God ăn thịt nướng uống bia

God ăn thịt nướng uống rượu

Dẫn nhập: Để khỏi bể đầu vì búa tạ từ mọi phía, xin chép lời ghi trên bản mục lục của bài God: An Anatomy. A recent book catalogs the Old Testament’s physical descriptions of God, who ate, probably drank, got mistaken for an ordinary man, and was likely circumcised. - một cuốn sách vừa xuất bản liệt kê các ghi ký trong Cựu Ước về nhân dạng của God dường như ngài ăn uống, nhậu nhẹt, và bị lầm với người trần thế và hình như bị cắt quy đầu.

Nhưng bây giờ mới bể cái đầu. Ai cũng biết thần học Christian nói rằng God sáng tạo thế giới gồm người, thú vật, giống vô tình ... từ số không (creatio ex nihilo) sinh ra ông A Dong và bà Ê Và, sau đó con cháu đùm đề lủ khủ. Thánh Kinh Hebreux (Do Thái) tới gần cụ thể với ông tổ Abraham, tiếp tục đến vua David. Vua nầy xây đền thờ thứ nhất và vua con Solomon xây tiếp to lớn đẹp đẽ nhất. David xuất hiện chừng 1.000 năm trước Jesus Christ, Hồng Y Nguyễn Văn Thuận nói rằng JC tiếp nhận nét tinh khôi của vua David (vào lúc Vatican chưa chịu làm sáng tỏ tính chất Hebreux của JC).

Dựa vào so sánh (par analogie), tín đồ có thể quán niệm đại lược hình thể của Đấng Sáng Tạo khi Bible nói God sinh ra con người theo hình ảnh của ngài. Ví như khi nghe nói thằng nhỏ nầy giống bố thì có thể hình dung phần nào khuôn mặt của người cha.

Theo bài điểm báo được dịch dưới đây, Francesca Stavrakopoulou (Stav) trình bày nhân dạng của God không theo thứ tự thần học nói trên. Theo bà, God sáng tạo con người khi đã có muôn vạn sự việc, sự vật. Như cha của God là El. Từ xưa đến nay El trong Do Thái Giáo rất mơ hồ quan niêm dưới hình thể Con Bò Đỏ (The Red Bull). El có vợ là một nữ thần đẻ ra 70 vị thần và một số vua chúa người trần (human kings). Stav không nói bà nầy đã đẻ ra God nên không có vấn đề gì khi bà mang tên Hebreux và trở thành consort của God. "Consort" có thể là vợ chính thức hay kẻ sống chung mà thôi. Bài điểm không nói tên vợ của God, chỉ nói God có vợ và ở chỗ khác nói God được cắt quy đầu sửa soạn thành hôn. God đứng ở vị trí Créateur (sáng tạo), Eva vị trí créature (thụ tạo), nay theo Stav nhị vị giao hợp trong sở thú. Như vậy, con cháu của Abraham (Do Thái và Arab) phải làm lại gia phả.

Người đọc rất khổ tâm vì không có một hệ thống quy chiếu (système de référence) thần linh hay thế tục (divin ou humain?); không mấu chốt thời gian. Nhất là việc sáng thế (genesis) khác với giáo lý xưa nay.

Do Thái xem lịch sử gồm chương sáng thế ký sẽ thành bộ sử toàn diện (histoire universelle) gồm cả loài người vì sự sáng thế đi từ số không (creatio ex nihilo) khác với quan niệm tương sinh duyên khởi của Đông Phương. Do Thái xem Cựu Ước là lịch sử quốc gia, những thứ xấu, thứ tốt đều giữ nguyên như những chuyện loạn luân, lường gạt anh em. Có lẽ vì vậy họ không quan tâm đến việc nữ thần Asherah đã làm vợ ông cha rồi làm vợ ông con.

Không phân định thần linh và thế tục là lề lối cấu tạo thần thoại Hy Lạp, không hoàn toàn ở trời xa như thần thoại Ấn Độ. Thánh Kinh Do Thái bị ảnh hưởng văn chương và văn hóa Hy Lạp; những chuyện thần thánh Stav nêu ra không khác mythologie grecque. Những đồng xu mang hình của God giống như đồng xu Hy Lạp chạm hình Thích Ca với ghi chú 'bodo'.

Lịch sử của Stav căn cứ phần lớn các huyền sử, huyền thoại. Khi viết về các vua Hùng, một sử gia người Pháp tin tưởng có những giai đoạn mà huyền thoại có giá trị hơn lịch sử, ông muốn nói vua Hùng có thật.
Chúng tôi có cảm tưởng God của Stav là một con người thế tục và tự cho mình là God như các vua La mã buộc dân chúng phải thờ, như kiểu vua Tàu có thiên mệnh. Về nhân chủng học, God của Stav không thể là da đen, tuy rằng dân tộc Ethiopie da đen được xem là quốc gia đầu tiên của Christianisme. Một ông God-King ở Do Thái hẳn phải da trắng như người Hy Lạp hay Hebreux.

Bishop Turneur cho rằng God da đen, nếu không vậy thì người da đen không có một hy vọng tương lai. Như vậy câu nói là: God phải là da đen (God should be black). Một số tín đồ PG Nichiren người Mỹ đen nói rằng Ngài Nhật Liên là da đen để tôn thờ tuy pháp môn nầy chủ trương thờ pháp thân vô hình tướng.

God ăn thịt nướng uống rượu

NY Review of Books * A Body that's Divine

Nếu có thể nhìn khắp thân thể của God, thì mắt người trần thấy những gì? Trong cuốn God: An Anatomy, Francesca Stavrakopoulou (Stav) đã kê rõ những điều trong Thánh Kinh mô tả hình tướng của God từ gót chân cho đến đĩnh đầu, ngõ hầu giúp trần thế có một hình ảnh rõ ràng về đấng linh thiêng ghi trong Thánh Kinh. Chuyên về Thánh Kinh Do Thái và tôn giáo cổ đại tại đại học Exeter, Stav trích thuật những lời đối chứng cung khai về việc đã thấy God trong một hình hài nhân thể như Abraham, Jacob, Moses, Isaiah, and Ezekiel. Không những mô tả các phần bộ thân thể của God, Stav còn cho biết cách ứng xử, xúc cảm và thị hiếu ăn uống rất “người” của God. Bà minh định chắc chắn rằng God thuộc nam giới. Bà luôn theo ngôn ngữ gốc của Thánh Kinh, và củng cố lập luận bằng các kết quả khảo cổ và những huyền thoại lâu đời nhất về hình ảnh của Yahweh (tên của God).

Stav cũng nói đến sự biến mất của thân xác nầy như trường hợp người mất tích hằng ngày hay trong chiến tranh. Thân xác nầy mất dạng từ từ, ngày một trở nên phi vật thể, bị che khuất và trừu tượng hóa. Dự án nầy làm nhớ đến tác phẩm God, Jack Miles xb 1996 dùng phê bình văn học mô tả God cầm đầu một thiên hùng ca của loài người. Nhưng phương pháp giảo nghiệm của Stav không mang thi vị của Thánh Kinh trong tác phẩm của Miles. Bà từ bỏ những ẩn dụ, những tỷ giảo, những chiếc áo màu xưa nay vẫn dùng để hình tượng đấng linh thiêng nầy.

Phái chính thống vẫn tin thuyền của Noak chở người và vật qua trận hồng thủy là một sự kiện lịch sử có thật. Stav còn đi xa hơn thế nữa. Trong chiếc thuyền này, God đã ăn thịt nướng các con thú mang theo. Bà nói rằng đưa God lên bàn mổ thì trong bụng God có đủ các thứ thịt ướp gia vị, bánh mì, bia và rượu. Như vậy các cố gắng làm mờ tính chất xác thịt của God rất sai quấy vì thể xác của God có bao giờ mất đi. Cho dù God được xem là không hiện hữu hay bất khả tri, hay các giáo điều cấm quan niệm God trong một hình hài, dù vậy, trong mắt trần thế God vẫn có một hình ảnh sống thật. Nghiên cứu mới đây của đại học Stanford cho thấy tại USA xưa nay, God hiện diện trong hình ảnh một người đàn ông da trắng để râu dài.

Vì God tạo ra con người theo hình ảnh của Ngài, lý thuyết nhân dạng là một vấn đề chính trị. Thân thể của God là một đấu trường của trần thế. Cuối thế kỷ 19, HK sản xuất khối lượng lớn hình ảnh thờ phụng tôn giáo với Jesus Christ da trắng. Nhưng giám mục Henry McNeal Turner tuyên bố God là người da đen. Ông là người da đen đầu tiên TT Lincoln chỉ định làm tuyên úy của Quân Lực Liên Bang. Bị báo chí phản đối, Turner đáp rằng dân tộc nào không giống God thì không có một hy vọng tương lai.

Xem vậy, cuộc nghiên cứu của Stav mang nhiều ý nghĩa. Hình ảnh chính xác của God sẽ thay đổi lời giải đáp câu hỏi ai sẽ thống trị thế giới.

Trên đồng xu tìm được tại vùng đất Do Thái thế kỷ thứ 4 trước JC hiện giữ ở Bảo Tàng Viện Anh, Yahweh (God) ngồi trên chiếc xe bánh có cánh. Thân thể của ngài thon vừa, nhiều bắp thịt, sống mủi dài, cằm bệnh, tóc rậm chải thành từng lọn xoắng. Ngài để một bộ râu dài, dấu hiệu quyền năng tối thượng của vua chúa, mà các nữ hoàng đeo râu giả để chứng tỏ vị trí lãnh đạo của mình. Thật hiếm có một chi tiết mang tính chất Do Thái của God. Tuy nhiên đồng xu nầy, theo ức đoán, dựa theo các đồng tiền đã có ở Ai Cập và Hy Lạp mang hình các đấng thờ phụng.

“Hãy ca ngợi Yahweh vì ngài trông rất đẹp dáng”, Stav đã dịch thánh vịnh 147 như vậy. (Trong lúc ấy các dịch giả khác thì viết “Ngài rất lành, rất thiện) vì theo bà các chữ “Tob” và “na’m” mô tả các nét mặt, hình thái thân thể, chứ không phải là những đức tính trừu tượng. Theo Stav, vào ngày thứ sáu, God bước lùi vài bước nhìn tác phẩm của mình, God thấy kết quả ấy không những tốt mà còn đẹp nữa. Good là một nhà mỹ thuật và một nhà luân lý.

Theo các bài thơ xưa ghi trong tập Thánh Kinh Deuteronomy, Yahweh bắt đầu “nghề nghiệp linh thiêng” cuối thời đại đồ đồng như một thần linh hạng vừa nhưng năng động, sống trong vùng thấp phía nam sa mạc Negev. Theo huyền sử Lưỡng Hà Địa, các vị thần (gods) tụ tập chỗ cúng thịt như ruồi bu để được Yahweh chia cho ăn. Như Abel nói, ngài thích ăn nướng các con thú mới sinh lứa đầu. Stav viết rằng God thích ăn những chỗ béo ngậy như lòng, gan, thận hay miếng thịt gần đuôi cừu. God không những thích ăn thứ đã nướng chín đủ mà Ngài con ăn thứ còn nướng trên lửa hồng. God cũng thích uống rượu. Chuyện ghi trên các thạch bản tìm thấy trong phế tích ở Syrie kể rằng El, bố của Yahweh, đã nhậu say té nhào xuống đất như trái chín rụng.

Trong chương sáng thế ký, God có lần bị nhầm tưởng là người thế gian khi ngài đến lều của Abraham để xơi thịt bê thui và khi đô vật với Jacob bị trẹo chân. Trong chương Exodus, Ngài chỉ cho dân Do Thái trốn chạy (theo tàu thủy của Noah) cách thức tiểu và đại tiện để ngài không đạp trên phân thối. Đền thờ mà vua Solomon xây ở Jerusalem là nơi cư ngụ của Yahweh. Nhưng khi đền bị phá sập năm 587 trước JC thì tín hữu cho rằng Ngài tự ý bỏ đi.

Tạo dựng hình ảnh thân thể của God, Stav đánh mất thi tính của các câu thơ thánh thiện. Bà đã dịch lời của Isaiah như sau: Tôi thấy God ngồi trên ngai vàng, cao lớn mập mạp, để lộ phần dưới thân thể từ bụng xuống. Stav dịch khác với lối xưa; phần dưới nầy là phần chiếc áo thụng của God. Bà quả quyết rằng các tác giả Thánh Kinh nói rõ đó là thực thể xác thịt của bộ phận sinh dục.

Một nơi khác trong thánh điển, tu sĩ Ezekiel khi lưu đày ở Babylone thế kỷ thứ 6 trước JC đã thấy Yahweh trên chiếc xe bằng bích ngọc. Ngài cũng để lộ cái "motnavim" sáng chói như phát ra lửa.

Tiếng Do Thái motnayim xưa nay được hiểu là chỗ thắt lưng nhưng Stav hiểu là bộ phân sinh sản của God. Bà nói rằng có sự khác biệt giữa God và thế nhân: cái gì thế nhân phải che thì God trưng bày ra.

Dương vật của God đặt ra một vấn đề khó khăn cho các luận sĩ (tu tại gia, rabbinic). Adam được sáng tạo theo hình ảnh của God; Adam có cắt qui đầu (circumcised); vậy God cũng được cắt qui đầu; nhưng ai lảm việc nầy cho God? Đó là vấn đề. Theo huyền thoại xưa rất xưa của vùng Phoenix do nhà văn Byblos ghi vào thế kỷ thứ 2 trước JC thì chính El tự tay làm (El là cha của Yahweh). Nhưng một lối giải thích khác của vùng Ugarix, El nhờ các người thợ làm vườn chuyên cắt tỉa cành nho cắt giúp để sửa soạn thành hôn.

Yahweh có một bà vợ. Bằng chứng có thể tìm rất nhiều chỗ trong thánh điển. El kết hôn với Athita, nữ thần đầy quyền uy cho El 70 đứa con thánh thần và nhiều vị vua thế tục nuôi bằng sữa mẹ. Bà mang thêm tên Hebrew là Asherah và trở nên người chung sống của Yahweh. Nhiều tấm bia vào thế kỷ thứ 8 trước JC có ghi lới ban phước lành của đôi Yahweh & Asherah. Danh tự 'Asherah' xuất hiện 40 lần trong thánh kinh Do Thái. Thế rồi Yahweh mất vợ. Asherah bị cho là gái điếm đã đánh lạc đường các môn đệ của Yahweh và bị các thầy ký loại trừ. Nhưng tên bà luôn có trong các thánh ca ở tập Sáng Thế Ký dưới hổn danh "Vú và Dạ Con" và tập Jeremiah tả cảnh nhiều phụ nữ thắp hương cúng bà là Nữ Hoàng Thiên Cung.

Stav tìm ra sự liên hệ giữa Asherah và Eve, căn cứ vào các hình dung từ và ngôn ngữ trong tập Sáng Thế Ký. Tác giả mang lại một điều ngạc nhiên; theo bà, chính Yahweh chứ không phải Adam mới là cha của Cain. Eve vui sướng khi lâm bồn và nói rõ bà có đứa con là nhờ "sự giúp đỡ" của God (the Lord).

Học giả David Bokovoy đã dùng những chứng cớ ngôn ngữ để củng cố luận cứ rằng Eve đã cùng Yahweh sinh con đẻ cháu từng đoàn. Stav nói rõ God và Eve đã giao hợp trong Vườn Địa Đàng nhưng không quả quyết trái cấm đã chín chưa. Stav cho biết Yahweh là một tay cướp tính dục mạnh mẽ, bà đã mô tả sự việc trong một trang mà các học giả Thánh Kinh đã buộc lòng gọi bà đang viết porno. Trong chương Ezekiel, God đã gặp Israel trong hình hài bé gái mới sinh, dây rốn còn lòng thòng, máu me đầy người và bị vất trong rừng, ngài ra tay cứu độ nuôi dưỡng. Đến khi con bé ngực nở vào tuổi dậy thì thì ngài nói: con ở vào tuổi có thể làm tình và con thuộc về ta (You were at the age for lovemaking, you became mine”. 

Stav tiếp tục mổ xẻ thân thể God. Trong tiết mục "bộ phận sinh sản", Stav nói God có khả năng hành dâm thượng thừa và nhắc lại lời nhà tiên tri Habakuk nói đường vòng dương vật của God rất lớn. Tác giả tiếp tục nêu các tính chất "đàn ông" của God đến mức mâu thuẩn với các quan niệm hiện có.

Về sinh hoạt hằng ngày, God mặc áo chùng như các tín đồ hiện nay (thế kỷ 21) thường mặc. Cuối tuần ngài cũng nghỉ ngơi với các thiên thần; ngài cũng đến chỉ bảo cho các nhóm học hỏi giáo lý; ngài tiếp nhận của cúng hay làm lễ vật tự cúng, đôi lúc ngài khóc vì những thảm khổ do ngài tạo ra. 

Trở lại vấn đề nhân dạng, God có màu da nào? Mùa hè 1890, ông đạo Black Elk trong bộ lạc Da Đỏ Lokota, giữa lúc nhảy múa cúng tế, đã tiếp nhận mặc khải xuất hiện của một đấng thiêng tóc dài có cắm lông chim ó và toàn thân màu đó. Những chi tiết nầy gần giống màu da mà Stav nói là màu da nguyên thủy của God. Stav căn cứ vào kết quả khai quật khảo cổ ở Ai Cập, Lưỡng Hà Địa, vùng Levant. Các vật phẩm bằng đất nung đều có hình các chiến sĩ khiêu dâm màu da đỏ. Các hình thể thần linh cũng cùng màu. Các tu sĩ Rabbins đều tin rằng nguyên gốc God có màu da đỏ, rồi biến thái thành những màu rực rỡ như hồng ngọc và phát ra ánh màu sáng chói. Xuyên qua Thánh Vịnh 104, Yahweh toàn thân sáng đỏ khi ngồi ăn thịt cúng, sáng đỏ rực rỡ hơn cả than hồng nướng thịt.

Stav đi khá nhanh từ God đến Jesus mà nói JC có ánh hào quang sáng chói mắt, đã làm những người cứng đầu như Paul phải quy phục. Với sự xuất hiện của lý thuyết ba ngôi, God dần dần mất tính chất xác thịt, người ta lại nhìn God qua hình ảnh của Jesus như thấy đứa con mà tưởng tượng hình bóng người cha. Tuy vậy, các sách sử cũ đã cho biết God rồi ra cũng già và tóc bạc, da cũng không còn hồng như xưa và chuyển thành màu trắng.

Tiếp đó các nhà thần học trong Tân Ước đã dùng màu trắng tinh tuyền để chỉ JC. Khi JC đứng trên đồi giảng đạo thì toàn thân và y phục đều ở trong màu trắng toàn hảo mà không một thứ gì có thể làm hoen ố.

Các nhà thần học nầy đã tạo ra một đức tin mới có tính cách đấu tranh, công tội, trắng đen. Trở lại thời xa xưa, xã hội Hebreux và La Hy lấy màu đen làm tượng trưng của vẽ đẹp, sự oai hùng và thịnh vượng, có chút màu sắc phương xa. Nhưng nay người TCG xem màu đen là tội trọng, việc cứu rỗi làm cho màu đen bớt đen hơn và trắng hơn.

Giáo Hoàng Ai Cập Anathsius quan niệm quỷ sứ tội lỗi như một đứa con nít da đen. Lịch sử cho thấy vị chúa JC da trắng nầy đã chủ trì chứng giám những cuộc diệt chủng, bắt người làm nô lệ khắp thế giới; việc cải đạo được dùng để giải tội và thánh thiện hóa việc cướp của, bóc lột, tàn bạo để xây dựng các đế quốc Âu Mỹ. Stav đã thành công chứng minh đường đi từ một thứ thần học thô sơ đến vị trí thánh thần độc tôn da trắng ngày nay. Rất tiếc bà đã để cho chương nầy chìm giữa hai chương bụng và ruột già.

Bên trên chúng ta còn nhớ giám mục Turner, người da đen đầu tiên TT Lincohn chỉ định làm tuyên úy Quân Lực Liên Bang. Turner cho rằng ảnh hưởng của sự quy kết màu trắng cho God có tính cách khinh người và thoái trụy, gây các xấu xa.

Cuộc khám nghiệm tử thi của Stav đưa ra nhiều điều đáng suy nghĩ. Nhưng God trắng đã đứng dậy khỏi bàn mổ và bước đi.-

Xin tham khảo 1. God: An Anatomy 2. God đàn bà da đen

=========================================================

Trường Hạ Sĩ Quan, Đồng Đế Nha Trang

=============================================

 

 

YÊU NHAU CHẾT CŨNG ĐÀNH

Tú Mỡ & Hồ Dzếnh

*******************************************************

Ý XUÂN - Hồ Dzếnh

Trởi đẹp như trời mới tráng gương.

Chim ca tiếng sáng rộn ven tường.

Có ai bên cửa ngồi hong tóc

Cho chảy lang thành một suối thương …

Sắc biếc giao nhau cành bắt cành

Nước trong hồ ngợp thủy tinh xanh

Chim bay cánh trĩu trong xuân ý

Em đợi chờ ai khuất bức mành?

Giữa một trời thiêng tình rất đẹp

Rất buồn và rất thanh thanh.

Mày ai bán nguyệt, người ai nhỏ

Em ạ, yêu nhau chết cũng đành.

…………………………………………………..

LẠC NÀNG THƠ – Tú Mỡ

Trong tuần lễ ấy khá lâu lâu

Tú bận làm ăn việc ngập đầu

Viết sái bàn tay ngồi sụn sống

Ngày thời trợn mắt tối phờ râu.

Làm sao săn sóc được Nàng Thơ

Thương nhớ ôi thôi cũng phải lờ

Đành mặc cô nàng đi lãng mạn

Một minh thơ thẩn chốn lơ mơ.

Bảy hôm mới được một ngày trời

Xác thịt linh hồn được thành thơi

Mong mỏi tình nhân mau mắn lại

Cùng nhau vội hưởng lát vui tươi.

Càng mong càng thấy bặt hơi tăm

Có lẽ cô nàng để bụng hăm

Bỏ bẵng hồi lâu cho bõ ghét

Con người nhạt nhẽo với tri âm.

Mất mặt nàng thơ chán mớ đời!

Hoa như kém thắm lá không tươi

Gió buồn rười rượi trời gay gắt

Chim hót toàn nghe giọng mỉa mai.

Ngồi mãi buồn tênh đứng lại sầu

Bạn lòng xa vắng lạc vào đâu?

Lang thang đảo bước tìm vơ vẩn

những chốn thường khi vẫn hẹn nhau.

Mơ màng cứ để mặc tâm linh.

Dấn bước chân đi khỏi thị thành

Tới một làng kia nơi tịch mịch

Đồng quê bát ngát cảnh thanh bình.

Ô kìa trên thảm cỏ xanh tươi

Tựa gốc thông cao bóng một người

Đích thị nàng thơ ngồi lẵng lặng

thả hồn theo ngọn gió chơi vơi.

Rón rén tôi đi tới cạnh người

Giật mình sực tĩnh giấc mơ màng.

Cô em trông thấy tôi niềm nở

Xịu mặt làm ngơ bộ bẽ bàng.

Sụt sịt, cô nàng giận trách tôi

Người đâu hờ hửng thế thì thôi

Tháng ngày chỉ thấy đâm so dụi

Bó mặc người ta chịu lẻ loi.

Lặng ngắm cô nàng dáng tủi thân,

Lòng tôi cũng tủi trí phân vân

Miệng thì lúng túng câu từ tạ

“Cam phụ tình nhau đã mấy lần ...”

Nhưng mà còn biết tính làm sao

Bởi cảnh làm thơ chẳng được hào

Ví thử cô nàng bao được tớ

Thân đời chi đến nỗi lao đao.

Song đã cùng nhau nặng ước tình

Trăm năm vàng đá quyết đinh ninh.

Cuộc đời chạy gạo tuy lăn lóc

Há dễ thâm tâm nhụt tấc thành.

Cô nàng nghe nói cũng nguôi nguôi

Đổi giận làm thương chỉ ngậm ngùi

Hôm ấy nhìn nhau khắng khít quá

Nhà thơ hỷ hạ được ngày vui.

Thế rồi chán ngán đến hôm sau

công việc làm ăn đến ngập đầu.

Nàng lại một nơi tôi một nẻo

gần nhau rồi lại cứ xa nhau.

Xuất xứ: Giai Phẩn, Đời Nay xb 1943 Hà Nội

 

Oscar 2023

 

Hồng Châu

Quan Kế Huy

 Oscar!

Tôn Thất Tuệ

Chừng 1998, tôi làm việc tại một college nhỏ. Có hãng ciné đến mượn sân football để dựng một phim về vụ toàn đội banh đại học Maquette tử nạn máy bay. Dịp nầy giúp tôi thấy hình ảnh một xã hội xưa, áo quần thiếu nữ thời hoàn kim 1950 đẹp như mơ, tuy vô cùng đơn giản. Tôi gặp một nam diễn viên, ông nói ông phải ở trên phim trường cả ngày nhưng xuất hiện trên khung vải tổng cộng chưa được 10 phút, không nói một tiếng. Ông đóng vai một security guard bảo vệ trật tự và an toàn của ông bầu “coach”. Ông đã dự tranh với nhiều người. Không những nạp chứng nhận đã hành nghề lâu năm mà còn nạp lời nhiều người xác nhận ông có lương tâm, yêu nghề.

Một bà trong nhóm chỉ huy giải thích cho tôi rằng đâu có phải mặc áo quần security guard là đủ. Cách đứng, cách nhìn, cách chạy theo ông bầu v.v…phải có kinh nghiệm mới trông giống như các nhân viên cận vệ nhà nghề bạn thấy hằng ngày trên TV mủa football. Ui cha, chỉ một anh cận vệ câm mà còn đến thế trong lúc các hoạt kịch, lính của Quang Trung đi giày Nike; diễn viên áo thụng khăn đóng mà mặc quần jean trắng.

Chúng tôi quá xa rồi đấy. Tôi không xem phim ông Quan Kế Huy đóng vai phụ. Tôi có thấy một cậu bé mặc áo cộc có nút bín bằng dây vải rất chi là Tàu. Với kinh nghiệm anh security guard bên trên, tôi nghĩ nhà làm phim phải chọn một cậu bé rất Tàu; tính chất Tàu của cậu cần thiết hơn việc làm security guard nếu thời gian xuất hiện lâu hơn, vai trò quan trọng hơn, biết nói không câm. Vì không phải bất cứ bé nào mặc áo Tàu là đóng vai Tàu được, dù là child star (danh tài tý hon).

Bàn về ông Quan Kế Huy, thiên hạ đánh nhau chửi nhau như những trái banh volley đầy màu sắc chính trị, bè phái, và dựa trên những ý niệm mơ hồ như chủng tộc, nơi sinh, thuyền nhân.

Trong khung cảnh tạp nham ô nhiễm với hoạt động của CS hải ngoại, những chứng nại xưa trong lý lịch như cải tạo, vượt biên không còn giá trị để minh chứng lập trường chống cộng. Vậy không nên vì lời của ông ta mà ghép cho ông một hình ảnh lý tưởng bền lâu trong nghĩa thuyền nhân phải là nạn nhân của CS ra đi sống chết tùy giông tố trên biển.

Có ý kiến rằng ông đến Mỹ từ nhỏ và đã thành Mỹ có chi mà hãnh diện vì là VN. Nếu không nhầm, có vài thiên tài VN sinh ra, lớn lên ở xứ người đã được vinh danh làm sáng chói nước Việt. Mấy vị nầy còn ít VN hơn ông Huy, vì ông sinh ra ở Chợ Lớn và có ở đó đến 1978. Ông Huy còn VN hơn cái ông bên Đức, Philipp Rosler, đã thành phó thủ tướng, mới chín tháng chưa biết lật đã được bồng ra khỏi xứ. Khi ông ủng hộ cờ vàng, ông được xem là đồng minh của người hải ngoại, khi ông trở cờ thì thiên hạ gọi ông là một người Đức.

Có ý kiến rằng ông Huy và gia đình thược thành phần Tàu đã Việt hóa 100% đến như không biết tổ phụ đã là Minh Hương, Tàu lai.

Có ý kiến rằng ông Huy được xếp là người Mỹ gốc Việt thì ông là người Việt mình, ông đến Mỹ như mọi người Việt khác. Ông Huy đến Hongkong và văn phòng tỵ nạn US sở tại lo cho đi định cư.

1982, tuy vẫn là người tỵ nạn, tôi làm việc cho VP tỵ nạn HK tại Bangkok để được đi lại thay vì ở tù trong trại Sikiw; tôi phụ giúp giải tỏa các trại đường bộ và đường biển bị ứ đọng vì HK cùng Thái Lan đình chỉ cho đi xứ thứ ba. Lúc ấy Reagan là TT Mỹ; các tiêu chuẩn nhập cư khó khăn hơn và thay đổi liền liền, không dễ như thời Carter. Tuy nhiên, người Tàu thì chấp thuận 100% nại cớ họ bị kỳ thị ở VN bị đuổi về Tàu. Chủng tộc, ethnicity, là yếu tố quyết định. Một số người tỵ nạn Lào bị tố giác là người Việt sinh sống ở Lào qua mấy thế hệ, bị đưa vô trại người Việt và không được tự do đi lại như người Lào.

Muốn ưu tiên đi định cư ở Mỹ hay bất cứ nơi nào, phải thuộc chủng tộc Tàu, ghi rõ trên hồ sơ. Ethnicity: Chinese. VP tỵ nan HK có ba chi vụ Việt Mên và Lao. Hồ sơ người Tàu do Việt Section thiết lập nhưng vẫn có một chủng loại là Tàu.

Thiết nghĩ ông Huy và gia đình đều đến Mỹ với hồ sơ chủng tộc Tàu.

Để ghép vào phe mình, như đã nói trên, có ý kiến người Tàu đã Việt hóa. Rất tình cờ khi tôi đọc tin giải Oscar của ông Huy, tôi đọc cuốn sách xưa của Đào Trinh Nhất xb 1924 về thế lực của người Tàu. Tác giả cho biết vấn đề Tàu đã thay đổi 180% do chính quyền thuộc địa Pháp đã hủy bỏ các thể lệ xưa của Gia Long, Minh Mạng. Nhà Nguyễn giúp đỡ người Tàu, lập nên các thị xã, thôn xã Minh Hương (con cháu nhà Minh), giúp họ phát triển và hội nhập tốt đẹp vào xã hội VN, như cấp đất, bảo vệ an ninh, không cấm hôn nhân dị chủng. Người Tàu không được đem vợ VN và con về Tàu, không được cạo đầu con cái để bín đuôi sam. Trẻ con được đi học chữ Hán như các trẻ con khác.

Người Pháp đảo ngược, cho phép người Tàu đem tiền bac,vợ con về Tàu và không buộc phải vào các cộng đồng Minh Hương. Vào Minh Hương lúc ấy dành cho kẻ nghèo hạ tiện không có của mang về xứ. Nhưng về xứ không bằng ở ngay VN như “đệ nhị quê hương”.

“Đệ nhị quê hương” không dính gì với quê hương thứ hai mà người Việt bô bô gọi nơi sinh sống như HK, Úc, Canada, đóng góp cho vùng đất mới, sống như người ta, thực hiện “the American Dream”.

Đệ nhị quê hương của người Tàu là copy hoàn toàn xã hội Tàu đem qua nước Việt, từ cái chén, món ăn, thờ phụng, mồ mã, học hành, tiếng nói. Duy trì khác biệt của từng tỉnh như có bang hội Phúc Kiến, Quảng Đông v.v… Trường học Quảng Đông dạy tiếng Quảng Đông. Bệnh viện Triều Châu dùng dược liệu như ở Triều Châu trong Hoa Lục.

Những điều Đào Trinh Nhất viết giúp người đọc hiểu vì sao nhiều người Tàu sinh lớn lên ở Chợ Lớn không biết tiếng Việt. Trong lúc ấy, trẻ con trong gia đình Tàu ở Thái Lan phải học và nói tiếng Thái. Trong nhà, bố mẹ nói tiếng Tàu và con đáp bằng tiếng Thái.

Trong khung cảnh nói trên, thiết nghĩ ông Huy đã sống và thành một đoàn viên trong một cộng đồng Tàu (Quảng Đông?)) và ông tiếp tục như vậy để trở nên đủ Tàu (Chinese enough) để mặc chiếc áo tàu mà không lộng công như nữ luật sư Nguyễn Phước Đại mặc áo bà ba đà đi guốc cho giống VC mới vô, trông chẳng giống ai.

Chúng tôi tin tưởng rằng tuy là một đứa bé dưới 10 tuổi, Quan Kế Huy thừa thông minh để biết gia đình vui mừng đã đặt chân vào đất tự do là Hongkong, lúc ấy thuộc chủ quyền Anh Quốc. Từ thành phố giàu có nầy, gia đình ông đi định cư các nước khác. Và càng lớn, ông Huy càng biết thêm sự quý báu tự do và ý nghĩa của cuộc dừng chân trên Phố Xá Hongkong, mở đầu chân trời mới.

Nhưng ông không muốn kẻ khác sau ông hưởng những ân huệ ấy, ông ủng hộ cảnh sát Bắc Kinh đàn áp cuộc tranh đấu bất bạo động của Hongkong đòi Bắc Kinh thi hành các điều đã ký với Anh Quốc.

Trước Quan Kế Huy, Lưu Diệc Phi đã thách thức mọi người trên internet: I support the Hong Kong police. You can all attack me now. What a shame for Hong Kong!" (tôi ủng hộ cảnh sát HK. Các bạn hãy tấn công tôi. Thật là nhục cho HK). Mấy chữ ấy năm 2020 của cô đào Mỹ gốc Tàu đã làm cho Disney mất số lớn lợi nhuận vì dân chúng thế giới bài trừ phim 'Mulan' (Mộc Lan Công Chúa) mà Lưu Diệc Phi thủ vai chính.

Tuy không đồng ý với Lưu Diệc Phi, người đời còn hiểu tại sao cô đào nầy làm vậy. Mẹ của Phi xuất thân từ một gia đình cán bộ CS; cha là đệ nhất tham vụ tòa đại sứ Trung Cộng tại Pháp. Sinh 1987, Lưu Diệp Phi cùng mẹ đến Mỹ lúc 10 tuổi. 5 năm sau cô trở về xứ trình diễn sân khấu và theo học tại Hàn Lâm Viện Nghệ Thuật Bắc Kinh lúc 15 tuổi.

Tuổi trẻ của Quan Kế Huy khác với của Lưu Diệc Phi. Ông nói cuộc đời của ông bắt đầu từ một chiếc tàu. Câu nói nầy làm nhiều người ghép ông dưới danh hiệu thuyền nhân; mà danh hiệu nầy được hình thành trong nghĩa là những người đi tìm tự do, chống CS độc tài, gồm luôn những người đi bộ qua đất Miên đến Thái.

Nay một khi ông đã ủng hộ Bắc Kinh đàn áp dân chúng đòi dân chủ nơi ông đặt chân khi trốn thoát. Nếu ông nói hành trình của bắt đầu với một chiếc thuyền thì về địa dư bắt đầu từ HK. Một số người đã mượn Wikidepia để định danh Quan Kế Huy là người Mỹ gốc Việt, một thuyền nhân. Nhưng wikidepia luôn viết theo đường lối của CS. Ví dụ Wiki không nói trường hợp Lưu Diệc Phi bị tẩy chay năm 2020.

Trung Cộng đã đầu tư rất nhiều vào điện ảnh Mỹ, đã mua rất nhiểu phim trường vì thị trường Hoa Lục rộng lớn vô cùng, mỗi người tàu mua một video thì con số tiêu thụ lên quá một tỷ.

Cùng được đề nghị giải Oscar với ông Huy có nữ diễn viên Hồng Châu, người VN sinh 1979 trong một trại tỵ nạn ở Thái Lan, đến Thái trong bụng mẹ đã sáu tháng. Với quan điểm chính trị thân Tàu của ông Huy, người ta có thể tạo ra một conspiracy theory rằng Trung Cộng đã thò tay vào quyết định cho ông Huy giải Oscar, tuy Hồng Châu đã được khen trên các mục điện ảnh của các ngành truyền thông./-

======================================================

Sông Cầu, Phú Yên, trước 1975

==================================

sông Trường Tiền Huế?

 

Sông Trường Tiền, Cầu Trường Tiền, Xưởng đúc tiền

Tôn Thất Tuệ

Lâu nay, chỉ có bàn luận tại sao có tên Sông Hương, Hương Giang. Nào cỏ xương bồ ở Tả Trạch làm nước sông thơm như nước lá dứa nấu chè; hay hoa thầu đâu (sầu đông) đồi Vọng Cảnh ướp nước như trà ngâu, bông bưởi; nào là Huyền Trân Công Chúa rửa mặt giữa sông mà tưởng đang tắm Eau de Cologne (essence de rose), nào là vì chảy qua Huyện Hương Trà mà mang tên nớ như sông Lợi Nông ở An Cựu là sông An Cựu, ở Bến Ngự là sông Bến Ngự.

Nhưng chưa thấy ai nêu tên thứ hai như Hường, Hoàng Lan, Cẩm Thủy, Lệ Thủy, Thiên Giang... Rứa mà hai cuốn sách Tây xuất bản khi vua Tự Đức tại vị không nói đến tên Sông Hương mà gọi là sông Trường Tiền.

Le Royaume d’Annam et les Annamites (Vương Quốc An Nam và Người An Nam) của J.L. Dutreuil de Rhins nạp bản 1879 do Plon Paris xuất bản 1880 là du ký của một thuyền trưởng.

Đầu năm 1876, dân chúng Pháp được thông tri ý muốn của vua Đại Việt thu dụng năm thuyền trưởng cho năm chiếc tàu chiến chạy hơi nước mà Pháp đã biếu. J.L. Dutreuil de Rhins đã nạp đơn và được Bộ Hải Quân chấp nhận. Ông theo tàu nhổ neo từ Toulon đi Nam Kỳ ngày 20.5.1876, mất 38 ngày mới tới cửa sông Cửu Long để tiến vào Saigon. Năm chiếc tàu chiến ấy hiện ở giang cảng Saigon.

Quan lại Nam Triều đã đến Saigon ký nhận chuyển giao và đợt đầu hai chiếc sẽ đi Tourane lấy thêm thủ thủy trước khi ra kinh đô. Tàu rời bến Saigon ngày 7 thg 8, 1876.

Công việc nhiêu khê ở Cửa Hàn mất hai tháng, thế rồi tàu Scorpion của tác giả đã nhổ neo hướng về nơi mà các quan địa phương cho biết sẽ có nhiều thú vui, nhiều món ăn.

Sau hải hành ngắn 45 hải lý như một cuộc du ngoạn, Scorpion đến Thuận An, tức là cửa sông Truong thien [l'embouchure de la rivière de Hue ou Truong-thien].

Cuốn sách của de Rhins mang nhiều chi tiết về đời sống vì tác giả rất chi ly như tả ngôi chùa, kê luôn các thứ gỗ như kiền kiền, sến, tả những ô trầu nhà quan nhà dân, tả luôn lần giết heo ở Tourane để cúng Phật, đem thịt mời thầy. Ông nầy đáng là một giáo sư nhân chủng học thời nay. Điểm thứ hai là quan điểm lịch sử rất thực dân và cống hiến những tin tức tài liệu cho người Âu Châu cai trị và khai thác Đông Dương. Điểm thứ ba là địa hình địa vật của An Nam. Ông đã nêu vô số danh từ riêng, phiên âm không đúng. De Rhins tra cứu rất nhiều ví dụ Faifo là cách đọc Hoài Phủ. Ông nói thêm thủ phủ của Quảng Nam là “Fu Kiame”, chúng tôi chưa tìm ra.

De Rhins là một thuyền trưởng, ông chú trọng đến thủy vận, và biết tất cả các tên sông lớn nhỏ ở Trung Kỳ, như sông Mã, sông Cả, sông Danh …và sông xứ Huế (La rivière de Huế) do đó việc kê tên con sông nầy là Truong Thien không phải là việc làm bừa bãi. So với cả trăm danh từ riêng, Truong Thien là Việt Nam nhất, giống như bây giờ viết không dấu; để so sánh với Tay Cheune (Tây Sơn), Trigne (Trịnh)…Tuy vậy “thien” của ông có thể hiểu là “tien” vì người Pháp không đọc chữ “h”.

Người đọc VN khổ sở bao nhiêu với phiên âm của de Rhins thì hỷ hạ bấy nhiêu với phiên âm của Michel Đức Chaigneau trong cuốn Souvenirs de Hue (Kỷ Niệm về Huế) xb 1867 mười ba năm trước sách của de Rhins. MĐ Chaigneau ghi rõ tên sông Trường Tièn thiếu dấu mũ, là con sông chạy dọc theo mặt Nam của kinh thành. MĐ Chaigneau nhắc tên nầy nhiều lần như: sông nầy bắt nguồn từ phía vùng có những lăng mộ vua; nhà của thân sinh nằm trên bờ một nhánh sông của Trường Tièn, giữa Thành Nội và làng TCG Phủ Cam.

Chúng tôi tin phiên âm của de Rhins gần tiếng Việt là nhờ sách của MĐ Chaigneau; de Rhins có nói đến tác phẩm nầy và cho biết những điều sách nói đúng với những điều ông thấy ở Huế.

Các phiên âm chữ Việt gần như toàn bích. Ngoài việc chỉ dùng dấu ngã, có thêm vài lỗi nhỏ như Chợ Ding Huế, Quan Trung, Can'h Hing... Về dấu ngã có lẽ nhà in Pháp không có dấu hỏi, dùng tạm dấu ngã trong tiếng Tây Ban Nha.

Michel Đức Chaigneau là con của J.B. Chaigneau ai học sử nhà Nguyễn đều biết. “Sai nhô” là tên trường Tây ở Huế trước Chaffenjon sau thành Trường Lê Lợi. JB Chaigneau luôn ở bên cạnh Nguyễn Ánh. Từ khi Nguyễn Ánh lên ngôi, số người Pháp dưới quyền đã tự động về nước trừ JB Chaigneau và một hay hai người nữa. JB Chaigneau là tác giả bài Đăng Đàn Cung dùng trong lễ đăng quan của Gia Long. JB Chaigneau là lãnh sự Pháp tại Huế.

Tư dinh của JB Chaigneau

JB Chaigneau được vua bang ba mẫu đất để làm tư dinh. Và cậu bé Michel Đức sinh ở đây, lớn lên ở đây, đến năm 16 tuổi mới lần đầu tiên cùng cha đi Pháp thăm quê tổ và 1819 trở về Huế sống ở Chợ Dinh đến 1825, ngày gia đình Chaigneau rời An Nam vĩnh viễn.

Sơ lược như vậy thì thấy Michel Đức không thể nhầm sông Trường Tièn với bất cứ sông nào khác với sông Hương. Ông đã dùng chữ “fleuve” (mà còn thêm grand fleuve) là sông lớn; sách địa dư chỉ dùng để chỉ Cửu Long và Hồng Hà (Fleuve de Mékong et Fleuve Rouge). Vậy ông nói về con sông chính ở kinh đô chứ không phải là một suối lạch hay sông đào.

1819 từ Pháp trở lui Huế là mười sáu tuổi thì năm 1825 đã 22 tuổi, Michel Đức rời Huế. Đoạn đời 22 năm nầy, ông sống bên dòng sông nầy dù gần Phủ Cam hay ở Chợ Dinh thì ông biết rõ nhiều hơn là cái tên Trường Tièn. Thuyền trưởng de Rhins thì không nói, chỉ là du khách, và khế ước thuê dụng chỉ có hai năm.

Thật khó mà nói Michel Đức nhầm với Cầu Trường Tiền. Sách của ông xuất bản 1867. Mãi cho đến 1897, chính phủ Pháp mới yêu cầu công ty Eiffel phát họa một cây cầu qua sông.

Phải chăng tên nầy do xưởng đúc tiền? như lối giải thích tên cầu? “Souvenir de Hué” đề cập tiền nhưng chỉ nói thành phần kim loại và trị giá thương mãi, không nói chỗ đúc.

Trước đây học giả Lê Minh Khiêm giải thích tên sông Hương vì nó chảy qua huyện Hương Trà; Hương Trà thay cho Kim Trà vì kỵ húy Nguyễn Kim, tổ nhà Nguyễn. Hình như quyết định của vua Gia Long.

Theo lý thuyết vừa nêu của thầy Khiêm, chàng trai Michel Đức đã phải tắm sông Hương chứ gì. Chơ răng mà noái Trường Tiền? đã hiện ngụy chơ!

MĐ Chaigneau rời Huế 1825 về mẫu quốc, mang theo tên sông là Trường Tiền nhưng có lẽ khi nói tiếng Tây thì ông dùng La Rivière de Hue. Các bản đồ xưa hoặc dùng chữ Tây nầy hay Trường Tiền với nhiều biến thái âm ngữ như Thường Tien, Thường Thiên. Chúng tôi căn cứ vào bản đồ Huế trích từ cuốn Atlas des Colonies Françaises của Grandier. Chúng tôi không tin Chaigneau đã sáng tạo ra chữ mới vì Trương Tièn đi chung với vô số danh từ lịch sử và địa lý rất dễ nhân diện như nhựng chữ khó nhớ.

Đó là phía người Tây, còn phía mình thì từ lúc mô mới có tên sông Hương. Phan Kế Bính (1875-1921) đã viết rằng đi thuyền trên sông Hương sóng êm như đi trong hồ vậy. Văn tài yểu mệnh xứ Hà Đông đã chết trước khi Grandier xuất bản sách 1934 với tên Thuong Thien, khác với phiên âm của MD Chaigneau. Chúng tôi không hiểu các thi xã thời Tự Đức có nhắc đến Hương Giang hay không.

Chaigneau không thể nhầm với Cầu Trường Tiền, cầu nầy đến 1893 mới được phát họa. Từ ý nghĩ nầy, một thân hữu đã viết rằng: Sông Trường Tiền mang tên ấy vì chảy qua Trường (xưởng đúc) Tiền. Cầu ni bắc qua sông nên mang tên của sông là Trường Tiền. Nếu đúng thì con sông xưa thơ mộng có tên Trường Tiền, còn không thì thiên hạ đã gọi là Cầu Hương Giang cho tiện sổ sách.

Nếu chấp nhận ý nầy của thân hữu Trò Tê thì không như thiên hạ cầm chắt, tên cầu không trực tiếp từ xưởng đúc tiền mà từ tên sông. Càng bàn luận thì càng khó xử. Thân hữu nầy mong có vị đọc  Đại Nam Thực Lục Chánh Biên để biết việc đúc tiền ra sao và chỗ mô là lò đúc; ngõ hầu biết thêm tông tich của tên sông. Từ 1888, Banque de l’Indochine độc quyền đúc tiền và in bạc giấy dùng cho năm xứ Miên, Lào, Trung Kỳ, Bắc Kỳ và Nam Kỳ, hình thức rất phức tạp, ức đoán đúc bên tây như đồng bà đầm xòe.

tiền Banque de l'Indochine đúc

Phường Đúc từ phía Cầu Lòn đi lên nổi tiếng đúc chuông, bộ lư, nồi đồng, thau đồng …mà không đúc tiền xài. Có tài liệu kể rằng Gia Long cho các thương nhân người Tàu đúc tiền theo đúng tiêu chuẩn của triều đình; nhưng không tránh các sai lệch, thậm chí có kẻ giả; không ai ghi chỗ đúc. Vậy thì tên lò đúc đến tên sông khó nói, huống chi còn tên cầu thì xa không kém.

Hầu như ai cũng tin lò đúc tiền nầy do triều Nguyễn xây lên, khi nhìn các đồng xu Gia Long, Minh Mạng, Tự Đức nhưng theo web Dân Trí xưởng đúc tiền nầy là công của Chúa Trịnh.

Khởi sự 1774, một năm sau 1775,  quân Trịnh dưới quyền của Hoàng Ngũ Phúc đã chiếm Phú Xuân. Hoàng thống tướng lui binh để cho phó tướng Bùi Thế Đạt giữ thành cai trị. Tác giả viết: Đoan quận công Bùi Thế Đạt nhận lệnh của triều đình cho mở một xưởng đúc tiền lớn ngay tại khu vực bờ sông Hương (phía bắc cầu Trường Tiền ngày nay). Ông cho thu vét các sản vật và vũ khí bằng đồng không dùng như súng, đỉnh, vạc… để đúc tiền dâng lên vua Lê chúa Trịnh dùng vào việc ngoài biên. Công việc được tiến hành từ ngày 22/2 cho tới ngày 30/6 năm Bính Thân (1776). Tiền được đúc ở đây được khắc 4 chữ “Cảnh Hưng Thuận Bảo”.

Trần Tử Quang tiếp: "Do đang trong thời kỳ chiến tranh nên công trường đúc tiền cũng chỉ mang tính chất dã chiến tạm thời. Đồng tiền Cảnh Hưng Thuận Bảo vì vậy phẩm chất kém hơn các loại tiền niên hiệu Cảnh Hưng khác. Công trường đúc tiền cũng chỉ tồn tại trong một thời gian 4 tháng ở phía ngoài trấn dinh, cạnh bờ bắc sông Hương".

Nếu tính từ cầu bây giờ, khu bắc là vùng thành lớn đè lên và chay vô Tam Tòa hay làng Thái Trạch, Eo Bầu. Lò đúc nầy không thể tồn tại với thời gian.

Xưởng đúc có ảnh hưởng lớn về kinh tế, là tạo ra phương tiện mậu dịch tại chỗ của Vua Lê Chúa Trịnh, như trả lương lính gây ra các chu kỳ kinh tế khác; lò đúc trở nên thời danh để con sông thơ mộng mượn tên.

Theo lý luận cùn của chúng tôi, từ lúc đóng cửa năm Bính Thân (1776) đến khi Eifel vặn con bù lon cuối để khánh thành 18.12.1900 là thời gian quá xa để tên xưởng đúc còn được nhớ mà gọi tên cầu.

Trong lúc ấy người Pháp tiếp tục gọi sông qua kinh đô là Trường Tiền, tên nầy có thể lấn lướt tên sông Hương gọi theo huyện Hương Trà. Nhân đó, danh từ Trường Tiền có thêm người chủ mới là cây cầu Clémenceau, sáu vài mười hai nhịp em theo không kịp tội lắm anh ơi.

Xin tham khảo

· Le Royaume d’Annam et les Annamites  (p.55)

..Souvenirs de Hué (p. 20)

============================================================

====================================