Ave Maria, Schubert

                 

Vài dòng về bài hát Ave Maria

Trái với nghĩ tưởng của rất nhiều người, Ave Maria không được soạn ra vì ý hướng tôn giáo. Thật vậy tên đầu tiên của nó là: bài hát Ellen số 3 và lời tiếng Đức đầu tiên cũng là bản dịch thơ tiếng Anh của Walter Scott (1771-1832). Thi sĩ Anh quốc nầy sáng tác tập anh hùng ca The Lady of The Lake năm 1810. Lady nầy tên là Ellen cùng cha trốn thoát vì bị vua thanh trừng; trong lúc ấy một tù trưởng đang dấy binh chống bạo quyền. Trên đường hành quân, ông nghe xa xa tiếng hạc cầm, đệm cho Ellen hát lời cầu nguyện Đức Mẹ Maria.

Frank Schubert

Tác phẩm của Walter Scott được Adam Storck dịch qua tiếng Đức và Schubert dùng để viết tác phẩm 52 (Opus 52) năm 1825 gồm bảy bài ca. Bài thứ sáu là Ellens Gesang 3. Vì bản nhạc bắt đầu bởi  Ave Maria trong nguyên văn và lời dịch, Ellens Gesang 3 trở thành một lời nguyện cầu của người Thiên Chúa Giáo, nhất là từ khi có lời tiếng La Tinh, loan truyền cả thế giới; từ đó người ta nghĩ rằng Schubert từ đầu là tác giả cả nhạc lẫn lời.

Walter Scott

Trước đây chừng 1956, tôi quen một nhạc sĩ đàn Harmonium của nhà thờ Phủ Cam, Huế cha của bạn học Lượng và đại úy Tiên, Phòng Vệ Phủ Tổng Thống. Theo ông, nhiều giáo khu trên thế giới không cho hát hay đàn Ave Maria trong nhà thờ vì Schubert không có ý thức tôn giáo khi sáng tác, lúc ấy "chàng" đang thất tình. Tôi chỉ nghe, không lấy gì làm tin về sự việc hay lý do của sự việc. Nếu quả có sự cấm rất giáo điều ấy, thì lý do như trên đã nói Schubert hình thành Opus 52 không phải vì lý do tôn giáo. Tuy vậy Schubert đã viết thư gởi người cha nói rằng lòng mộ đạo của mình qua tác phẩm được hoang nghênh rộng rãi. Phải chăng vì vậy, tập nhạc là tác phẩm trong số rất hiếm được xuất bản 1826 trước khi chết hai năm sau ở tuổi 31.

Trong post ngay trước và  kỳ nầy, qua phụ bản, Helene Fischer hát với lời nhạc khác với lời nguyên thủy. Cô gái Đức gốc Nga tài hoa nầy đã hát bình thường, không theo nhịp (beat) tân thời và cũng không theo lối opera như trước đây của Barbara Bonney hay Maria Callas. 
Ave Maria xem như một thể loại vì nhiều tác phẩm cùng tên nầy của Bach. Do đó, bài ở đây là Ave Maria Schubert.

=========================================

Helene Fischer, phụ đề Đức và Anh

Barbara Bonney, phụ đề Đức nguyên gốc và Anh

Placido Domingo, phụ đề La tinh.

Hymn to the Virgin

by Sir Walter Scott

Ave Maria! maiden mild!
Listen to a maiden's prayer!
Thou canst hear though from the wild;
Thou canst save amid despair.
Safe may we sleep beneath thy care,
Though banish'd, outcast and reviled –
Maiden! hear a maiden's prayer;
Mother, hear a suppliant child!
Ave Maria

Ave Maria! undefiled!
The flinty couch we now must share
Shall seem with down of eider piled,
If thy protection hover there.
The murky cavern's heavy air
Shall breathe of balm if thou hast smiled;
Then, Maiden! hear a maiden's prayer,
Mother, list a suppliant child!
Ave Maria!

Ave Maria! stainless styled.
Foul demons of the earth and air,
From this their wonted haunt exiled,
Shall flee before thy presence fair.
We bow us to our lot of care,
Beneath thy guidance reconciled;
Hear for a maid a maiden's prayer,
And for a father hear a child!
Ave Maria.-

Bản dịch tiếng Anh từ lời La tinh 

Hail Mary, full of grace,

Mary, full of grace,
Mary, full of grace,
Hail, Hail, the Lord
The Lord is with thee.
Blessed art thou among women, and blessed,
Blessed is the fruit of thy womb,
Thy womb, Jesus.
Hail Mary!

Holy Mary, Mother of God,
Pray for us sinners,
Pray, pray for us;
Pray for us sinners,
Now, and at the hour of our death,
The hour of our death.
The hour, the hour of our death,
The hour of our death.
Hail Mary!

cà kê mụ với mệ hoàng phái

cà kê mụ mệ

tôn thất tuệ

Cách đây mấy năm, ông Bảo Quốc Kiếm viết Liên Thành không đủ tư cách xưng mệ và ông dùng nhận định nầy như một trong những lập luận để đánh đổ cuốn sách của ông cựu cảnh sát nầy. Chừng tháng sau thì có vụ “Nhà Nguyễn của Nhiếp Chính Vương Bửu Chánh” khai trừ Liên Thành vì dùng chữ mệ đồng thời xin lỗi Phật Giáo bị LT tấn công trong cuốn Biến Động Miền Trung.

Khoan cái đã nghe. Tôi không nói trúng sai của cậu Thành. Nhưng trong trích dẫn nguyên văn bởi Bảo Quốc Kiếm, Liên Thành lập lại lời của một mệ khác trong ngoặc kép có ba chữ Mệ Liên Thành; vậy theo tôi, cậu Thành không tự xưng mệ. Thông báo của Nhiếp Chính Vương trông như chứng minh ông BQK đúng khi không chấp nhận quyền xưng mệ của LT. Nhà Nguyễn nầy xác định LT không có quyền xưng mệ vì LT là phiên hệ là phên, dậu và đưa ra tất cả phiên hệ thi xem LT ở phên nào dậu nào.

Mới nghe tôi sợ đến chết vì ngay lúc ấy, nhiều người gởi email cho tôi với câu mở đầu: Lạy Mệ... Ông Bửu Chánh nghe thì rồi đời thằng nhỏ; cái mớ tép rong Tôn Thất như tui có thấm chi, phiên hệ như cậu Thành mà cũng bị đì. Sợ quá tui phải uống trà đinh, đinh thiệt, đinh năm phân bằng sắt để thêm gân. Tỉnh thức, thiền mà, tui mới thấy ông nhiếp chính là tào lao. Có sắc lệnh chiếu chỉ nào hay thi phú nào nói về chuyện mệ. Chữ mệ thời ấy thuộc loại nôm na tức không sang trọng, rứa thì không lẽ một ông vua văn chương như Minh Mạng dùng một cách công chính đặt tên cho hậu duệ, cho khối người trong đế hệ thi. Ông Bửu Chánh sẽ đùng đùng nổi dóa khi có người lên sân khấu trịnh trọng thưa ngài nhiếp chánh bằng Mệ Bửu Chánh.

Nhưng cái nôm na ấy lại đúng chỗ trong chuyện ni. 

Theo ông Bửu Kế, quản thủ thư viện đầu tiên của đại học Huế, chữ “mệ” ra đời từ mê tín dị đoan. Mình hay nghe ông bà bắt. Người sống quí con trai nên nghĩ người chết cũng rứa chỉ muốn bắt con trai. Cho nên phải trát ông bà mà nói rằng thằng bé mới sinh là mệ, là phái nữ, lại nữa, không phải là gái sắc mà là con mệ xó chợ, để ông bà chê. Vì trọng nam khinh nữ, nên họ chỉ lo cho con trai đừng để ông bà bắt. Chữ mệ là hạ tiện nên dùng chỗ ni rất tốt. Nhưng dần dà, chữ mệ dù là giẻ rách nhưng giẻ rách nơi áo Miên Tông (Thiệu Trị), Hồng Nhậm (Tự Đức), …nghe cũng thơm nên dân chúng tưởng như một tước hiệu quí tộc, tuy thực chất một thuật ngữ rất Huế. Dân chúng bên ngoài cứ rứa mà kêu mệ những ai có dính líu Tôn Nhơn Phủ. Mệ không phải là một chức tước, không có trên văn thư. Lắm người cưu mang cái khệ nệ ấy trên đầu, tạo một thứ giai cấp, “người các mệ”. Tục lệ nầy cótừ thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, tức Võ Vương (1714-1765).

Có người nói hoàng phái dốc phách tự xưng là mệ, mệ nội mệ ngoại người ta. Từ đó có giai thoại một ông Bửu Vĩnh gì đó trèo lên cây mít hái trộm. Chủ nhà chạy ra; ông ra lệnh tụi bây chớ ồn ào, từ từ để mệ xuống, mệ té thì mệ chém đầu; đã đi ăn trộm mà còn tè trên đầu người. Nói khác chữ nầy mang theo người có từ lâu lắm rồi, từ trong cung đình, chứ không phài sáng kiến của mấy ông hứng chí phá trời.

Chẳng phải là một tước hiệu cho nên mụ mệ dùng chung. Trong gia đình, mụ ngang hàng với mệ nhưng là dì, cô, thím bác gái của mẹ hay cha chứ không phải là mẹ của cha hay của mẹ. Có thể chữ mụ gần lối đọc của tàu (mẫu) được dùng để chỉ sự tế phân giữa mẹ của mẹ và dì của mẹ. Nhưng ngoài xã hội, giới hạn trong xứ Huế, mụ có tính cách phân biệt giai cấp. Nhà văn xứ Huế Tràm Cà Mau ghi một kỷ niệm với lời hát theo tiếng kèn trong trại lính: tọ ti tè, một ngàn ba mươi vạn thằng tây, mụ ăn mày xách cái bị lòn ton, mụ đi mô tui bắt mụ lại không cho mụ về, tọ ti tè ….Chừng 1944, 45, một người làng Chuồn lên Bến Ngự thuê căn phố của ông Tùng (Tôn Thất, cha của Bạch Liên) làm vũ nữ mô đó dưới Morin, ai cũng kêu là mụ Đăng ngầm kèm theo sự chê bai; con nít gồm các anh chị tôi hay ném đất có khi đồ dơ vào cửa nhà vì Mụ về khuya.

Cao hơn một chút, ta có mụ bánh nậm, mụ bán cá, chữ nầy dùng kèm vào tên của những người trong nhóm ấy. Mụ Tấn bán cá, mụ Thiện bún bò. (Bên phía đàn ông thì có cụ cai, cụ Thậm cai trường Khải Định đại diện anh em gà trống chưa thiến qua tiếng chuông hỏi Muốn chi? Muốn chi? Mấy o Đồng Khánh qua  tiếng trống trả  lời muốn chồng muốn chồng… giàu có học cao hơn tụi bây).

Tình cờ trên một tờ báo cũ gói trà, tui thấy có ông thi sĩ nói về cháo gạo đỏ ở chợ Bến Ngự của Mệ Thức. E ông nầy hoặc không biết hoặc làm ra vẻ nâng cao giai cấp nên dùng chữ Mệ. Tui điện thoại hỏi thằng cháu; hắn trả lời thưa cậu mụ Thiện (bún bò) và mụ Thức là chị em bạn dâu, mụ Thức bị đuổi chợ dọn đi mô không biết.

Chữ mệ làm cho người Huế lộn trí huống chi người trong Nam. Có ông nhà văn viết về chuyện ra khỏi trại tù ngoài bắc vô Nam theo đường xe lửa, ông móc lên con đường cái quan kim loại nhiều điều hơi lộn xộn. Ví dụ Đèo Cả giữa Khánh Hòa và Phú Yên ông đổi thành Đèo Ngang, đúng rồi, đèo mô không nằm ngang qua núi.  Trước khi đến đến Đại Lãnh, ông đã qua Đầm Thị Nại (Bình Định) với cái tên khác tui quên vì ông đem địa danh nầy ra Huế đặt ở khúc phá mình phải qua đò ra bãi biển (bây giờ có cầu). Nhà văn ấy phán rằng vua Gia Long đã sai khi chọn Huế làm kinh đô. Quá gần Đầm Thị Nại trong tầm đại bác hải quân Pháp. Quanh Huế chỉ có Phá Tam Giang, phá đã cạn. Ví thử có Đầm Thị Nại thì cà nông lúc ấy làm sao có tầm xa như vậy (chừng 12 km).

Tui đã lạc đề nếu không nói tiếp. Tác giả thấy những bà mệ tóc bạc phong lưu nhai trầu. Ông đã không hiểu cùng người Huế về cái chữ quái đản nầy. Mấy cậu mệ nầy không chịu học hành chỉ đi theo gái. Ngạc nhiên tàu ngừng chỉ vài phút mà nhà văn tả lắm chi tiết như nhai trầu phong lưu. Khi ông được thả ra thì Huế đã xơ xác như xơ mướp, có ai mà phong lưu, chỉ phong lưu rách một ống quần.

Nhân tiện tui xin có mấy dòng về người đã cho chữ mệ một chút tạm gọi là pháp lý: (chỉ dùng cho đế hệ thi). Liên Thành chưa bao giờ nhân danh hoàng tộc khi viết sách. Vậy mà hoàng thân Bửu Chánh đi xin lỗi chư tôn hòa thượng Phật Giáo về hành vi của LT như cha đi xin lỗi hàng xóm khi đứa con qua hái trái ổi. Nếu ông nói tuy LT nhân danh cá nhân, nhưng ông xin lỗi chỉ vì hành động của một người trong hoàng tộc.  Web của Nguyen Dynasty vàng rực cờ VNCH, với những lời tuyên bố chống cọng to lớn, những lời hứa vĩ đại; vậy cho hợp lý, ông chú nhà vua phải công khai hạch tội bs Tôn Thất Tùng và bà Tôn Nữ Thị Ninh về những lời nói và hành động chống người quốc gia. Hãy làm đi.

Bản tuyên cáo được ký bởi rất nhiều chức sắc sau nhiếp chính vương và công nương vợ. Rất nhiều quận công, hầu tước, bá tước tiếng tây và tiếng Việt. Tôi đoan chắc có một nhân vật có tên đề sau chữ doctorate. Doctor? Docteur? Tôi đã đưa câu hỏi lên Word Reference Forum. Nhiều người gốc Anh và Pháp đồng ý chữ nầy không chỉ người mà là một cấp bằng, một học vị. Đối đế phải dùng chữ ấy thì để sau tên. Vi dụ John Dow, doctorate in business. Đối đế, như học ngữ vựng, chứ không thường dùng.

Tiếp theo, ông Bửu Chánh không có cái gì mà nhiếp. Cựu hoàng có gặp ông ta. Theo web trên, BĐ tiếp ông cùng vài người khác, nhà vua khuyên họ nên chăm lo cho dòng họ Nguyễn. Có thể là câu nói tâm tình. Còn nói là ủy thác thì cũng được nhưng không ủy thác về chính quyền. BĐ đã nhiều lần xác quyết mình không tham vọng chính trị, ông đã ra lệnh cấm các con nhận bất cứ tước phong nào của bất cứ vương triều nào trên thế giới, và không được hành sử như một ông chúa chính trị.  Tui hồi tưởng tướng Đôn và Đính vào một quán ăn bên Pháp. Tình cờ cựu hoàng đã đến trước; ông biết ông Đôn nên lịch sự chào hỏi; sau đó Andre Đôn giới thiệu người cùng đi. Sau mấy phút ngắn ngủi nầy là chia tay. Rứa mà về Saigon Đính tuyên bố đã gặp BĐ bàn về chính trị tương lai. Giải pháp BĐ ra đời.

Bác sĩ Nguyễn Đức An, Orlando, Florida, tố cáo một người thân cận của Bửu Chánh đã đòi ông đưa 10 ngàn đô để giữ chức vụ bộ trưởng y tế trong chính phủ của Nhiếp Chính Vương, mà phải đưa gấp cho kịp thành lập chính phủ để đi nói chuyện với chính phủ lưu vong Tây Tạng. Con mụ (lại mụ nữa) me mỹ (chữ của bác sĩ nầy), con mụ me Mỹ Đồng Thanh Ingall (chức vụ thủ tướng Chancelor) trở lui nói chức vụ ấy đã trao cho người khác, bs An chỉ là thứ trưởng, đưa thêm và đưa nhanh. Bs nầy rất bất mãn; thái độ và lối nói nầy làm người đọc nghi rằng ông tiền mất tật mang. Ông An đã biết con mụ nầy me Mỹ mà còn để bị gạt. Nhưng đáng khen con mụ me Mỹ lại có thể gạt một nhà trí thức, tiến sĩ y khoa, và cũng là người đặt ra cái tên nầy.

Không bao lâu sau tuyên cáo nầy, có vụ thằng khùng xưng là người chính thống được nối ngôi của nhà Nguyễn, mặc áo đỏ xanh duyệt quân ở Bolsa, trong khi đó cũng cùng quận Cam, nhiếp chính vương và công nương ngự trị trong thành phố Irvine. Còn có ông Bảo Tố xưng là chính hệ, sẽ về làm vua VN. Bush con sẽ thắng cử kỳ hai, nhằm vào sấm ký bạch tượng hú, sẽ đưa ông về và đánh đổ chính quyền CS. Mau mau bỏ phiếu cho cọng hòa, đá đít dân chủ.

Nam Cali nói chung và Orange County là đất phát vương. Không biết bao nhiêu chính phủ, không biết bao nhiêu nhà vua. Mấy trăm năm trước đây một bộ lạc thuộc giống Inca không chịu cải đạo dưới áp lực của conquistadors Tây Ban nha, đã đi từ Hạ Ca (Baja California) lên vùng Orange bây giờ. Các bô lão nhờ một pháp sư chôn một bửu bối để con cháu không bị người Âu châu đè đầu mà ngược lại đè đầu bọn chúng cho bỏ ghét. Pháp sư, xêm xêm thầy địa, không vui khi thấy vật chôn là một cái hủ đậy kín như hủ mắm nêm bên mình. Nhưng ông được trả rất ít tiền công, nên xem địa theo ý mình, một thứ chơi khăm của giới bùa ngãi.

Pháp sư nầy đã theo học bài phong thủy sau đây. Một ông thầy địa được thuê cải táng mồ ông cố tổ làm sao cho con cháu ngồi trên đầu trên cổ nhưng gia chủ keo kiệt trả không xứng, ông âm thầm chôn một nơi mà sau nầy con cháu đều theo nghề hớt tóc. Khi bị hạch hỏi, ông  nói con cháu quí vị ngày nào cũng nắm đầu kẻ khác, còn đòi chi nữa.

Đến hậu bán thế kỷ 20, bửu bối ấy mới công hiệu thì người Inca đã diệt chủng. Người Việt mình đến. Cho nên mấy ông nhiếp chánh  như Bửu Chánh, thủ tướng lưu vong, mấy hoàng đế, mấy ông Nguyễn đi Nguyễn lại về còn thua anh chàng thợ cạo, váy lỗ tai mà cử nghĩ mình đang ngồi cùng chiếu với Gia Long Minh Mạng, hay ít nữa là Khải Định. Tuy chúng kiếm tiền từ mấy kẻ đến xin lạy lục hầu mong về VN ngồi trên đầu người, chúng còn tệ hơn cái mệ trèo trên cây mít, còn thị uy bách tánh đừng làm mệ sợ mệ chém đầu.-

♫♪ ♫♪Franz Schubert Ave Maria♫♪ ♫♪

Franz Schubert Ave Maria

Helene Fischer

khi tôi mười tám

khi tôi mười tám

Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa

Bất ngờ đến khó tin, khi trong tay cầm món quà độc đáo. Tấm bảng danh dự của năm cuối Trung Học màu cam đậm niên khóa 1974 – 1975 của trường Trung Học Ninh Hòa. Hàng tên được viết bằng bút lông đậm nét.

Ba mươi năm, thật quá ngắn ngủi cho một ngọn núi, một dòng sông, một cây cổ thụ, dẫu biết rằng trăm năm dâu bể biến dời. Nhưng ba mươi năm cho một đời người, có khi là quá dài phải không bạn? Nhất là khi mà số phận ấy lại ở trong những thay đổi quá lớn, quá đột ngột ở cái tuổi mười tám. Một sáng mai thức dậy hoảng hốt trước sự thay đổi chưa kịp định hình, âu lo và mất phương hướng. Trước những thứ, những con người mang tư tưởng xa lạ, vẫn ăn, vẫn thở mà sao cuộc sống bị trộn lẫn lên như nồi lẫu đến hồi kết thúc, mặc cho những tính toán giả định, dòng đời cứ trôi đi như lũ quét bất chấp tất cả, cuốn mọi người theo nhịp sống mới, buổi giao thời như một vết cắt ngọt vào tuổi mười tám của tôi, cành cây non tơ mới hôm qua thôi giờ đã héo quắt trước ngọn gió lạ lùng. Những đêm đi dạy bình dân học vụ, về trên đường khuya, bao quanh là sự trống rỗng và niềm cô độc. Tôi mất đi nhiều người thương yêu bằng mọi hoàn cảnh, trong tôi có một nỗi đau vô hình không diễn tả được, như khối Rubic bị vặn vẹo bởi bàn tay ngu dốt cứ xáo trộn mãi mà chẳng thể định hình.

Tôi ao ước là núi để có thể đứng yên một chỗ, nhưng là người nên tự nhiên lớn lên. Một cách đơn giản tôi được vào học trường Cao Đẳng Nha Trang, sau khi thi rớt Đại Học Sư Phạm Sài Gòn*. Ba má tôi rất mừng vì tôi sẽ được nhà nước nuôi trong hai năm, hết phải đi trong đêm khuya khoắt để công tác này nọ với đám thanh niên xa lạ, phần nữa thoát khỏi đôi mắt ỡm ờ của một chàng bộ đội miền Bắc, đóng quân gần nhà cứ "dân vận" bằng cách xách nước, chẻ củi cho ba.

Cuối năm 1975 tôi vào nội trú của Lasan Bá Ninh ở Nha Trang - Lầu II, một phòng lớn, dài, tháo hết vách ngăn, sắp hai dãy giường tầng, chứa khoảng năm mươi người, từ nhiều miền về học. Từ 5 giờ sáng dạy tập thể dục, nhận một ổ bánh mì không, rồi đi học, trong giờ nghỉ, phòng nội trú ồn ào không chịu được, nhất là vào giờ cơm, tiếng chân đi từng nhiều phòng hòa với âm thanh của muỗng, đũa gõ vào chén (mỗi người tự giữ chén của mình) kéo dài đến phòng ăn. Nói chung là lần đầu tiên danh từ "tập thể" được thể hiện rõ nét nhất trong suy nghĩ của tôi với mọi khía cạnh. Từ 5 giờ sáng đến 21 giờ là hòa trong tập thể, trừ những ngày nghỉ hoặc trốn giờ tự học hằng đêm, chui qua hàng rào. Đi rong ra biển, vì không thể nào chú tâm để học trong khi sóng biển cứ vỗ ì ầm bên tai. Chọn một chỗ ngồi trên cát, biển ngoài kia đen thẩm bao la, vô vàn những ngọn đèn, sắp thành hàng cuối biển, nhấp nháy nhấp nháy, sóng lần lượt chạy vào bờ, đều đặn, những chỗ có ánh điện đường hắt tới, lấp lòa trong đêm. Người bạn đi cùng chỉ vu vơ lên trời bảo: kia là ngôi sao thánh giá, cầu nguyên đi …cầu nguyện gì bây giờ, trong lúc này mình còn có thể ao ước gì nữa đây? Bọn mình đã được sắp lên băng chuyền phải trượt đi thôi, vô vọng và không cưỡng lại được. Bạn bảo: Thì cầu nguyện cho tình yêu của mình đi …, hoặc sẽ gặp được Bạch Mã Hoàng Tử …Tớ chẳng muốn cả hai, câu nguyện vô ích thôi vì Chúa và Phật đã bỏ loài người, nên loài người phải đón nhận sự thống khổ. Mày bị mê hoặc bởi những thứ "dớ dẩn", cứ trốn học ngồi hàng giờ nhìn biển thật vô ích, lớp phó sẽ đọc tên mày dưới cột cờ cho coi - Vậy thì tao cầu nguyện cho lớp phó hoặc chân …

Biển và khu nội trú, mới có mấy tháng mà cứ như ở đây lâu lắm rồi. Nhìn biển thênh thang, ai lại không ao ước cho mình một cánh buồm để ra khơi, bên kia chân trời liệu có những thứ mình ao ước? Rồi có một buổi sáng tôi suýt chết đuối vì bơi dở ẹt, mà nghĩ ngợi lung tung, bị sóng nhồi ra hơi xa không vào được, may mà có D. lớp Hóa kéo vào.

Năm học sau có một tháng lao động. Khai hoang ở Khánh Hòa để làm khu kinh tế. Cắm trại giữa rừng, bên con suối thơ mộng, vòm cây che âm u. Đêm không ngủ được vì cái vạt nằm toàn mấu tre, lều trại trống hoắc bốn bề. Ở nhà đêm khó ngủ thì hát ca, đọc, viết, còn ở đây cấm tất, thành ra đêm dài vô tận. Nhìn ra chung quanh cây cối dây leo chằng chịt. Có bao nhiêu quần áo đem lót dưới lưng cho đỡ đau, cái mền đem theo chẳng đủ xua hơi lạnh của núi rừng nguyên sơ, nằm co như con sùng ra khỏi mặt đất, nhìn vào màn đêm, đôi khi gặp ánh sáng xanh lét của mắt con vật gì, chẳng biết xa, gần, cảm giác sợ hãi lạnh buốt tay chân, ngồi dậy tựa góc trại, nước mắt lặng lẽ trong bóng tối. Xin cho nhỏ lại tuổi mẫu giáo hoặc thành bà già xem ra sao? Ôi cái tuổi mười tám sao chơ vơ, vật vờ thế kia? Có những lời chưa kịp nói, những điều chưa kịp làm, chưa kịp nghĩ, mà giờ đây ngồi giữa núi rừng, nhìn đống lửa cháy lách tách từ những khúc cây lớn, rả ra những mẫu than hồng rực, chỉ thiếu bầy người ngồi quanh bếp lửa thuở hồng hoang. Thèm một cốc cà phê nóng nhưng ngại bị phê bình nên không dám dậy.

Một tuần, sau lao động ở rừng về, buổi sáng dậy tay chân rả rời, người bừng bừng như vừa bị ai rượt đuổi một đoạn đường dài. Viết đơn xin nghỉ học, khu nội trú vắng lặng, ổ bánh mì ai để trên quyển sách; cái đầu càng lúc càng đau, giống sợi giây đàn rung lên mỗi lúc mỗi nhanh, mắt díu lại, bắt đầu nôn ói, miệng đắng ngắt, đến bao lâu không biết, âm thanh bao la nghe như gần như xa. Một giọng nó rõ to: "Kêu xích lô, bệnh viện, sốt át tính …"

Một tuần sau, tôi được về nhà dưỡng bệnh, sống chết chỉ là gạch nối mong manh. Sống chẳng dễ mà chết cũng chẳng dễ. Ba nói nhờ kháng thể sốt rét từ lúc ở Lâm Đồng nên qua khỏi. Mười chín tuổi là vậy, biết sơ một chút cảm giác về cái chết – Và sau đó lại là những ngày lang thang bờ biển, viết vào lưng bìa vở.

  Bắt đầu cho tháng tám

  Em vẫn còn một nỗi buồn

  Em vẫn nhớ lần biệt ly

  Trời mưa thay em khóc

  Vì chẳng ai nói lời từ giã

  Buổi anh đi …

Q. hỏi. Anh nào đây?
- Tưởng tượng thôi
- Cần gì tưởng tượng, tao thấy mấy túi trái cây gởi cho mày, mày có trả lời trả vốn gì không?
- Ăn rồi tính.

Thời gian này nhiều biến động quá, cuộc sống chung quanh và tôi cứ lộn tùng phèo. Chủ nhật về Ninh Hòa càng buồn hơn, bạn bè tan tác, vài đứa khác lớp tới chơi, nấu chè, đàn hát, khuya không ngủ được, ngồi ở hàng hiên tự hỏi: Sao thời khắc lịch sử lại rơi vào cái tuổi mười tám của mình, có thể sớm hơn hoặc trễ hơn vài năm kia mà. Đem cái đầu có một mớ kiến thức cũ lấp vào cái miệng mới, rồi phát ra nhiều điều mà tự thấy dối trá, đau đớn cứ thể vò xé tâm hồn.

Trở lại trường Cao Đẳng học cái nghề ngẫu nhiên, thôi cứ để dòng nước tự nó chảy về phía trũng, đâu phải lúc nào muốn cũng được, không thích dạy học lại làm cô giáo, cô giáo nghiêm trang nghĩ mà chán chết.

Một ngày, người trực khu nội trú nhắn lên có người gặp, đang định trốn vì sợ bọn quỉ lớp khác chọc phá – Q. ra cửa sổ nhìn xuống và thông báo. Người lạ! Tôi nhìn theo và ba chân bốn cẳng chạy xuống thang lầu.

- Thưa thầy mới tới.
- Thầy nghe mấy đứa nói em bệnh nên ra thăm.

Nước mắt ơi! mi không được trào ra, ai lại khóc vô duyên vậy. Cảm giác bị quên lãng, trơ trọi của một phế tích làm tràn lên chút tủi thân. Hai thầy trò đứng chơ vơ ở chân cột cờ. Thầy nói: "Chắc thầy sẽ nghỉ dạy về quê làm rẫy. Sự thay đổi mang nhiều phức tạp, có khi phù hợp với người này lại không phù hợp với người kia".

Thôi! vậy là tôi xa thêm một niềm thương mến, một chỗ bình an, tình thấy trò tuy ngắn ngủi chưa đầy niên học, nhưng mà sao lại ra đi trong lúc này, lúc mà mọi trật tự bị đảo lộn của thời kỳ hổn mang, tôi cần có một bàn tay an ủi. Làm sao ngăn được cơn gió lớn đang thổi tới. Thầy giáo dạy môn triết của tôi đứng đó vô vọng và cô đơn.

Suốt đêm suy nghĩ, phải gửi cho thầy cái gì làm kỷ niệm, có thể chẳng còn gặp lại về sau. Sáng sớm, qua nhà thầy trọ, gửi cho thầy tấm bảng danh dự, năm học thầy cố vấn lớp 12, nhìn nó thầy có thể nhớ lại lớp học đó và mái trường cũ. Mặt sau bên góc phải viết:

- Thầy kính mến, trong những ngày xưa có một lớp học, em thấy nó rất dễ thương và em mong rằng thầy cũng nghĩ là nó rất dễ thương.

- Hôm nay. Cả em và thầy, có lẽ như những con còng, đã đi bằng bước chân ngang, xiêu vẹo và xa lạ - Nhập cuộc, mùa hội đời  11.07.1976 H.T.T.H

Quà thầy cho tôi là bài thơ, hình như được viết rất nhanh, trên tờ giấy rời. Tôi đã mất nó trong những năm dạy học từ chỗ nọ qua chỗ kia, nhưng đã kịp thuộc và chép vào sổ tạp ghi.

Đề tặng người học trò cũ – 13.7.1976

- Sáng em cho lại dấu hồng

Lòng ta nghe chút ngọt nồng tưởng quên

Hôm nào nắng nhẹ mới lên

Dãy bàn áo trắng nghe tên mình buồn

Từng trang hoa nở ý tuôn

Là lời vang vọng cội nguồn mãi đâu

Thì thôi, nước chảy qua cầu …

Thầy trò đã vắng tin nhau đến hai mươi tám năm sau, rồi hội ngộ ở đất Saigon, thầy đã ngồi sui, còn trò có con gái, con trai đã vào đại học, gọi thầy của mẹ bằng ông.

Nhiều thứ có thể đổi thay theo thời gian và xã hội hôm nay. Cạnh nó còn có những giá trị bất biến dù chỉ đến trong phần tích tắc ngắn ngủi của cuộc đời. Hòn sỏi đã chìm vào sông sâu và nằm lại ở đó, chỉ có những vòng sóng ở bề mặt lan ra và tan biến.

Đúng ba mươi năm sáu tháng kể từ ngày rời trường trung học, học trò cũ nhận được tấm bảng danh dự được trao từ tay thầy hướng dẫn. Vội tìm đôi kính lão, đọc cẩn thận từng chữ trước, sau. Rồi nói với con gái:”Tấm bảng danh dự này ra đời năm mẹ mười tám tuổi”. Cảm ơn thầy đã giữ lại cho em. (ninh-hoa.com 2005)

·        *Dẫu sao HTTH vẫn còn có nhiều đặc ân vào trường cao đẳng (cũng là đại học) trong lúc cả một thế hệ trẻ bị lý lịch che khuất viễn ảnh giáo dục. HTTH vẫn còn biết: trích Đem cái đầu có một mớ kiến thức cũ lấp vào cái miệng mới, rồi phát ra nhiều điều mà tự thấy dối trá, đau đớn cứ thể vò xé tâm hồn. ngưng