CHÂN DUNG MIỀN NAM

Bức tranh trên đây của Lê Trung được họa sĩ Trịnh Cung gọi là tranh sến, trong nghĩa xấu, vì ông đem ra làm ví dụ khi bàn luận cái gọi nhạc sến. Hình nầy chắc phải là hình chụp lại từ một nhật báo thập niên 1950 như Saigon Mới, Phụ Nữ Diễn Đàn. Những tờ báo nầy Trịnh Cung vẫn cho là lá cải, sến.

Các họa sĩ cùng thời cùng trang lứa với Trịnh Cung và chính Trịnh Cung học hỏi hội họa tây phương, vì nó không sến. Nhiều bức tranh vẽ cái cổ rất dài, chính là ảnh hưởng của Modigliani, họa sĩ nầy có thêm nét riêng là khuôn mặt trái soan.

Giống Modigliani, Lê Trung có nét vẽ riêng tìm thấy chung trên nhiều họa phẩm nhưng giống mà khác biệt có cái đẹp riêng.

Theo tôi, Trịnh Cung không thấy bức tranh nầy toàn là những đường cong mà còn thêm cái nón cong, nó nói lên đầy đủ cả miền Nam, cả tánh tình, cả hình dáng, cả ngoại cảnh, mặt người đẹp không ngoắc nghéo như mặc trái soan ngoài Bắc mà như trái xoài tượng, không che dấu như trái soan của Modigliani.

Để hiểu thêm lối nhận xét của Trịnh Cung, chúng tôi xin đưa hai lối phát biểu trái ngược liên quan đến Trịnh Công Sơn.

Chừng 25 năm trước Trịnh Cung bỗng viết một bài đả kích những bạn cũ như Đinh Cường, Trịnh Công Sơn. Ông nói tuy có đường đi nhưng vì TCS mà ông ở lại chịu những khổ cực như đi cải tạo. Ngày 30, tôi và anh Nguyễn Thượng Hiệp cùng Trịnh Cung chạy khắp nơi tìm đường không đi được. Tôi xem trang nhà của TCS, thì Trịnh Cung viết khác, tuy có đường đi, nhờ TCS mà ông ở lại, ông cảm ơn TCS, để có thể phục vụ cách mạng.

Trường hợp nầy giống Phan Khôi, thời kháng chiến, một năm bỗng nhiên Quảng Nam xanh tươi vì cây "chó đẻ", là một dược thảo, chó mẹ thường ăn để trừ các biến chứng sinh sản và thêm sữa. Tuy cái tên bình dân không đẹp, sự phát triển bất thường xem như một sinh khí, vân hội mới, Phan Khôi bèn gọi là cây Hồ Chí Minh. Lúc ấy Phan Khôi còn uyên ương với kháng chiến chưa có chơi xỏ: chiến khu chú khiêng, kháng chiến khiến chán. Về sau Phan Khôi không được trọng dụng thì bất mãn và cho đàn em nói chính ông gọi HCM là chó đẻ