add this

Sunday, January 10, 2021

khung ngọc

 


Mute swan family










(Dẫn nhập:
Khung Ngọc * đã đăng Nov 2014)
Mấy hôm rày, hoàng thân Tôn Thất Để gởi cho nhiều hình ảnh thầy trò ở Biên Hòa mà tôi không có cơ duyên biết đến. Nhưng nói đến trường, thế hệ trên dưới thất thập không tránh khỏi những bồi hồi, ngậm ngùi. Trường là nơi linh thiêng, dù đối với những kẻ trốn học như tôi. Trường có những thứ rất xa như ông hiệu trưởng, những thứ rất gần như cụ cai. Bên Khải Định ngày còn ở rể tại Đồng Khánh thì có cụ Thậm, về chốn cũ do Pháp trả lại thì có anh Đức, ông Diên đánh chuông. À há, ông Diên là cứu tinh. Lớp Tam C2 trên lầu của tôi, bức hình Ngô Tổng Thống xoay về cỗng, phản chiếu làm sao mà tôi là kẻ duy nhất thấy ông Diên cầm cây dùi sắt đi vào nhà chơi để đánh chuông đổi giờ hay tan học. Từ đó tôi là cái đồng hồ mang lại nhiều vui thích ngắn hạn cho gần cả lớp. Cũng tại QH, nay nghĩ lại sao mình yếu bóng vía không dám bắt nạt Thạch Trúc đòi mời ly chè bông cau tại quán anh Đức; lính bữa mai cai lính bữa hôm; cô nàng mới từ ĐK qua học đệ nhất.

Ông Diên là nhạc công percussion, đưa cao tiếng chuông như cách nhấn của câu hỏi. Thật vậy, cái chuông hỏi: Muốn chi? muốn chi? Tiếng trống của ĐK đi xuống theo câu trả lời đậm đà: Muốn chồng, muốn chồng.; hoặc làm đày: à, chị muốn chồng, mấy em đi chỗ khác chơi, ra gốc cây học bài, phi tú tài bất thành phu phụ, đó là giá rẻ chớ chị còn muốn cử nhân tiến sĩ.

Nền văn hóa bằng cấp ấy được diễn tả đầy đủ qua cảnh cha mẹ đứng chờ cả ngày, có khi hai ngày, kết quả thi viết tú tài bán và toàn.

Năm năm tiểu học và bảy năm trung học, chương trình không có chỗ dạy bạo động. Dĩ nhiên không tránh những điều vô lý. Vô lý như bắt thằng nhỏ 14 tuổi nghị luận luân lý “nhân chi sơ tánh bản thiện”, câu nói đông tây kim cổ chưa ai đồng ý với nhau. Đôi giày nhảy đầm và đôi giày đi làm bên nào nhẹ hơn, trong lúc thằng nhỏ chưa biết đôi guốc gỗ tròn hay vuông. Cũng như cuối thập niên 60, miền nam mới có vài giờ truyền hình, ít ai có TV, may lắm là đánh đu cửa sổ nhà người dòm ké; thế mà bộ giáo dục ra đề thi tuyển: em hãy tả một buổi gia đình ngồi bên nhau xem TV.
Chương trình soạn theo lối kiến thức tổng quát, biết cái nầy một chút cái kia một chút, để cùng đi với chuyên gia một đoạn ngắn mà không lạc đường (faire un bout de chemin avec le technicien sans s’égarer).
Tựu trung, theo thiển ý, có một nền móng nhân bản, không mang tính chất phi nhân.

Văn hóa là chút gì còn lại sau khi đã quên tất cả. Sau cuộc đổi đời, trí óc của tôi là cái bàn cạo sạch láng (tabula rasa). Nhưng cảm ơn tiềm thức, kho lẫm ngổn ngang; buồn vui không chiếm hết mà còn chừa một xó nhỏ cho những ý đạo, những ước mơ xưa cũ không vời đến được.

Những ước mơ ấy chạy nhanh với ngôn ngữ thô lỗ, hay đúng hơn những dòng thô lỗ chạy nhanh cho kịp những ước mơ trào lên khi cửa lòng mở ra. Trong hoàn cảnh ấy Khung Ngọc ra đời. Khung ngọc là mái trường tranh tre cho các em tỵ nạn, vừa là ngôi trường biểu tượng trong tâm thức mà tôi theo học cho đến giờ chót trên cõi Diêm Phủ Đề nầy.

Vì phải ra khỏi trại, tôi bỏ lững không cho chấm dứt. Rứa mà có chỗ dùng, nó như sự học của mình, biết bao giờ cho đủ để mà thôi. 
Tôi cũng xin cảm ơn người con gái ôm một mảnh gỗ làm con số của hồ sơ, miếng gỗ được xem là con thuyền trong lý lịch của cô. Trên đất liền, cô đã hét la trong đêm như mê ảo loạn. Sau mấy ngày cung phụng liền tay, cô được một người lớn tuổi đưa ra phía sau tàu. Ông nói tiếng quốc tế làm sao cho cô hiểu là cô phải đi không thì chúng sẽ giết. Ông tròng cái phao cho cô và xô cô xuống biển. Ước chừng nửa ngày sau, gió, thần linh, ơn trên …đưa một mành ván đến gần, cô chụp lấy tăng sức nổi cùng với cái phao; hơn một ngày nữa cô tấp vào bãi cát, bất tĩnh. Ông già buộc cô đi tìm cái sống trong cái chết. Cô tìm được, và may hơn một nữ bác sĩ nhà ở Cầu Lòn đã chết vì sự đòi hỏi thô bạo của nhóm chủ ghe cào trên vịnh Xiêm La. (chỉ một trong vô số trường hợp khác).

Khi mở trường tranh tre nầy, cô dạy toán lớp nhì tiểu học và là cô giáo của Khung Ngọc.

Nhân bài giới thiệu trường xưa của bạn Để, tôi xin đội ơn các thầy mà tôi không nhớ ai là ai. Tôi xin tưởng niệm đến thầy Liên, vùng Nam Giao, dạy hai chữ i tờ và dạy viết chữ i bằng gạch sổ đứng và nghiêng. Tôi xin tưởng niệm đến thầy Cao Hữu Hoành dạy những tư tưởng khai phóng và nhân bản của thế kỷ 18 “Ánh Sáng” với Montesquieu, Diderot, Rousseau. Thầy đã giảng từng chương truyện ngắn Candide của Voltaire, thầy nhấn mạnh cái thâm sâu của câu cuối cùng: Il faut cultiver notre jardin.

Vâng, phải trồng tỉa vun xới mảnh vườn của chúng ta; mảnh vườn trồng rau đậu sống qua ngày, mảnh vườn của tâm hồn của hoa tạng, mảnh vườn của liên kết tin yêu: ôi, nhân loại trong ta; ôi, nhân loại ngoài ta.


Thung lũng Subligna, Georgia ngày cuối năm 2012


khung ngc
tôn tht tu

Con rn mướt ngn ngơ tìm ch ng
con dế mèn trông ngóng di cát êm
con cú v bun tênh không mun quày tr li
th tiếng kêu thương nh nhng cây điu.
Anh quì xung t ơn và t li
đám c tranh và nhng ngn lá điu
c côn trùng thú vt và chim muông
nhng mc đá nm yên như thin đnh.
Anh t ơn và t li vi muôn loài
b tt c khung tri tương mng
đi v đâu ai chng biết đi v đâu.
Anh ch biết đt ny ca h
em dm lên bên du bước ca hc trò
mt lũ tr hn nhiên như dế mn.

@

Đây mt thu rng cây hoang di
nng cháy nng mà c mát êm nhung
gió đùa lnh mà côn trùng không rên xiết.
Li cây c anh nghe rõ tng ngày
nhc ca tri vuốt nh nhánh me khô.
Có nhng lúc anh tưởng là Đào Nguyên trong tay áo
Lc vào rng nghe hát tiếng trong xanh
ru thng kh hn ai lưu lc.

@

Và gi đây anh bước vào khung ngc
mt khung tri tui ngc ca em thơ.
Anh vn gi Vườn Đào nơy
chút Đào Nguyên anh mơ mãi trong lòng.
Thôi hãy nhn Bng Lai là có tht
đ tâm hn ngơi ngh ước mơ
đ không chết khô cn trong cuc sng.

@

Sau mt chuyến đi dài trên nước
sóng thuyn ru hơi ngp gió ngàn
ta đã thy bin mây là mt
c ci tri dc ngược đo điên.
Ta không thy ánh trăng ngà ngc
trăng hin lành trăng nh trên cành cây.
Ri tâm cm ni lên dông t
xoáy cõi lòng bão la đng cay.

@

Nhưng khung ngc gi đây in nếp
tm gương lành như mt nước h yên
em soi sáng tâm hn m dng
anh soi sáng hn thơ ý nhc
ta thp sáng tâm hn đám tr.

Em nghe đây mt mu chuyn đi xưa
chuyn trong rng n Đ
rốn suy tư ca Châu Á nín thinh.
Tiếng săn đui người la người hét
h m già đang đi phút sinh con
nhưng phi chy rt rơi con  li
lc vào rng không tìm được du con thơ.
Và h bé ln lên bên đàn sói
và tưởng mình là sói,
nói tiếng sói, ung sa sói.
Nhưng hôy, h con
bước lng lơ h yên lng gió
nhìn xung nước h không thy mình là sói
mà giòng di ca mt loài vương gi
Chúa Sơn Lâm ta mang giòng máu trong người.

H kiêu hnh h đã thy được mình
tung bung phi làm loa gi núi
báo tin lành cho muôn loi thn dân
gi sinh h ca mt hoàng t h
truyn quan thái s ghi vào đá
ngày sinh đích thc: ngày hôm nay
ngày ta gióng tiếng gi rng.

@

Anh đã nói em soi tâm hn m dng
cho lng yên như mt nước h yên
em khơi li nhng gì đã mt
trong phi nhân trong ý hướng bo tàn.
Trên h lng lòng em tri rng
mt cánh đng em gieo m tình thương.
Anh mun nói "tâm đin" danh t ca các c.
Đây mt li ta mượn ca Nguyn Du:
"cái tâm kia mi bng ba ch tài"*,
mt kết lun xây lên bng tng khúc rut;
ôi đon trường ta biết sau my ngn giáo dâm;
nhng khúc rut em ct ra em đ li
trên quê nhà mà không phi quê ta.

@

Anh biết ch
        lòng nh nước bun quay cát bi
        ni nh nhà ai hát nước mt rơi.
Nhưng bi thm su thương xin gói li
du trong lòng như mt khi riêng tư
cho tri dy khi ngun cơn thác lũ
khi hét lên trong gic ng lon mê.

Ai cũng kh trên đon đường hin hu
tm thân ny đi dp tm thân tôi
"mảnh qun hng hoen  rượu rơi"**
Tỳ bà do tiếng ca trên nước
v tranh đi v khuôn mt mi người.
Dù thế y vn tin yêu mà sng
mảnh vườn ta ta trng xi cho ngày mai
tìm thăng hóa t tim ta thăng hóa
tình thăng hoa nơi lũ tr tinh hoa.

Anh quì xung xin em soi sáng
nhng em thơ như h nh lc đàn
ri phi sng trong vùng lang sói
tìm nơi em h gương gió lng
mt h gương soi rõ ánh trăng sao
và lũ tr soi lên tìm nhân tính,
biết tình người và được khai sinh.
Anh quì xung vì trong em có M
M Nhân T và M Quán Thế Âm.
Chính vì thế anh theo em vào khung ngc.

@

Có nhng lúc anh ngi bên ghế đá
nng trĩu lòng cho đá cui lên mây
cho ý tưởng giam cm nơi thiêđàn hay đa ngc
phá then vàng đt cháy bc tường ngăn
dù  đó là nơi Cung qun x loài tiên
và đa ngc có by ác qi.

U tch lng trm bun tiếng gi
não n trĩu cánh tay.
Dành tt c cho em ngun tâm cm
như ánh sáng còn vương màu nng.
Anh nh bé như côn trùng xi đt
s tiếng sét chiu dông mưa gió.
Anh xin em mt bóng cây im rm
mng cu vng ni li hai vùng mây.

@

Chiu hôm y mt bui chiu nng m
anh đng mãi nhìn ngôi trường em dy
gió bng bnh tóc lc theo đường mây.
Anh ch nghe nhc nng ca ngày
ngày hôm đó em quên anh đi vào lp.
Anh tr li con người ích k
anh thm ghen vi lũ hc trò.
Ai hóa kiếp cho tôi thành đa nh
tôi ngi nghe cô giáo ging bài
tôi s viết mt khúc ca rt do
vì cô tôi mc chiếc áo màu hng nht
hoa không cài nhưng v nh tà áo bay
màu hng ngc như khung tri tui ngc.

Tôi quá s cô giáo hi bài
nhng công thc toán hc mà cô dy
không giúp tôi hiu được tà áo bay
không hiu được màu hng ng nh
chui hoa màu rt do như bàn tay
cô tôi v đường bay vòng qũi đo
đưa con người khám phá cõi lòng sâu
nơi trú n ca vườn hoa nhân loi.

Tôi lơ đãng nhìn hàng rào xanh ngc
gii mây hng lơ lng tri cao
tôi hon s vì mt cô giáo
tà áo bay bay mãi vi cao.
Mt quay li nhìn lên bng
cô còn đây, cô vn mc chiếc áo hng
và t đó tôi chăm chú như người ngoan đo.
B sui tóc hoa vàng đã tr
mimosa hoa n hoa màu vàng
phn tre mt rơi t mái lá,
phn thông vàng tri th trên tóc ai.

Mt bui chiu sao tri đp thế
cây câm nín nghe li yên lng
nghe thì thm si đá k nhau
khúc đường ngn giăng ngang khung ngc.
Anh mun ngh như ngày xưa ngh hc
xung bến đò xem nhng con đò đi
tà áo trng dài theo mn g
dòng sông Hương xanh biếc đã đi màu
màu trng đp thiên nga trường Đng Khánh.

Nhưng lũ tr kéo anh v vi thc ti
gi sinh ng mt tun my bui.
Bên danh t thc tế như đng lúa
anh vn ging mt li thơ bình d:
Đường Sa trng hay Ngân Hà vt li
kéo hoa sen phơi nhy trưa hè
mùa ngh nng ve kêu gc phượng
chia tay nhau ri gp li mùa thu.

Xin đng trách đem li ru ng.
Tâm hn tr là bài thơ tuyt diu
tr làm thơ khi mp mé n cười
và hát nhc khi ê a gi m.
Ai dy được mt bài thơ nhân loi
 nơi em,  nơi lũ hc trò.
Ai xóa được mt bài thơ nhân loi
dy trong em ri chuyn đến ngàn sau.

Trại TN Thái Lan 12.1982

(chưa hoàn tất như dự định và sẽ không bao giờ hoàn tất. Khung cảnh là ngôi trường tranh tre trong trại tỵ nan. Cô giáo trong bài đã được hải tặc buông tha, thà xuống biển với một miếng gỗ làm phao trôi vào bờ).
* Kiều, Nguyễn Du
* *Tỳ Bà Hành, Bạch Cư Dị

No comments:

Post a Comment