương là ba má, quê hương là khoai sắn, là con thơ.

Tôi tin NĐX đã chuyển tập thơ cho PD vì PD đã phổ mấy bài của NĐX trong Tâm Ca. PD nói ông đang phổ bài thứ hai thuật lại lời nói của một một kỹ nữ với học sinh Đồng Khánh: em đừng cười chị, để chị diễn lại trò móc túi để cho thằng lính Mỹ thỏa mãn thú con heo, nếu không chúng sẽ đè em ra mà làm. Vợ chồng tôi thấy khó chịu vì nó hoàn toàn khác với tính cách cao thượng và nghệ thuật của Bi Hài Kịch và tôi mất cảm tình với Thái Luân. Tâm cảm nầy tôi vẫn còn giữ khi viết về các buổi họp tại ĐaLạt như trên.

Sau khi viết xong lời ghi vội, tôi gặp bài Nửa Hồn Xuân Lộc dưới tên Nguyễn Phúc Sông Hương. Tôi chưa nhất thiết đã kéo Thái Luân vào một chiều hướng nào nhưng tôi thấy sự thiết tha của TL là chân thành. Tôi tìm hiểu thêm. PD hay thay đổi lời thơ của kẻ khác theo ý mình, thêm nhân vật tên Duyên vào thơ Nguyễn Tất Nhiên; chỉ dùng ý thơ từ một bài rất dài của Phạm Thiên Thư thành bài Lên Non Tìm Động Hoa Vàng. Ông cũng đã phổ bài Lá Diêu Bông của Hoàng Cầm theo một lối khác với nguyên bản. Việc nầy không tác hại quyết liệt, hơn nữa ông phải uyển chuyển lời cho ăn khớp với nhạc. Nhưng lời diễn dịch của PD trong trường hợp nầy đã quá xa với một đoạn ngắn Thái Luân viết như sau:

           Xin cám ơn những cô gái bán bar nhỏ con

           Đã gồng mình chịu đựng

          Vì cuộc sống

          Của các cô

          Và của Việt Nam.

          Thưa thầy giáo, thưa công chức:

          Xin đừng vênh vênh cái mặt đạo đức

          Chửi người ta

          Con gái Huế bây giờ đi bán bar!

Không biết PD có hoàn tất dự án Phẫn Nộ Ca hay không, ngoại trừ  Bi Hài Kịch xuất hiện trên nguyệt san của Thích Đức Nhuận.

Đoạn thơ ngắn trên đây đã đảo ngược cái nhìn của tôi về Thái Luân, cho nên tôi đã chuyển bài Nửa Hồn Xuân Lộc cho nhiều thân hữu.

Thái Luân lúc còn là thiếu úy ở Huế đã ấn hành Vùng Tủi Nhục gồm 25 bài thơ trong đó có bài Bi Hài Kịch và Cảm Ơn Bar nói trên. Ông bị phạt 40 ngày trọng cấm và ba tháng tù, rồi đi lính tiếp; và chức vụ cuối cùng là thiếu tá tiểu đoàn trưởng, Quân Đoàn 3, - ở trong cuộc - chứng kiến sự thất thủ Xuân Lộc vào những giờ cuối.

Bài thơ mà tôi hân hạnh chép bên dưới được trích từ web Đặc Trưng đăng giữa năm 2001, gồm phần thứ nhất và phần kế tiếp xem như một điệp khúc, in khác màu.

Thật ra tôi có biết Thái Luân xuất bản một cuốn sách và được một ông tiến sĩ giới thiệu theo một lối mà tôi nghĩ nói loanh quanh và – vì chính trị - không cho thấy một NPSH với những sôi động tâm tư vào những ngày cuối của VNCH. Tôi không có cơ hội mua cuốn Tháng Tư Lính Không Cần Hớt Tóc. Khi sửa lỗi đánh máy bài giới thiệu cũ nầy, tôi cố tìm thêm hiểu thêm về NPSH và gặp một bài trên vietbao.com, giới thiệu cuốn sách một cách rất nhát gừng và đăng bài Nửa Hồn Xuân Lộc một nửa tương đương với phần thứ nhất in màu xanh bên dưới.

Ngắn dài không phải là điều đáng nói. Điều đáng nói là có quá nhiều thay đổi mà theo cảm quan riêng không nên có. Trừ ra một điểm, là hai câu cuối cùng rất mới mà tôi nghĩ Đặc Trưng ghi thiếu vì đoạn cuối chỉ có hai câu, tôi xin ghi vào phần in bên dưới.

          Em ơi Xuân Lộc, em Xuân Lộc
          Xích sắt nghiến qua những xác người!

Những thay đổi khác làm cho bài thơ xưa mất nhiều hào hùng.

Vỗ về nón sắt trở thành ném bi đông đế (cười khinh bạc). Ném bi đông rượu vẫn còn nóng nãy không khinh đời như thượng sĩ già, vỗ về nón sắt như cổ bồn cùng Trang Tử mà hát khúc bi ca. Rồi đến (mới):

Mây xa quen kiếp đời phiêu bạt,
Bỏ núi ra đi cũng ngậm ngùi,
Huống chi bóng với hình tha thiết;
Hình nghiêng chao đổ, bóng chơi vơi!

Hai câu cuối, ngoài tính chất ước lệ, không ăn nhập vào đâu. Xin lấy hai câu cũ trở lại thì có chỗ mà so sánh (cũ):

Mây xa dù quen đời chia biệt
Ngoảnh mặt ra đi cũng ngậm ngùi.
Rút quân, bỏ lại hồn ta đó
Bảo Chánh, Gia Rai lửa ngút trời!

Thêm một dẫn chứng;

cũ
Vì bí mật quân, ta đành phụ
Mối tình Long Khánh tội người ơi
Mất thêm Xuân Lộc tay càng ngắn,
Núm ruột miền Trung càng xa vời.

mới:

Bí mật lui quân nên đành phụ
Mối tình Long Khánh, tội người ơi!
Cao nguyên bài học đầy xương máu;
Một bước chân đi một xác người!

Mất thêm Xuân Lộc tay càng ngắn, núm ruột miền Trung càng xa vời.; hai câu nầy cho thấy tầm nhìn rộng rãi của tác giả về chiến lược, Xuân Lộc và miền Trung tuy xa cách giao thông đều là hai phần đất của Cao Nguyên, mất Xuân Lộc thì miền trung chỉ là một chân của chiếc ghế gãy, mất Xuân Lộc là mất yết hầu, mất con đê chận nước lũ từ cao nguyên Boloven ngập lút Saigon. Tuy vậy, cũng như miền Trung, Xuân Lộc trong ngôn ngữ bình thường và ngay trong sách giáo khoa địa dư không được xem là Cao nguyên như Kontum, Pleiku, Darlac. Quân đoàn 2, với bộ tư lệnh trên cao, lại gồm thêm mấy tỉnh duyên hải.

Cao nguyên bài học đầy xương máu, Một bước chân đi một xác người! Có thế ý niệm Cao nguyên đi quá nhanh từ Xuân Lộc, dựa trên chiến lực và địa dư như vừa nói. Nhưng hai chữ "cao nguyên" chia trí người đọc. Ngoài ra, hai câu nầy đánh mất giá trị hai câu cuối của cả bài, âm vọng mất đi vì tội lập lại

                   Em ơi Xuân Lộc, em Xuân Lộc

                   Xích sắt nghiến qua những xác người.

Cặp thất ngôn nầy là nhát chém quyết định, là thanh kiếm giữ kín, giờ cuối mới dùng, nghiến qua thần thức của người đọc. Thái Luân NPSH vô cùng "độc ác" như xích sắt nghiến qua những xác người.

Khi đối chiếu lần nầy, tôi thấy bài thơ đăng trên vietbao.com đã bỏ điệp khúc để kết chung thành một bài. Bài mới có những đoạn ước lệ và ủy mỵ, hoặc chỗ cũ sửa lại chải chuốc mỹ miều văn tự, bỏ đi những đoạn nghe rợn gáy ví như:

Bao năm ta trọn tình đất đỏ,
Một phút này thôi thẹn với đời
Sốt rét đêm run, ngày không ngã
Bao lần máu đổ dửng dưng cười.
Một phút này thôi, hừ lại ngã,
Bỏ thành, bỏ đất nhục nào vơi.

Thân ta là ngựa sao không hí
Cho nỗi đau lan rộng đất trời.

Hồn ta là kiếm sao không chém
Rạp ngã rừng xanh, bạt núi đồi.

Ta đi, áo nhuộm màu đất đỏ
Cao su vướng tóc mãi thơm mùi,
Tiếc quá nắng vàng phơi áo trận,
Vườn nhà em chuối chín vàng tươi.

Tôi thật phân vân, đêm qua ngủ không yên. Người viết bài báo sửa lại theo ý mình thì chán quá. Việc sửa bài của người khác xẩy ra luôn. Ngay cả Truyện Kiều mà còn bị viết lại một cách ngu xuẩn. Văn chương bây giờ thật không có gì “quí hơn độc lập tự do”. Người thân trong gia đình tôi tự nhiên được cho là nhà thơ Đỗ Hữu; một cô gái vô danh lấy chồng Huế, có tên là Huyền Chi thì được cho là tác giả của Thuyền Viễn Xứ  thay vì Hà Huyền Chi. Tất cả chữ “vô” đều sửa là “vào” như “vào lý” cho “vô lý”; gọi “một chai bia” được sửa thành “một cái bia”.

Riêng việc sửa bài nầy, nó không có gì tệ hại đến như thế. Chỉ mất đi cái hào hùng, dĩ nhiên dưới cái nhìn chủ quan của riêng tôi.

Nhưng nếu chính do NPSH viết lại của mình thì sự thể sẽ khác đi. Theo hộ luật, chứng từ mới như di chúc, ủy quyền v.v… hủy bỏ cái cũ. Vậy thì tôi đã vi phạm khi in phần chính và điệp khúc dưới tên NPSH.

Tôi có làm vài bài văn vần nên không dám nói chi vì sợ bị cho là đố kỵ, thợ thơ bao giờ cũng ganh với thi sĩ (versificateur contre poète). Cho nên tôi chỉ muốn đóng vai người thưởng ngoạn. Vẫn giữ những câu thơ cũ của Thái Luân NPSH trên dòng thời gian.

Mà thời gian – tôi mới học của nhà báo Ý Tiziano Terzani – như một dòng sông. Tương lai còn xa trên thượng nguồn chưa có nhưng đã có, rồi chảy vào hiện tại để thành quá khứ ở hạ lưu, đã có và tiếp tục có, chưa nói tiếp chuyện bốc hơi, thành mây thành mưa. Cứ thế mà đọc chơi. Hơn nữa, những kiệt tác – một Nửa Hồn Xuân Lộc của NPSH, một Tây Tiến của Quang Dũng, một Sầu Ai Lao của Đỗ Hữu….. phóng lên cao, tự tại nhi nhiên như trăng sáng làm của chung, nhưng mỗi người tiếp nhận với cảm quan riêng. Thật vậy, Cao Bá Quát không do dự phát biểu:

          Duy giang thượng chi thanh phong

          Dữ gian sơn chi minh nguyệt

          Kho trời chung mà vô tận của mình riêng.

Bài viết đã xưa nay đem ra cập nhật 

với lời cầu chúc an vui cho mọi người, 

cầu mong có thái luân trường cửu như tên Thái Luân; 

nhịp nhàng của triệu chòm thiên thể, 

nhịp nhàng của loài ong trong tổ mật, 

nhịp nhàng trong ý nguyện tình đời, 

đừng làm như tôi,

chảy nước mắt thầm chỉ đủ ướt mi mỗi khi đọc

Nửa Hồn Xuân Lộc.

Cẩn bút từ thung lũng Subligna, Georgia.---

Nửa Hồn Xuân Lộc

Nguyễn Phúc Sông Hương

Nếu được như bố già thượng sĩ
Nghe tin lui quân chỉ nhìn trời,
Vỗ về nón sắt, cười khinh bạc,
Chắc hẳn lòng ta cũng thảnh thơi.

Còn ta nhận lệnh rời Xuân Lộc
Lại muốn tìm em nói ít lời,
Nhưng sợ áo mình đầy khói súng
Cay nồng mắt người gục trên vai.

Vì chắc ôm nhau em sẽ khóc,
Khóc theo, vợ lính cả trăm người!
Em biết dù tim ta sắt đá
Cũng vỡ theo ngàn giọt lệ rơi.

Mây xa dù quen đời chia biệt
Ngoảnh mặt ra đi cũng ngậm ngùi.
Rút quân, bỏ lại hồn ta đó
Bảo Chánh, Gia Rai lửa ngút trời!

Bí mật lui quân mà đành phụ
Mối tình Long Khánh tội người ơi.
Mất thêm Xuân Lộc tay càng ngắn
Núm ruột miền Trung càng xa vời. 

Sáng mai thức dậy, em buồn lắm
Sẽ khóc trách ta nỡ phụ người.
Lòng ta như trái sầu riêng rụng
Trong vườn em đó vỡ làm đôi!

Đêm nay Xuân Lộc vầng trăng khuyết
Như một vành tang bịt đất trời!
Chân theo quân rút, hồn ta ở
Sông nước La Ngà pha máu sôi;

Thương chiếc cầu tre chờ thác lũ
Cuốn qua Xuân Lộc khóc cùng người
Ta đi, áo nhuộm màu đất đỏ
Cao su vướng tóc mãi thơm mùi,

Tiếc quá nắng vàng phơi áo trận,
Vườn nhà em chuối chín vàng tươi.
Ta nhớ người bên đàn thỏ trắng,
Cho bầy gà nắm lúa đang phơi,

Chôm chôm hai gốc đong đưa võng,
Ru nắng mùa xuân đẹp nụ cười...
Nếu được đưa quân lên Định Quán
Cuối cùng một trận cũng là vui

Núi Chứa Chan kia sừng sững đứng
Sư đoàn 18 sao quân lui?
Thân ta là ngựa sao không hí
Cho nỗi đau lan rộng đất trời.

Hồn ta là kiếm sao không chém
Rạp ngã rừng xanh, bạt núi đồi.
Hỡi ơi! chân bước qua Bình Giã
Cẩm Mỹ nhà ai khói, ngậm ngùi!

Lửa cháy, cả lòng ta lửa cháy
Xóm làng Gia Kiệm nhớ khôn nguôi.
Đêm nay Xuân Lộc, đoàn quân rút
Đành biệt nhau, xin tạ lỗi người.

Chao ơi tiếng tắc kè thê thiết
Kêu giữa đêm dài sợ lẻ loi,
Chân bước, nửa hồn chinh chiến giục
Nửa hồn Xuân Lộc gọi quay lui.

Ta biết dưới hầm em đang khóc
Thét gầm pháo địch dập không thôi

Em ơi Xuân Lộc, em Xuân Lộc

Xích sắt nghiến qua những xác người.

---------------------

Buổi chiều nhận lệnh rời Xuân Lộc

Ta muốn tìm em nói ít lời,
Nhưng sợ em buồn, không nói được
Nên đành lặng lẽ mà đi thôi!

Ngại phút rời xa em sẽ khóc,
Bao người vợ lính sẽ buồn theo
Yếu đuối tim ta người chiến sĩ
Loạn rừng, tội nghiệp tiếng chim kêu.

Rút quân bỏ lại đời ta đó,
Bảo Chánh, Gia Rai lửa ngút trời,
Lửa ngút, trái tim ta lửa ngút,
Trái tim người lính mới yêu người.

Vì bí mật quân, ta đành phụ
Mối tình Long Khánh tội người ơi
Mất thêm Xuân Lộc tay càng ngắn,
Núm ruột miền Trung càng xa vời.

Sáng mai chắc chắn em buồn lắm
Sẽ trách sao ta lại phụ người.
Lòng ta như trái sầu riêng rụng
Trong vườn em đó vỡ làm đôi

Cao nguyên bài học đầy cay đắng
Lớp lớp người rơi, lớp lớp rơi ...
Ta chẳng muốn làm người bại trận
Thành người tình phụ đó em ơi.

Ðêm nay quân rút hồn ta ở
Nhìn nước La Ngà pha máu sôi,
Thương chiếc cầu chờ cơn thác lũ
Tràn qua Xuân Lộc cuốn theo người.

Ta đi áo nhuộm màu đất đỏ
Cao su vướng tóc mãi thơm mùi,
Tội nghiệp nắng vàng chờ áo trận
Khi tàn chinh chiến sẽ đem phơi.

Em hỡi, em thương đàn thỏ trắng,
Bầy gà mất mẹ sống mồ côi
Em hỡi em thương người lính trận
Người lính đêm nay phụ bạc rồi.

Bao năm ta trọn tình đất đỏ,
Một phút này thôi thẹn với đời
Sốt rét đêm run, ngày không ngã
Bao lần máu đổ dửng dưng cười.
Một phút này thôi, hừ lại ngã,
Bỏ thành, bỏ đất nhục nào vơi.

Nếu được đưa quân lên Ðịnh Quán,
Cuối cùng một trận cũng là vui.
Sáng mai chân bước qua Bình Giã,
Cẩm Mỹ nhìn lui luống ngậm ngùi!

Lửa cháy, cả lòng ta lửa cháy,
Một trời Gia Kiệm nhớ khôn nguôi.
Muôn năm em hỡi trời xuân Lộc
Giữ nửa hồn ta mãi với người.

Giữ nửa hồn ta bên chiếc võng
Dưới giàn thiên lý bóng trăng soi .. .
Ðêm nay quân rút sầu riêng rụng
Trong vườn em và trong tim tôi!

Tôi sợ một ngày mai bại trận
Ðể em côi cút lại trên đời.
Nếu phải một ngày mai bại trận
Ðêm nay sao ta lại bỏ người!

Em hỡi, dưới hầm ai đang khóc,
Thét gào pháo địch mãi không thôi.
Xuân Lộc trời ơi Xuân Lộc cháy
Ai gọi tôi về trời Gia Rai!! 

trích từ vietbao

Nửa hồn Xuân Lộc

Nếu được như bố già thượng sĩ
Nghe tin lui quân, ngước nhìn trời,
Ném bi đông đế, cười khinh bạc
Chắc hẳn lòng ta cũng thảnh thơi.

Còn ta nhận lệnh rời Xuân Lộc,
Lại muốn tìm em nói ít lời,
Nhưng sợ áo mình đầy khói súng
Cay nồng đôi mắt gục trên vai,

Giây phút cầm tay em sẽ khóc,
Khóc theo, vợ lính biết bao người,
Ta biết dù tim mình sắt đá
Cũng vỡ theo ngàn giọt lệ rơi.

Mây xa quen kiếp đời phiêu bạt,
Bỏ núi ra đi cũng ngậm ngùi,
Huống chi bóng với hình tha thiết;
Hình nghiêng chao đổ, bóng chơi vơi!

Bí mật lui quân nên đành phụ
Mối tình Long Khánh, tội người ơi!
Cao nguyên bài học đầy xương máu;
Một bước chân đi một xác người!
Sáng mai thức dậy em buồn lắm
Sẽ khóc trách ta nỡ phụ rồi.
Lòng ta như trái sầu riêng rụng
Trong vườn em đó vỡ làm đôi.

Bao nhiêu gai nhọn sầu riêng đó,
Ta sẽ quỳ lên chịu suốt đời!
Nếu thật lui quân là bại trận
Thì ta nhất quyết chẳng xa người.

Đêm nay Xuân Lộc vầng trăng khuyết;
Một mãnh khăn tang khóc giống nòi!
Chân theo quân bước hồn ta ở
Sông nước La Ngà  pha máu sôi.

Trách mình quên rót ly từ giả
Những hồn anh kiệt đã nằm nơi...
Ôi cuộc giao tranh buồn bã quá,
Hạ bao nhiêu địch vẫn không cười.

Nếu được tràn quân lên Định Quán,
Đánh vùi một trận để đời vui.
Núi Chứa Chan kia sừng sừng đứng
Sư đoàn 18 sao quân lui"

Ngựa lồng bãi chiến mà không hí,
Phải chăng ngựa chiến đã tàn hơi"
Tay vung kiếm bén mà không chém.,
Phải chăng kiếm chủ chẳng còn người"

Không! không! ta hiểu lòng ta lắm
Sông núi bao ngày đã tả tơi!
Người lính miền Nam đi chiến trận
Luôn khắc trong tim nghĩa giống nòi.

Bước chân lững thững vào Quân sử,
Nghe trống trận xưa giục liên hồi!
Đây giáo Chi Lăng, gươm Vạn Kiếp,
Tiếng hò đuổi giặc dậy ngàn nơi.

Đạp chốt nghe đau lòng tĩnh lộ,
Nhìn lui, lữa đỏ nhuộm góc trời,
Cao su trùng điệp rừng che mộ,
Thị trấn hoang tàn, pháo địch rơi...

Em ơi Xuân Lộc, ơi Xuân Lộc,
Người lính hôm qua tạ lỗi Người.
Chao ơi tiếng tắc kè thê thiết
Gọi giữa đêm dài sợ lẻ loi.
Chân bước nửa hồn chinh chiến giục,
Nửa hồn Xuân Lộc gọi quay lui!
Dưới hầm, ta biết em đang khóc,
Thét, gầm...pháo địch dập không thôi!
Em ơi Xuân Lộc, em Xuân Lộc
Xích sắt nghiến qua những xác người!

vietbao.com/a129001/tho-30-thang-tu-1975-

IRAN LÀM EO Ở EO BIỂN HORMUZ

Tôn Thất Tuệ

Tuần rồi TT Trump kêu gọi các đồng minh Nato hợp tác giải tỏa eo biển Hormuz khỏi sự kiểm chế của Iran, ngõ hầu tàu bè giao thông tự do, nhất là tàu chở nhiên liệu, dầu hỏa và khí đốt. 20% dầu sử dụng trên thế giới đi qua eo biển nầy vào thời bình vì các nước chung quanh vịnh Ba Tư đều sản xuất dầu, kể cả Iran.

Các đồng minh đã cự tuyệt, cho đó không phải là chiến tranh của họ, ai muốn làm gì thì làm, tuy rằng các nước nầy lệ thuộc hải vận qua chỗ nầy để có nhiên liệu; phần nào vì tin có thể "deal" với Iran cho tàu của họ đi sát bờ và không bị hỏa tiển bắn, có tin thỏa thuận nếu mua dầu bằng đồng quan của Tàu thay vì dollars, như Ấn và Pakistan đã thực sự làm theo.

Tin từ chối nầy làm nhiều bình luận gia vui sướng, từ anh tép rêu FB, tin tức của Người Việt, cho đến anh bự New York Times. NYT đã dành nhiều thì giờ cho vụ nầy. Trước khi nữ thủ tướng Nhật lên đường đi Mỹ, báo nầy đã tiên đoán rằng tay trống nhạc rock ngày nào sẽ cho Trump thêm gáo nước lạnh vì bà không muốn mất lòng Tàu và Iran.

Thủ Tướng Nhật Takaishi và TT TRumps, WH March 19

Không biết vì tình cờ hay vận động của người đẹp Phù Tang nầy mà trong khi bà ở tại White House, phủ thủ tướng Anh của ông Starmer công bố thông cáo chung của các thủ lãnh quốc gia Anh, Pháp, Đức, Ý, Hòa Lan và Nhật Bản đồng thuận ủng hộ thi hành các biện pháp thích ứng bảo vệ hải vận an toàn qua eo biển Hormuz. Một giờ sau, Canada cho biết sẽ ký thuận; sau một ngày có thêm Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania.

Báo chí thế giới đều thông báo sự việc. Nhưng NYT không cập nhật báo online của mình. Chúng tôi chờ xem qua ngày sau thì NYT vẫn không đề cập tuy nói lung tung cuộc tiếp xúc giữa TT Trump và bà Tachaishi.  Xin đồng bào thông cổm. 

Thông cáo chung nầy không nói rõ là một liên minh quân sự, nhưng không chận đường một hợp tác vũ trang. Các quốc gia nầy lên án Iran tấn công các tàu không vũ trang, bắn phá các hạ tầng cơ sở kinh tế trong vùng và trên thực tế đã kiềm tỏa eo biển Hormuz. We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces. 

Các quốc gia ký kết nầy, trừ Nhật và Canada, đã đưa hải quân hay không quân đến trong vùng để bảo vệ quyền lợi và căn cứ quân sự của mình ở Trung Đông. Iran đã bắn hỏa tiển vào trung tâm huấn luyện của Ý tại Iraq nhưng Ý chỉ rút lui không phản ứng gì. Các quốc gia Âu Châu đều cho hành động quân sự của Mỹ là bất hợp pháp nhưng hợp lý (illegal but legitimate).

Thủ Tướng Tây Ban Nha Sanchez nói rõ ông ủng hộ Iran Hồi Giáo và Gaza. Chẳng có gì lạ vì Sanchez tiếp nối chính quyền phi nhân giết người không gớm tay của Franco, tàn bạo không kém Iran Hồi Giáo.

Mở đầu cuộc chiến, Mỹ và Do Thái xem như việc riêng của xứ sở mình, Iran là mối đe dọa tiêu diệt. Mỹ chỉ cần được sử dụng các căn cứ quân sự của Anh, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha theo các thỏa ước Nato. Nhưng đến giai đoạn Hormuz thì eo biển nầy về phương diện nhiên liệu hầu như hoàn toàn ảnh hưởng các nước khác, chứ Mỹ có dầu riêng, nhất là từ khi kiểm soát Venezuela. Đó là lý do Trump kêu gọi cộng tác.

Giải quyết xong vụ Hormuz là xong chiến tranh. Ai chiếm Hormuz sẽ thắng cuộc chiến.
◙
Dưới đây là quan điểm của tài phiệt đầu tư Ray Dalio, sáng lập viên tổ hợp tài chánh Bridgewater.

Trump phải lấy lại từ tay Iran quyền điều khiển eo bể nầy nếu muốn duy trì thế lực và uy tín của HK. Ngược lại, nếu để cho Iran dùng làm vũ khí thao túng đe dọa các đồng minh của HK trong vùng và nói rộng là nền kinh tế thế giới, thì Cộng Hòa Hồi Giáo nầy sẽ bắt mọi người giam vào ngục làm con tin; nếu vậy chiến bại dành cho Trump.

Dalio đã giải thích tariff là đòn phép tất yếu của bất cứ ai bước vào White House để xóa món nợ quốc tế, tuy rằng HK đang tiếp tục đi xuống sau quá nhiều vụ thất bại như Việt Nam, Afghanistan, Iraq.

Trở về Hormuz, Dalio cho rằng kẻ nào hay phe nào điều khiển Hormuz sẽ ấn định trật tự mới của thế giới. HK phải nắm lấy nếu không muốn tuột dốc nhanh.

Cùng hơi hướng ấy, cựu ngoại trưởng Condoleeza Rice yêu cầu Trump phải gây áp lực tối đa, không như Obama và Biden trả tiền bị sai áp và cho thêm tiền để Iran có thể thao túng những yết hầu như Hormuz.

Tin trong mấy ngày qua, HK đã oanh tạc những cơ sở quân sự trên bộ phía sau Qeshm, hòn đảo chấn ngang eo biển Hormuz. Nếu đảo thứ hai Kharz là ngã ba dầu Iran phải chảy qua để lên tàu, thì Qeshm vô cùng quan trọng về quân sự.

Báo Al Jeera cho Qeshm biệt danh: hàng không mẫu hạm không chìm. Mục đích chiến lược của nó đã rõ nhưng không ai biết chắc số lượng tàu chạy nhanh tấn công chớp nhoáng, tàu cận duyên ... dấu kín trong các đường hầm. Tướng hồi hưu Liban là Hassan Jouni nói Qeshm là một thành phố hỏa tiển (a missile city) dung chứa mọi phương tiện tấn công của Iran ở mức độ rất lớn, nhưng mục tiêu gần nhất là phong tỏa eo biển nầy, chế ngự toàn vùng về kinh tế lẫn quân sự.

Press release • GOV UK
Joint statement from the leaders of the United Kingdom, France, Germany, Italy, the Netherlands, Japan and others on the Strait of Hormuz: 19 March 2026

We condemn in the strongest terms recent attacks by Iran on unarmed commercial vessels in the Gulf, attacks on civilian infrastructure including oil and gas installations, and the de facto closure of the Strait of Hormuz by Iranian forces.

We express our deep concern about the escalating conflict. We call on Iran to cease immediately its threats, laying of mines, drone and missile attacks and other attempts to block the Strait to commercial shipping, and to comply with UN Security Council Resolution 2817.

Freedom of navigation is a fundamental principle of international law, including under the United Nations Convention on the Law of the Sea.

The effects of Iran’s actions will be felt by people in all parts of the world, especially the most vulnerable.

Consistent with UNSC Resolution 2817, we emphasise that such interference with international shipping and the disruption of global energy supply chains constitute a threat to international peace and security. In this regard, we call for an immediate comprehensive moratorium on attacks on civilian infrastructure, including oil and gas installations.

We express our readiness to contribute to appropriate efforts to ensure safe passage through the Strait. We welcome the commitment of nations who are engaging in preparatory planning.

We welcome the International Energy Agency decision to authorise a coordinated release of strategic petroleum reserves. We will take other steps to stabilise energy markets, including working with certain producing nations to increase output.

We will also work to provide support for the most affected nations, including through the United Nations and the IFIs.

Maritime security and freedom of navigation benefit all countries. We call on all states to respect international law and uphold the fundamental principles of international prosperity and security.


Following publication, Canada, Republic of Korea, New Zealand, Denmark, Latvia, Slovenia, Estonia, Norway, Sweden, Finland, Czechia and Romania confirmed they also joined this joint leaders’ statement.

trách nhiệm quốc tế che chở thường dân

Người Iran lưu vong yêu cầu HK can thiệp

TRÁCH NHIỆM CHE CHỞ THƯỜNG DÂN  

How Good Intentions Helped Pave Trump’s Road to Iran

Amanda Taub • New York Times March 7, 2026

 

Nếu Iran như thường lệ tiếp tục sát hại những người phản đối ôn hòa thì HK sẽ đến cứu. TT Trump đã viết như vậy trên web Truth Social khi đầu tháng giêng dân chúng ùa ra ngập đường phố Iran trong lần biểu tình chống chính phủ lớn nhất trong lịch sử. Ông viết tiếp: chúng tôi đã so cung gom tên và sẵn sàng lên đường".

Như để đáp ứng, Iran giết hằng ngàn người phản đối. Và HK vẫn bình chân như vại, trái với những lời tuyên bố to lớn, mãi cho đến .... Feb 28, 2026  HK và Do Thái mới tấn công.

Khi bom nổ, Trump đưa ra một số lời biện minh: Iran bắt người Mỹ làm con tin năm 1997, dùng các lực lượng đàn em ở Trung Đông gây tác hại nhiều thứ và nhất là không chịu từ bỏ chương trình hạch nhân. Nhưng những tiếng vọng về nhân đạo được nghe từ câu lạc bộ vây cánh của ông. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham nói Giáo lãnh Iran và bộ hạ đã sát hại bao người phản đối bất bạo động, đánh phụ nữ đến chết vì không đội khăn đúng cách, nuôi dưỡng các tổ chức khủng bố ba bốn chục năm rồi. Có ai muốn sự thể nầy tiếp tục thì đưa tay coi.

Những tâm tư ấy cũng được diễn tả qua những người bất đắc dĩ phải chỉ trích chống đối. TT Pháp Macron nói: Không thể chấp nhận cuộc oanh kích Thái Mỹ vì nằm ngoài luật quốc tế nhưng lịch sử không thể thương khóc những kẻ đã giết hại dân chúng của chính mình.

Tuy vậy ít ai tin rằng nhân đạo là động lực chính của ông Trump. Ông đã nói từ lâu không cần luật quốc tế. Cuộc chiến đã gây bao tử vong cho thường dân; một trái bom nhắm vào căn cứ hải quân đã lọt vào một trường tiểu học, vô số trẻ em đã chết oan.

Tuy nhiên, vấn đề cứu người như một cứu cánh, dù Trump có muốn hay không, sẽ là đường nét chính trong lập luận nền tảng biện giải cuộc chiến mới nầy, cuộc chiến sẽ thay đổi trật tự thế giới từ khi chấm dứt Chiến Tranh Lạnh.

•

Theo luật quốc tế, bạo động chỉ được sử dụng chống trả tấn công bằng quân sự hay được chấp thuận bởi Hội Đồng Bảo An LHQ. Không được quyền xâm chiếm một quốc gia để bảo vệ thường dân của chính quốc gia nầy, dù chính quyền sở tại bách hại dân chúng. Các điều khoản nầy giúp cho các chính phủ và các tổ chức bán quân sự tự do tàn sát, cầm tù, tra tấn người phản đối, tự do làm mọi thứ độc ác như diệt chủng. Bao nhiêu người đã phản đối thứ luật lệ nầy.

Chủ thuyết “Responsibility to Protect,”  [R2P] Trách Nhiệm Bảo Vệ nhằm thay đổi bế tắc nầy xuất hiện vào thời kỳ oanh liệt của khuynh hướng tự do. Ấy là lúc HK và đồng minh cùng các định chế quốc tế tin tưởng rằng nhiều khi quyền lực là sức mạnh của lẽ phải, cho dù vi phạm luật quốc tế.

Năm 2014, Putin chiếm Crimea, nói là để bảo vệ người nói tiếng Nga trên đảo nầy khỏi bị tiêu diệt. Đến 2022, Putin xua quân vào Ukraine nói để ngăn chận cuộc diệt chủng hằng triệu người.

Năm 1999, trong thời khủng hoãng Kosovo, tổng thư ký LHQ Kofi Annan, trong bài lình luận trên báo The Economist, yêu cầu cộng đồng thế giới suy nghĩ lại về cuộc diệt chủng mấy năm trước ở Rwanda. Xin hãy tưởng tượng giá như trong những ngày đen tối trước khi thảm họa bắt đầu mà có một liên minh nhiều quốc gia can thiệp bảo vệ người Tutsi thì hay biết mấy; nhưng Hội Đồng từ chối, không cho phép làm; liên minh ấy đã ngồi không trong khi những hãi hùng chết chóc tiếp diễn.

Mặc dù chưa có ưng thuận của Hội Đồng Bảo An, các nước Nato đã can thiệp vào Kosovo vì họ đứng về phía luân lý. Một ủy ban quốc tế đã kết luận rằng các cuộc không tập của Nato ở Kosovo là bất hợp pháp nhưng hợp tình chính thống (illegal but legitimate). Tính chất luân lý đã thắng tính chất pháp lý.

Sau chiến tranh lạnh, trường hợp Kosovo không phải là duy nhất. Trong thế giới, nơi HK đứng đầu, còn biết bao nhiêu vụ khác thường dân bị chính quyền giết hại. Số ít ví dụ: Rwanda, Nam Tư, Tây Phi, Congo, Somali, Haiti. Trật tự thế giới sau thế chiến 2 ngăn chận quốc gia nầy chiếm quốc gia kia nhưng hậu quả là không cho phép các quốc gia bên ngoài vào cứu thường dân bị chính quyền sở tại sát hại, thanh trừng kỳ thị.

1999, người Kosovo nạn nhân diệt chủng của Serbie

Năm 2000, chính phủ Canada thông báo thành lập một ủy ban quốc tế nghiên cứu ấn định lúc nào thích ứng cho một quốc gia quyết định động binh chống một quốc gia khác để bảo vệ thường dân của quốc gia thứ hai nầy. Năm sau, Ủy Ban nầy đã tường trình kết quả nghiên cứu dựa trên tinh thần R2P, trách nhiệm bảo vệ. Năm 2005, bản tường trình được đưa ra thảo luận tại Đại Hội Đồng và được 170 thủ lãnh quốc gia đồng thanh chấp thuận.

Những nguyên tắc mới nhằm bố túc chứ không hủy bỏ hệ thống quốc tế. Thứ nhất: quốc gia có trách vụ bảo vệ mọi công dân. Thứ hai: các quốc gia khác có nghĩa vụ giúp quốc gia nầy thi hành điều vừa nêu. Thứ ba: khi một quốc gia không thi hành trách vụ nói ở nguyên tắc thứ nhất thì cộng đồng quốc tế sẽ hành động can thiệp.

Theo các điều lệ được chính thức thông quá, mọi can thiệp theo nguyên tắc thứ ba phải được Hội Đồng An Ninh chấp thuận. Nhưng ngay từ đầu, các hoạt động quân sự nầy vẫn được xúc tiến không cần Hội Đồng chấp thuận.

 

2011 Nato thả bom Tripoli, thủ đô Libya

Năm 2011, dân chúng Lybia biểu tình chống chế độ độc tài tham nhũng bị chính quyền Gaddafi đàn áp không nương tay. Hội Đồng chấp thuận cho các nước hội viên tùy tiện hành động để cứu thường dân. HK dưới danh nghĩa Nato đã thả bom thủ đô Tripoli giúp phe chống đối lật đổ Gaddafi và tra tấn giết ông. Nhưng chủ thuyết che chở R2P mất uy vì dù Gaddafi đã bị giết, Lybia trở nên hổn loạn hơn xưa và dân chúng cực khổ theo kiểu mới.

Tuy vậy R2P đã giúp quan niệm nhu cầu nhân đạo trở thành một ngoại lệ hợp pháp của nguyên tắc chủ quyền quốc gia và không can thiệp. Các nhà lãnh đạo trong cuộc đã dùng thành công vũ khí chiến tranh chính trị nầy: bất hợp pháp nhưng hợp lý hợp tình một cách chính thống. [The war could be illegal but still legitimate. La guerre puisse être illégale mais toujours légitime.]

============================================================

trường Đồng Khánh, Huế 1950

====================================

MẮC MỚ GÌ PHẢI PHÂN ƯU KHAMENI

Tòa Đại Sứ Iran ở Nam Phi gởi công hàm đến TĐS Ukraine thông tri việc mở sổ vàng phân ưu Giáo Lãnh Khameni và các cộng sự viên vừa mới chết. ĐS Olexander Scherba đã phúc đáp như sau

Thưa Ngài Đại Sứ,

Vì lẽ Ngài có thông tri Tòa Đại Sứ Ukraine v/v mở cuốn sổ vàng phân ưu việc quá vãng của Giáo Lãnh Khameni và các cộng sự viên cao cấp, nên tôi mới xin phép lưu ý Ngài những điều sau đây.
Với tư cách đồng minh quân sự của Liên Bang Nga, những lãnh tụ quá vãng trên đây tay vấy máu của ngàn ngàn vạn vạn người Ukraine - đàn ông đàn bà, người già trẻ con - bị giết hại vì các drone uế danh Shahed và các sáng kiến quân sự khác mà chính phủ quý quốc hăng hái cung cấp cho Nga. Các lãnh tụ của Ngài đồng phạm đem lại khổ đau bất tận cho thường dân Ukraine.
Là một người có đức tin, tôi luôn cố sức dằn mình không vui sướng vì cái chết của người khác, kể cả những kẻ gây tai ương cho xứ sở của tôi, một xứ sở không làm gì xấu cho họ. Nhưng với tư cách một cá nhân đã sống ba bốn năm nay để ngày đêm nghe các bộ máy giết người do Iran chế tạo tru hú một cách ghê rợn trên bầu trời thủ đô Kiiv và các thành phố an bình của Ukraine, tôi không thể ngừng mong muốn mọi phạm nhân nầy phải được công lý trừng trị thích đáng. Nếu không phải bằng luật trần gian thì cũng đền tội trước Thượng Đế Toàn Năng.

Thưa Ngài, tôi chưa hân hạnh quen biết Ngài, tôi không có thù oán gì Ngài. Đôi khi các nhà ngoại giao tài ba phải nói tốt về các lãnh tụ xấu xa hay các chính sách tồi tệ. Nhưng nay, tôi hy vọng Ngài hiểu cho rằng tôi sẽ không bày tỏ lời chia buồn về một kẻ có cái chết mà tôi không buộc phải chịu tang.

Trân trọng,
Dr. Olexander Scherba, Đại Sứ
Ambassador

The Embassy of Iran in South Africa sent a message to the Embassy of Ukraine informing us about the opening of a book of condolences for the deceased ayatollah and his associates. Ukrainian Ambassador Dr. Olexander Scherba sent them a response.
Your Excellency,
Mr. Ambassador,
Since you notified the Embassy of Ukraine of the book of condolences for the deceased Ayatollah Khamenei and Iran’s military leadership, I feel compelled to remind you of the following.
As military allies of the Russian Federation, the deceased leaders of Iran had on their hands the blood of thousands of Ukrainian citizens – men and women, children and elderly – killed with the help of the infamous Iran-made “Shahed” drones and other military know-how so eagerly provided to Russia by your government. Your leaders were complicit in bringing endless grief to Ukrainian civilians.
Being a person of faith, I try not to rejoice in the death of other people, even those who chose to be tormentors of my country, who did nothing bad to theirs. But as someone who has spent three years to the tune of Iran-created machines of death howling every night in the sky over Kyiv and other peaceful Ukrainian cities, I cannot help but wish for every culprit to meet the justice they deserve. If not by human law, then in the face of God Almighty.
Ambassador, I do not know you personally and have no grudge against you. Sometimes, good diplomats must speak for bad leaders and their policies. But I hope you understand that I won’t express condolences for someone whose death I do not mourn.
Sincerely,
Dr. Olexander Scherba
Ambassador

Iran một mình đánh đá

Hezbolahh biểu tình lấy lệ

ĐỪNG BỎ EM IRAN MỘT MÌNH

Ben Hubbard New York Times March 5, 2026

TTT dịch, tham luận ngắn

Mặc dù bị Tây Phương xem là hạ tiện và bị cô lập bởi các áp chế của HK, Iran duy trì liên hệ ngoại giao, thương mại và quân sự với rất nhiều quốc gia. Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ kết thân vì mậu dịch và an ninh. Tàu xem đó là nguồn dầu hỏa giá hạ. Bắc Hàn, Venezuela và Nga xem Teheran là đồng minh chống Tây Phương cùng nhau phát triển kỹ thuật quân sự.

Nay Iran đang bị vây khổn bởi HK và Do Thái, các lân quốc, bạn bè và hợp tác viên chỉ đánh võ mồm ủng hộ Cộng Hòa Hồi Giáo nầy. Nhiều nước trở nên nạn nhân của Iran. Thổ cho biết Nato đã chận trừ một hỏa tiển của Iran vào không phận của mình. Rõ ràng Iran nay một thân một mình gánh chịu cuộc chiến.

Theo giới quan sát, đó là kết quá đường lối ngoại giao của Iran. Xứ Một Răng không trợ giúp gì các nước, ngoại trừ bảo trợ các tổ chức bán quân sự tại các nước chống HK và DT. Những lực lượng nầy hiện nay chẳng giúp gì. Hai tay anh chị kinh khủng nhất là Hezbollah ở Liban và Hamas ở Gaza đã bị DT triệt hạ. Houti ở Yemen và nhóm vũ trang ở Iraq chỉ bắn hỏa tiển vào tàu bè trên Hồng Hải hay căn cứ quân sự HK nhưng không ảnh hưởng cuộc chiến đang tiếp diễn ở Iran.

Thổ chia buồn về cái chết của Khanemi và trách HK phạm luật quốc tế nhưng không tránh khỏi đe dọa của Iran vì Thổ ở trong khối Nato và có căn cứ quân sự của HK. Thổ không có thâm tình lịch sử với Iran nhưng phải hòa dịu để sống chung, có biên giới chung 500 km và phải nhờ Iran trị lực lượng Kurd xúi dục ly khai trên xứ Thổ. Thổ muốn vùng nầy tạm êm êm, lo ngại sự thay đổi bất ngờ một khi Iran qua chế độ mới.

Thô canh phòng biên giới giáp Iran

Ấn Độ muốn duy trì sự hiện diện qua mậu dịch và đầu tư hải vận để kiềm chế Pakistan, đối thủ lợi hại. Nhưng ở tay kia, Ấn Độ là khách hàng chính của kỹ nghệ chiến tranh Do Thái. Ấn Độ đã mua đến 34% sản xuất quân dụng DT. 

Xứ Chà của Gandhi sẽ đứng ngoài nếu không đắc lợi vô căn thì cũng không dính họa lây.

Các quốc gia chung quanh tuy chưa hẵn đã là đồng minh có tòa đại sư nay trở thành chống đối vì Iran đã bắn hỏa tiển; đã xẩy ra không chiến giữa Quatar và Iran.

Bắc Hàn chỉ tuyên bố lấy lệ và Venezuela thì còn chi nữa mà đi tiền.

Tàu là đối tác mậu dịch quan trọng nhất của Iran. Tàu mua 3/4 số dầu hỏa với giá hạ. Tàu không muốn động chạm mất lòng Mỹ vì Trump sẽ đi Bắc Kinh tháng tới.

Nga là đồng minh thân thiết nhất của Iran. Trong thập niên qua, hai nước cùng nhau ủng hộ chế độ độc tài của Assad ở Syrie. Assad đã cho nhóm thiểu số Shiites điều hiển một quốc gia đa số muslim Sunny. Syrie nay không còn là đồng minh trong trục Shiites nữa. Assad đã bị hạ bệ cuối 2024.

Trong cuộc chiến ở Ukraine, Nga dùng toàn drone và hỏa tiển của Iran.

Hiệp ước hợp tác quân sự giữa hai nước không qui định trách nhiệm cứu nhau khi hữu sự cho nên Iran một mình ên lo lấy.

Trước đây Nga và Do Thái có thỏa ước ngầm, mỗi bên tự do hành động riêng như DT để Nga giúp Assad thả bom dân chúng. Nay Nga không muốn viện trợ quân sự cho Iran, sợ mất lòng DT.

Giới quan sát cho rằng Putin tránh mọi va chạm với DT và HK. Nơi Nga ủng hộ Iran mạnh mẽ nhất sẽ là diễn đàn LHQ.

Ghi thêm của người dịch

Ra khỏi sòng bài thì ai cũng mất tiền; mất tiền vào tay gá bạc lấy xâu, tức là thằng câm. Ăn qua lấy xâu, ăn về lấy xâu, ngậm miệng ăn tiền.

Trong cuộc thư hùng nầy có lẽ thằng câm là Tàu. 

Bài viết có phần hời hợt. Thứ nhất không để ý geopolitic mà 'geo' nhiều hơn vì vị trí địa dư của Iran. Iran liên ranh với Liên Xô cũ, những nước cận kề nay độc lập nhưng vẫn ở trong ảnh hưởng của Nga. Nga có thể tiếp tế vũ khi dễ dàng bằng đường bộ. Nga đang cần Iran bán drone và hỏa tiển.

Hiện có 2 triệu người Nga (Nga trắng russian) ở Iran nhưng Moscou không lo di tản, chỉ di tản một số chuyên viên làm việc tại lò nguyên tử dân sự. Số người Nga nầy có thể là thủ túc bộ hạ (foot soldiers) của chính quyền Iran. Đảng CS Iran góp phần rất lớn trong việc hạ bệ vương triều giúp Khomeni trở về.

Sau thế chiến thứ nhất, hiệp ước Constantinople chia Iran thành hai khu ảnh hưởng kinh tế (không chia đôi như VN), một nửa cho Nga một nửa cho Anh.

Thứ đến là Tàu.

Tổ chức dầu hỏa quốc tế không liệt kê Iran là nơi cung cấp dầu hỏa cho Tàu nhưng gồm các nước nhỏ như Mã Lai. Tác giả nói Tàu mua 3/4 sản lượng. Đúng vậy, dầu được đưa ra khỏi Iran bởi các quốc gia trung gian, xuất cảng chui (shadow fleet).

Số dầu nầy là tiền Iran trả cho Tàu bán vũ khí. Số hỏa tiển Iran bắn như mưa do Tàu làm hay có cơ phận của Tàu. Web Iran International (chống đối) nói nếu không trở ngại năm nay Tàu sẽ chuyển giao 10.000 hỏa tiển và 30.000 năm 2027. Discount 50% thì Tàu vẫn kiếm một số địa khổng lồ, đủ nuôi sống dân Tàu cung cấp nhân công giá thấp. Sau lưng Iran là Afghanistan, tuy là một xứ Sunny, được Tàu dùng làm một hành lang ăn thông khu kỹ nghệ chiến tranh quanh Tân Cương.

Nếu HK có thể biến Iran là một Venezuela thứ hai về dầu hỏa thì Tàu sẽ què chân.

Chúng tôi nêu những dữ liệu nầy để tự hỏi liệu Nga Tàu có để cho Một Răng tiêu ma. Kho vũ khi có thể vơi. Sáu tháng trước Iran bắn qua Do Thái 600 hỏa tiển vào ngày đầu; kỳ nầy chỉ 138 quả. Iran có nguy cơ xáo trộn dân sự vì nhóm Kurd vũ trang từ Iraq sẽ xâm nhập tạo loạn vận động người Kurd hiện bằng 1/10 dân số.

◙ Coi bộ nhiều lá bài chưa lật ra.

Nếu đã lật hết rồi thì Iran như tướng Lâm Văn Phát đem quân ra khỏi thành rồi tìm không ra ông Mỹ CIA, ông nầy vừa được lệnh lên phi cơ Air America đi Thái Lan.-