ngõ cụt Ukraine

 

cánh đồng hoa hướng dương Ukraine

Ngõ cụt Ukraine

Tôn Thất Tuệ

[Một blog spot thân hữu yêu cầu chúng tôi nhận xét về bài viết của Vũ Linh phản đối việc người Viêt tỵ nạn ủng hộ Ukraine: người Việt theo hùa với tuyên truyền của Mỹ trong một cuộc chiến mù mờ, không định hướng và rất tốn kém. Ukraine đã cộng tác với Bắc Việt xâm chiếm Nam Việt. 1/6 cây súng AK mà VC dùng làm từ Ukraine, Ukraine đứng thứ tư trong các nước sản xuất vũ khí. Nhân tiên chúng tôi đưa ra vài nhận xét ngõ cụt của thời sự Ukraine].

Vũ Linh không đồng ý viện trợ quân sự cho Ukraine (U) cũng như CSVN bỏ phiếu trắng tại LHQ kết án Nga. Nếu U đã ủng hộ Bắc Việt thì cũng đúng vậy vì U là một cộng hòa xô viết của Liên Xô USSR, như một tiểu bang HK. Những nước CS ngoài USSR là chư hầu đều làm theo. Những quốc gia nầy kể cả Ukraine do đảng CS điều khiển. Những đảng nầy sau khi Nga giải thể 1991 cũng bị giải thể và hầu hết các quốc gia nầy đang củng cố dân chủ. Đông Đức đã nhập chung với Tây Đức.

Nga đã không giữ bản quyền súng AK đối với các nước CS. Các nước nầy có quyền sản xuất để phục vụ đường lối CS. Nhưng thực tế chỉ có Tiệp Khắc sản xuất. Nếu U có sản xuất và súng được dùng ở VN thì vẫn ở trong trường hợp một tiểu bang Nga. Tòa án hộ ở Mỹ thường ra lệnh nhà sản xuất dược phẩm bồi thường các bệnh nhân sử dụng mà sinh tật nguyền. Nhưng án lệ nầy không áp dụng cho các nơi sản xuất vũ khí, nhà sản xuất súng bắn tập thể không mất một xu.

U có kỹ năng chế tạo drone dân sự hay quân sự. U đã cải thiện một hỏa tiển đánh chìm thành công chiếc tàu số một của Nga ở Hắc Hải và dùng hỏa tiến bắn trúng cây cầu chiến lược nối Crimea với đất liền. Chúng tôi không rõ ngành sản xuất vũ khí của U. Khi Nga giải thể 1991, thì U giữ rất nhiều vũ khí hạch nhân và trở thành một nước hạch nhân chỉ đứng sau Anh và Mỹ tuy U không có ngòi nổ và hệ thống phóng. Anh, Nga, Mỹ và Pháp năm 1994 đã cùng U ký Budapest Memorandum, theo đó U chuyển lại kho hạch nhân cho Nga và trở thành một quốc gia phi hạch nhân (non-nuclear nation) để được bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ theo biên giới hiện hữu trong tinh thần thỏa ước hợp tác quốc tế Helsinki. Nhưng thế giới không làm gì khi Nga chiếm Crimea và vùng Donbas. U chỉ là kho giữ vũ khí cho Nga trong ba năm, chứ không phải là nhà sản xuất vũ khí hàng thứ tư như VL nói.

Nhìn lịch sử U mà nói nên hay không nên ủng hộ chỉ có giá trị rất hạn hẹp. U được cấu thành không phải từ một đường hướng duy nhất, là một sáng tạo của Nga như Putin lập luận. Tuy nhiên, cấu trúc hiện tại của quốc gia nầy có phần đóng góp của Liên Xô trong gần một thế kỷ; U đã nhận nhiều phần đất mà Nga lấy của các nước khác như Ba Lan. Nếu U đã bị Nga làm chết chừng 4 triệu người qua vụ đói 1936, thì U cũng không vừa gì, đã sát hại cả triệu người Ba Lan; U đã cùng phát xít giết vài triệu người Do Thái khi U chấp nhận Nazi để trả thù Nga trong vụ đói vừa nêu. Anh hùng lập quốc có tượng lớn ở thủ đô, Bandera, là một trong “top ten” naziste khát máu. Ba Lan đã mất đất cho U và có cả triệu dân bị U sát hai. Thế mà bây giờ Ba Lan cưu mang con số lớn nhất người tỵ nạn và to miệng nhất kêu cứu cho U.

Lý luận của VL giống như lý luận lý lịch của CS. Mặc dù quá khứ không thể phủ nhận, chuyên Nga tấn công Ukraine là điều tiếng Pháp gọi là nhảy vô mắt (sauter aux yeux). Lúc đầu đa số ông tòa tối cao HK không chịu xét các vụ án về phim khiêu dâm (porno) vì không có định nghĩa porno là gì. Phe thiểu số trả lời muốn có định nghĩa porno thì cứ xem phim porno. Cũng vậy cứ lấy con mắt bình thường thì sẽ có nhận định về U một nước độc lập bị xâm chiếm bởi nước khác. Putin đã nhiều lần đến lãnh thổ U bị chiếm đóng, mới nhất ngày 17.04.2023.

Đa số những Facebook ở VN mà chúng tôi tìm xem chia làm hai loại hoặc không đề cập hoặc ủng hộ ra mặt dân chúng U chứ không thấy bênh vực Nga. Tuy không phải mọi FB đã tra cứu, mẫu thăm dò nầy cho thấy sự bất mãn với Nga hiện tại mà họ xem như Nga CS thật sự.

@

Mặc dù rất dễ bị kết án sai về chính trị (politically wrong), chúng tôi chưa bao giờ lạc quan như một số nhà báo và người thường, ví như Nga sẽ chết khô với cấm vận, U tất thắng mọi bề. U thuận thiên giả tồn; Nga nghịch thiên giả vong.

Tình hình U đột khởi như một ngẫu biến, một bất ngờ, trong sinh học trên đường tiến hóa.

Chúng tôi tin tưởng Putin - mở miệng để mở họng súng – nói thực lòng: đó là một cuộc hành quân đặc biệt (a special operation) để thi hành một sự sắp xếp chính trị. Vì xem là sắp xếp, Putin rất cẩu thả trong kế hoạch. Putin đã xem thường tiếp vận tuy các nhà quân sự cho rằng chiếc xe vận tải mười bánh GMC quan trọng như xe tăng, tàu buôn quan trọng không thua chiến hạm.

Ngẫu biến U xẩy ra như một bà mẹ yếu ọp nâng một chiếc xe jeep để cứu đứa con đang bị đè, chuyện thật mà Nhật Bản dùng để nói về ý lực trong tâm học. Người U hậu duệ của chủng tộc Cossack thiện chiến đã bảo vệ đế quốc Rus (gồm Nga, U và Belarus) và bảo vệ củng cố “đế quốc tinh thần Orthodox”. U phản ứng như bị dồn vào thế chân tường, bối thủy đồ của Hàn Tín. Ba dồn bảy dập, Nga lại khinh địch và yếu kém về tiếp vận như nói trên, cho nên U đã đặt tây phương vào một chuyện đã rồi, và cũng là cơ hội cho giới buôn bán vũ khí. Viện trợ vũ khí cho U, Biden được ca tụng như Roosevelt chỉ ngồi nhà giúp súng đạn cho Churchill; kỳ thật không vậy, Đức đã sẽ không bại trận nếu Mỹ không tham chiến, đổ bộ Normandie; Roosevelt chỉ ngồi nhà lúc đầu.

Sau khi chiếm Crimea, Nga đã dồn quân ở biên giới và xúi dục ly khai và nói rõ phía đông U là vùng xưa kia gọi là Cựu Nga (Old Russia) và Nga không muốn Nato và Liên Âu nhảy vào U; trong mọi chiến dịch, Nga đều phối hợp quân sự và chính trị.

Nếu không vì biến chứng “Cossack” nêu trên, Putin hoàn toàn thuận lợi như một vở tuồng đã tập dợt.

Graham Jr, con của “vua” của American Christianism, Bill Graham Sr, trước khi Putin cho nổ súng, đã bỗng nhiên kêu gọi tín đồ cầu nguyện cho Putin. Trong suốt nửa thế kỷ, các tổng thống Mỹ đều tuyên thệ nhậm chức dưới sự chứng giám của Graham cha.

Nga hành quân được vài ngày thì Pat Robertson, một ông vua khác của American Christianism tuyên bố rằng chiến cuộc cho thấy Putin thêm một lần nữa ở phía đúng của God (on God’s right side).

Các giáo lãnh HK đã từng đến Nga ra tuyên ngôn rằng Nga có tinh thần tôn giáo mạnh hơn Mỹ bằng chứng không để cho homosexual lộng hành, và Putin đã nói bọn homo nầy đang điều khiển U. Báo chí Mỹ đã đưa hình Putin tắm biển ở trần có đeo Thánh Giá, là một con chiên. 

Giáo Hoàng Vatican không có ý kiến công khai cho đến khi Ngài nói rằng Nato đã sủa như chó sủa (to bark) vào cửa nhà thì chủ nhà đánh cho là vừa. Ngài đã thay đổi ý kiến kết tội Nga diệt chủng, bắn hỏa tiển vào dân chúng.

1990, Saddam Hussein, bạn thân của ban tham mưu White House như Rumfeld, Cheney …, hỏi HK có can thiệp hay không nếu Irak qua chiếm Kuwait; ông Bush Sr trả lời sẽ không có hành động gì vì là vấn đề trong vùng của người Arab với nhau. Nhưng HK đã nhảy vào, chiến tranh gần cả năm kéo theo hành động của Bush Jr mười năm sau chiếm Irak, treo cổ Hussein.

Thế nào Putin cũng thông báo cho HK. Mà HK và thế giới không lạ gì việc chuẩn bị của Nga. Biden tuyên bố nếu Nga đánh U, HK sẽ không có hành động lớn nhỏ nào. HK nói rõ chỉ trong một tuần Nga sẽ chiếm trọn U và HK sẽ làm tài xế taxi chở Zelensky tháo chạy. HK đã muốn chạy taxi cho lãnh tụ Cambodia nhưng họ từ chối để chết vì Khmer Rouge. TT U có khác ở lại và đánh lại. Sự sắp xếp nầy giống như ở Đông Dương 1975 và ở Iran khi Khonemi từ Pháp trở về thay vua Shah.

U đã tuyên bố bỏ ý định gia nhập Nato và Liên Âu và giữ vị trí trung lập giữa Nga và Tây Phương. Nhưng Mỹ trở chứng, viện trợ quân sự ào ạt, Biden không muốn bị tiếp tục xem là một anh già, mấy lần té xỉu khi lên máy bay, nhậm chức như trong thời chiến có mấy chục ngàn cảnh sát bảo vệ, bị chê là yếu xịu rút quân khỏi Afghanistan.

Từ đó Zelensky và phu nhân chỉ có một tiếng gọi “vũ khí, vũ khi”. Nói khác cuộc chiến U hoàn toàn tùy thuộc vào HK, mà HK là một yếu tố bất thường, khó lường. Trong chiến tranh, vũ khí một mình không thể đưa đến thắng lợi.

Sau khi tổng thống U thân Nga bị lập đổ, HK đã tân tiến hóa, huấn luyện quân đội. U đã tham dự quân lực LHQ bảo vệ hòa bình ở Phi Châu. Trong cuộc chiến nầy, chiến công của U phần lớn nhờ chỉ điểm của hệ thống tình báo Mỹ cho biết tọa độ chính xác của xe tăng và tàu thủy.

Nhiều chính trị gia cho rằng viện trợ quân sự cho U chỉ rào thêm dày cái ngõ cụt hiện tại. Phải kể là một cựu ngoại trưởng Do Thái. Mới nhất trong đầu tháng tư, bà Marine Le Pen – ít nhất ngoài miệng – đã bỏ địa vị thân hữu và ống dẫn của Putin – vừa tuyên bố nếu Putin chiếm Ukraine thì không có thảm họa nào lớn hơn cho thế giới; nếu Ukraine thắng thì chính là thế chiến thứ ba do Nato cầm đầu. Nữ chính trị gia ngấp nghé dòm ngó điện Élysée, từ chối lời yêu cầu đề ra một giải pháp.

Hoàn toàn chủ quan và bi quan, chúng tôi nghĩ rằng U sẽ phải nhượng bộ, mất mát nhiều hơn, so với trường hợp nếu U và thế giới đi đến nền trung lập ngay khi chiến cuộc mở đầu. Và đã tránh được bao thiệt hại nhân mạng và vật chất hơn năm nay. Nga đã sẽ chấp nhận quy chế trung lập, vì Nga có kinh nghiệm đã sử dụng một Ấn Độ trung lập theo đường hướng của Nga trong chiến tranh lạnh. Nehru là con bài của Nga, trung lập có nghĩa là thân Nga, rõ nhất là hình thức phi liên kết, liên hiệp Á Phi; Ấn Độ là nước lớn, dân số chỉ thua Tàu.

Khi tuyên bố bỏ ý định gia nhập Nato, Zelensky còn giữ một cái tẩy ngầm nào đó (như sức mạnh tây phương giữ cho cán cân quân bình, tiềm năng dân tộc đối kháng với các âm mưu hủy hoại xứ sở). Nay thì ván bài Ukraine đã lật ra, có bấy nhiêu ăn bấy nhiêu, còn ăn hết nhịn.

Chiến tranh U đã tạo một cuộc lạm phát chưa từng thấy trong vòng 50 năm qua, giá sinh hoạt tăng trung bình gấp đôi, gấp ba may chưa có nạn đói ở Phi Châu. Các quốc gia bạn cũng không khỏi di lụy kinh tế nầy. Thủ tướng Anh thay thế nữ thủ tướng hiếu chiến cho biết Anh sẽ ngưng viện trợ mọi thứ, từ giáo dục cho đến kinh tế (ngầm hiều lẫn quân sự). Thông thường thủ tướng Anh đầu tiên công du các cường quốc như Mỹ, Pháp, Đức, ông Rishi Sunak gốc Ấn lại đi Kyiv. Để phân trần? hứa hẹn tái thiết, nếu ..?

HK đã đùa (kidding) nói kho vũ khí của HK đã rỗng vì có bao nhiêu đã chuyển hết ráo cho U. HK chỉ có bấy nhiêu súng đạn hay sao mà dân đóng thuế rất nhiều. Là từ chối khéo chớ gì.

Donald Trump có tỷ số cơ may làm TT thấp hơn của Biden nhưng có tỷ số cao nhất để đại diện Voi chọi Lừa năm 2024. Cả ông Trump cha và ông Trump con đã minh thị kêu gọi chấm dứt quân viện. Ông con chỉ thích bắn voi, bắn những con thú cấm, mỗi lần nổ súng phải trả vài trăm ngàn. Đảng CH đa số Hạ Viện gồm những dân biểu chống quân viện như một đường lối chống đảng DC, to tiếng như bà Green ở Georgia. Tuy nhiên một nữ cựu dân biểu Hawai, vừa rời đảng DC, nếu được Trump chọn làm phó, thì sâu sắc hơn. Bà chủ trương rút mọi viện trợ đem về sử dụng trong nước vì bà thấy những phung phí vô nghĩa ở Afghanistan khi đang mặc quân phục.

[Đảng CH không thích chiến tranh ở U nhưng luôn thích súng đạn. Bà Boebert mang súng vào quốc hội; bà Noem thống đốc South Dakota tuần rồi giữa tháng tư nói tại đại hội tổ chức súng NRA rằng cháu nội bà chưa được hai tuổi mà cũng có một cây súng).

Nói về xưa nữa, nếu Ukraine đã gia nhập Nato thì tình hình có khác. Bà Meckel đã cùng Pháp chận việc gia nhập nầy, bà Meckel, nối ruột với Putin, và đã đưa Đức và Âu Châu vào lưới nhiên liệu của Putin. Ukraine trở lại tha thiết gia nhập Nato và đại diện Nato nói sẽ chấp nhận tư cách hội viên của U.

Ukraine đối đầu trực tiếp với Nga chứ không qua một chư hầu của Nga như Belarus, Ossetia. Cho nên xếp U và Nga ngang bằng không hợp lý. Cổ nhân có nói con lạc đà ốm vẫn to hơn con heo mập. Con lạc đà ốm Putin vẫn còn tạo ra một bóng nắng rất lớn.

Chúng tôi rất bi quan, e rằng trên sân khấu chính trị sẽ xuất hiện một người như Pierre Mendès-France 1954 phải chấm dứt chiến tranh Đông Dương với bất cứ giá nào để cho nước Pháp yên ôn mà vá lại phên dậu đã rách.

Với những dấu hiệu ấm a ấm ớ từ đầu, rồi ngày một rõ thêm, có lẽ chung cuộc sẽ có ngưng chiến, ai mô ở nấy thì Nga đã lấy lại Old Russia.

Nhưng đình chiến nầy cũng như đình chiến 1954 để miền bắc tạm thời yên ổn lo đánh miền Nam. Lính Nga từ Donbas sẽ tây tiến vượt qua sông Dnieper và quân Nga ly khai ở Moldova sẽ đông tiến làm hai gọng kềm nuốt trọn U để Putin đứng về phía God, ‘in God’s right side’ vừa lòng Robertson, không có homo, same sex marriage, không có nazi, không có gì hết, không tự do không dân chủ, chỉ có đám răng đen mã tấu nói tiếng Nga….

 

mậu thân, thơ Chế Lan Viên

 

Mậu Thân Huế

Ai? Tôi!

Chế Lan Viên * 1987

Mậu Thân 2.000 người xuống đồng bằng
Chỉ một đêm, còn sống có 30
Ai chịu trách nhiệm về cái chết 2.000 người đó?
Tôi! Tôi - người viết những câu thơ cổ võ
Ca tụng người không tiếc mạng mình trong mọi cuộc xung phong
Một trong ba mươi người kia ở mặt trận về sau mười năm
Ngồi bán quán bên đường nuôi đàn con nhỏ
Quán treo huân chương đầy, mọi cỡ
Chả huân chương nào nuôi được người lính cũ!
Ai chịu trách nhiệm vậy?
Lại chính là tôi!
Người lính cần một câu thơ giải đáp về đời
Tôi ú ớ
Người ấy nhắc những câu thơ tôi làm người ấy xung phong
Mà tôi xấu hổ
Tôi chưa có câu thơ nào hôm nay
Giúp người ấy nuôi đàn con nhỏ
Giữa buồn tủi chua cay vẫn có thể cười.

1987

bánh vẽ

 

bánh vẽ

Chế Lan Viên

Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ
Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn
Cầm lên nhấm nháp.
Chả là nếu anh từ chối
Chúng sẽ bảo anh phá rối
Ðêm vui
Bảo anh không còn có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc...

Thế thì đâu còn dịp nhai thứ thiệt?
Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn
Như không có gì xảy ra hết
Và những người khác thấy anh ngồi,
Họ cũng ngồi thôi
Nhai ngồm ngoàm... (8-1991)

Fictive Cake

By Chế Lan Viên

Translated by TTT

 

Even before taking it up to taste,

he did know it was a fictive cake

but he still sat down to the table among comrades

then picked it up to savour.

The main reason has it that: if he declined to join,

they would condemn him for spoiling the enjoying evening,

they would falsely claim he had lost the capacity of chewing

to eject him from the feast;

this expulsion would deprive him

of any eventual chance of eating real ones.

At the very end, he kept taking firmly the seat at the table

as if nothing happened around.

Other folks, following his acting, settled down,

muttering indecently, full mouths. ---

 

Gâteau fictif

par Chế Lan Viên

traduit par TTT

Avant même de le prendre pour gouter

il a connu bien c’était un gâteau fictif.

Pourtant, il s’attabla parmi les camarades,

puis il le saisit pour savourer.

(La raison en est que) s’il refusait de participer

ils le taxeraient de saboter la soirée de jouissance et,

citant faussement l’incapacité de sa part de mâcher,

l’éjecteraient du festin.

Cette élimination allait lui couter désormais

toute chance d’en manger de vrais.

Enfin, il se noua fermement à son assise tabulaire

comme si rien ne survint aux alentours.

Et les autres, en le voyant bien siégé, s’installaient

mâchant indécemment, bouche pleine.

                 CLVCLV

 

tập thơ 'huyễn hoặc'

 

Pascal . Đạo . huyễn hoặc

(thư gởi các bạn cũ QHĐK Huế)

Dạ thưa, tôi cũng không hơn ai nên đã hiểu sai câu nói của Pascal: Le Coeur a des raisons que la raison ne connait point. (Có thể lúc xưa … que la raison ignore), và cho lý trí lên ngôi trong lối hàng hai mang một phán định giá trị: người và thú vật; vật chất và tinh thần, bản năng và lý trí; linh hồn và thể xác… Nay mới thấy rằng Pascal không nói vậy. Nhà tư tưởng Pháp không nhằm phục vụ các nhà luân lý (sic), những nhà moralistes thầy đời.

Xin trích lời giải thích của một web triết học

PASCAL: LE COEUR A SES RAISONS QUE LA RAISON NE CONNAÎT POINT

Cette sentence de Pascal, philosophe du XVIIème siècle, est la plus connue des pensées pascaliennes. Elle est aujourd'hui utilisée à tort et à travers, pour justifier toutes les irrationalités humaines, tous les comportements injustifiables. Ceci est un contresens total de l'esprit de cette citation de Pascal.

En effet, Pascal traite de la croyance religieuse: la croyance, selon lui, ne peut se justifier par la connaissance de Dieu. L'existence de Dieu ne peut se justifier rationnellement. Il faut croire, nous dit Pascal, parce que c'est absurde.

Pour Pascal, la vérité est accessible par deux moyens: le coeur et l'esprit. Ce que Pascal appelle le coeur, c'est la faculté qui nous fait connaître les choses par une intuition immédiate et qui, étroitement reliée au corps, comporte tout ce que nous entendons par instinct, sensibilité, sentiment. La raison ne fait que déduire et conclure à partir des premiers principes qui, eux, nous sont directement communiqués par le coeur. Le coeur est donc premier, antérieur, supérieur à l'esprit.

C'est donc par le coeur et non par la raison que nous devons appréhender les vérités religieuses.

La phrase “Le coeur a ses raisons que la raison ne connaît point” reflète la théorie de Pascal sur la croyance religieuse, donc, selon laquelle le coeur est une meilleure voie d'accès à Dieu que la raison, elle-même limitée.

[Pascal viết: Trái tim có những lý lẽ mà lý trí không hiểu được.

Đây là câu trích được biết nhiều nhất về tư tưởng của Pascal. Nhưng từ lâu và mãi cho đến nay, lời nầy đã bị hiểu sai và hiểu ngược ý để biện minh cho những điều phi lý của người đời, những cách ứng xử không thể biện minh. Lối nầy hoàn toàn trái ngược với câu văn.

Thật vậy, Pascal nói về đức tin tôn giáo: đức tin nầy không thể luận giải, biện minh bởi sự hiểu biết về God, Dieu. Sự hiện hữu của God không thể biện giải, minh chứng bằng con đường duy lý. Chỉ có tin (và không tin); trông rất absurde đấy.

Theo nhà tư tưởng thế kỷ 17 nầy, chân lý có thể đến được bằng hai phương tiện: trái tim và bộ óc. Pascal gọi trái tim là khả năng giúp chúng ta biết những sự việc bằng trực giác trực tiếp không cách lìa thể xác, giúp chúng ta hành sử theo nhận biết từ bản năng, xúc cảm và tình cảm. Lý trí chỉ có một việc là suy rộng, suy diễn rồi kết luận từ các nguyên tắc sơ khởi ấy; mà những nguyên tắc nầy chúng ta được thông tri trực tiếp bởi trái tim. Như vậy, trái tim là nguyên ủy, tiền thời (antérieur) và cao hơn lý trí.

Do đó, chính bằng đường trái tim chứ không phải bộ óc lý trí mà chúng ta thấu triệt các chân lý tôn giáo. Trái tim cho chúng ta một con đường hanh thông rộng rãi đến được với God, trong khi ấy lý trí rất hạn hẹp].

Đa số chư vị -  Đông Phương giả, les orientaux – không quan niệm God mang một hình hài nhân thể, mà xem đó như một định luật vũ trụ điều dẫn mọi sự việc, một nguyên tắc vận hành, vượt trên lý trí, đưa chúng ta đến một vùng cảm nhận, nơi được xem là chỗ tụ hội của khoa học, tôn giáo và nghệ thuật, như Albert Einstein tin tưởng.

Những người thuần túy Phật Giáo thì xem đó là pháp thân vĩnh cửu, là diệu pháp và thị hiện qua hóa thân hay ứng thân. Nhưng dù gì, quan niệm được pháp thân nếu bỏ tâm phân biệt của lý trí.

Có thể dùng kinh Phật mà hiểu Christianism và dùng Christianism (không cực đoan) mà hiểu Đông Phương.

Các phía đều không thấy lý trí là một đường lối mà lấy trực giác làm hải đăng soi đường.

Hình nhi hạ mà nói, quý vị thử nghĩ xem, làm bản thống kê đời mình thì làm gì có cái gọi là rationalité, duy lý toàn diện. Mười phần thì hết bảy phần illogique, phi lý; làm chi có cái logique, hợp lý lý tưởng của Foulqué trong cuốn triết học "Logique’’ mà cả ba ban ABC đều học năm đệ nhất.

Cũng may, ở có đức mược sức mà ăn. Chúng tôi làm đức (chữ C) cũng nhiều mà đứt (chữ T) cũng nhiều như làm đứt cổ, đứt họng, đứt cọng lòi gân … Nhưng bù qua sớt lại cũng có ăn. Số là có người đã in bài thơ của tui nhan đề Đạo có hai câu cuối: sờ lên tim tra hỏi, tim ơi tim tim có biết đạo hay không. Một độc giả đã không hết lời chỉ trích ”thiếu lý trí” và ông đã dùng câu nói nầy của Pascal mà vinh danh lý trí, tim không thể giúp mình hiểu đạo, nó phá đạo, đưa người vô đường ma quỷ.

Chừng tuần sau tôi gặp lời giải thích về Pascal. Nhưng mục đích hồi đáp không phải bênh vực bài thơ mà cần trả câu nói về vị trí nguyên ủy của Pascal.

Bài Đạo rất ngắn, chúng tôi đã ghép chung vào tuyển tập huyễn hoặc mà Võ Hương An đã xếp thành bản pdf. Cảm ơn tất cả thân hữu đã khuyến khích thu tập những câu vè. Các bạn còn muốn cho tôi tiền in thành sách giấy. Số tiền các bạn định cho, xin cứ xem như đã cho mà tôi đã quịt, chỉ đưa ra ấn bản tin học; Võ Hương An không được xu teng nào mà còn muốn mù mắt vì sửa lỗi chính tả. Rứa là bọn mình huề hí. We are all square. 

đạo

tôn thất tuệ

Bên tảng đá, người dân quê hiền thiện

tựa lưng gầy nằm ngủ hồn nhiên

một đứa bé thả câu ngớ ngẩn

quên móc mồi vì say gió bờ ao.

 

Ta gọi đạo hồn bay trong nắng

tiếng chim kêu bẻ gảy cây đàn

con nghé ngọ theo trâu học nói

ngọn cỏ xanh đính hạt sương vàng.

 

Ta gọi đạo nương chiều xế bóng

mẹ đứng chờ tin chị bên sông

lấy chồng lính năm năm không gặp

tiếng súng ngưng chẳng thấy ai về.

 

Gọi là đạo cái đạo vô duyên chưa từng có

chút nước thừa tô canh húp sạch

vì lắm lần xăn quần vén áo

mò đáy chảo mong tìm cọng cải

trong vô vọng xây nền hy vọng

đêm qua xuôi mai tính ngày mai.

 

Đạo vô duyên của những kẻ vô duyên

không gặp gỡ người hiền chỉ lối

nhưng cơn đói,  những vết thương lở lói

nỗi nhớ nhà mất biệt tương lai

làm tạng điển gối đầu ngủ thiếp

khi chợt thức sờ lên tim tra hỏi

tim ơi tim, tim có biết đạo hay không?

===================================================

nữ sinh Phan Thiết ngày xưa

=====================================

hoa sứ, hoa đại

Hoa Sứ muôn năm

Tôn Thất Tuệ

Khoa bonsai có dạy: nhất rễ nhì thân; rễ và thân cần trình ra cho đẹp, không để lá và đất che mất. Mỗi lần đứng trước những cây sứ cũ chúng tôi nghĩ đến phương châm nầy. Rễ thì không có, nhưng thân sứ không có cách phát triển như nhau. Thân sứ trông không chắc như cây lim, và không có tính chất gỗ tạp của cây vông gai. Chủ quan và lãng mạng thì nói thân sứ mang dấu tích của thời gian, lá sứ thưa như tóc đã rụng vì thâm niên. Cây sứ cổ điển mềm mại không như các thứ mới du nhập giữa thế kỷ 20, tuy chúng đều là các cây tương cận.

Thiết nghĩ cây sứ ở các thắng tích cổ như lăng tẫm, chùa chiền, gần với dân chúng hơn cây ngô đồng vương giả. Sự hiện diện nầy có thể bắt nguồn từ xa xưa, vì bông sứ tượng trưng cho dân tộc Chàm. Trong luồng văn minh mà Chàm tiếp nhận, hoa sứ được chạm trỗ ở các bức bán tượng (bar-relief) tìm thấy ở đền đài Java. Tiếng Anh bông sứ là plumeria. Ấn Độ dùng nhiều thứ hoa làm nguyên liệu chính của xạ hương hay nấu nước tắm, có hoa plumeria champa và nhóm hoa champaca. Ấn Độ có loại hương (nhang) gọi chung là champa. Chúng tôi không rành ngôn ngữ nhưng cứ đoán hai chữ champa và champaca thì nói là cái hoa sứ mình thấy được tiếp nhận từ đế quốc Chiêm Thành. (Tiếng Lào, champa là hoa sứ).

Vì sao gọi là sứ thì dành cho các học giả nhưng người ngoài Bắc còn gọi là hoa đại. Đại sứ? Ambassadeur? Có nơi trong Nam gọi là sứ cùi. Phải chăng cùi vì những cây sứ già, thân khẳng khiu, có khi thêm chùm rễ phụ như bộ râu, khi lá rụng mùa lạnh, sứ chỉa lên không những ngón tay cùi.

Cây sứ, lá và thân, có mủ được xếp vào loại succulent (khác với cao su hay cây mít) như một số cây nhiệt đới, cây trường sinh v.v... Khi cắt nhánh trồng, phải để ít hôm cho chỗ cắt khô nhựa mới dâm xuống đất ẩm, nhờ vậy nước không vào làm thối giống. Sách nói rằng sứ không thể sanh sản từ hoa; chỉ trồng theo lối dâm cành (cutting, bouturage). Điều nầy chỉ đúng với sứ cùi của mình.

Những loại sứ mới du nhập giữa thế kỷ 20 có trái đôi như hai sừng trâu giống như trái mai chiếu thủy trong nam. Hột của chúng như hột bí và gieo sẽ lên cây. Nhưng thực tế dù loại sứ nào cũng cắt nhánh trồng, cũng như không ai gieo hạt chuối, biết khi mô có trái mà ăn. Các chợ trời bán những khúc cành sứ như đốt mía làm giống.

Vẫn theo sách, mủ cây sứ có chất độc. Chúng tôi bèn nghĩ đến hoa trúc đào (oleander). California trồng cây nầy giữa freeway để xe ngược chiều không chói mắt nhau. Bỗng nhiên có phát giác trúc đào có chất độc, bèn thi nhau triệt hạ. Bây giờ thì dung hòa, ghi nhận rằng mủ trúc đào có chất độc nhưng không thải ra không khí; ngồi bên cạnh không sao, miễn là không nhai lá nhai bông; cành trúc đào không nên đốt và cho nó tự mục, chất độc phân hóa ngay. Đừng chặt "hoa trúc đào" của Nguyễn Tất Nhiên, Anh Bằng phổ nhạc.

Thiết nghĩ cây sứ cũng như cây trúc đào. Nhưng chắc chắn hoa sứ không có chất độc vì Ấn Độ dùng làm xạ hương và nấu nước tắm. Và chúng tôi có thể đưa ra lời đối chứng đã ăn hoa sứ xào số lượng lớn mà không chết.

Chùa Phổ Quang, gốc cây sứ, 04.2023

Đứng ở cây thị bến đò xưa chợ Bến Ngự hay mé chợ, nhìn lên thì sẽ thấy một ngôi chùa uy nghi trên đồi cao, là Phổ Quang của Thích Mật Thể; khi vỡ mặt trận Pháp Việt 1945, chùa bỏ hoang, được trùng tu chừng 1954. Tuy ở trong núi sâu, mé hông chùa chỉ cách dốc Bến Ngự bởi cái vườn nhỏ của ông Lê Đình Thám, nhân vật Phật Học danh tiếng. Nhân mùa Phật Đản chừng 1949, mấy chú điệu ở chùa Thiên Minh từ dốc Nam Giao qua đường kiệt đến dốc Bến Ngự băng qua vườn ông Lê Đình Thám (cũng bỏ trống) qua chùa nầy hái bông sứ đem về kết tràng phan. Lễ xong hoa đã héo gần khô, thay vì đổ rác, bà Tâm Dung (tức là bà chùa) đem vào, cắt bỏ cuống hoa (rất đắng), phần còn lại đem xào. Nghèo lắm không có dầu, bèn lấy mươi trái dầu lai tươi rán thành dầu như rán mỡ mà xào. U chao ăn ngon mần răng như muốn thấy Phật thấy trời.

Viva plumeria. Hoa sứ muôn năm. Hoa đại ngàn năm.---

======================================================

cây sứ, thủy tạ lăng Tự Đức

========================================

 

Chi Tàu làm cũng được

 

Rien d’impossible * Chi Tàu cũng làm được

Tôn Thất Tuệ

 

Hơn 11 năm trước, Jan 27, 2012, một học trò cũ Quốc Học gởi cho chúng tôi bức hình bên trên với ghi chú: Mission impossible: China trying to attack Europe and US (sứ mệnh không thể thực hiện, Tàu đang cố sức tấn công Âu Mỹ). Ngay lúc ấy chúng tôi đã phúc đáp rằng Tàu có thể làm, đừng tưởng Tàu yếu ợt. Bây giờ đã 12 năm rồi thì Tàu đã chiếm nước Mỹ. Thư phúc đáp như sau:

Thưa các bác trai, các bác gái,

Lúc còn mang cái tơi cá, nó cọ vô hai ống chân không quần gần như chảy máu, cháu bắt đầu học 'vô ca bu le phờ răng xe'. Thầy có dạy: Le mot impossible n’existe pas en langue française; hình như là lời của Napoléon? (chữ impossible không có trong tiếng Pháp)

Bức hình 'Mission Impossible' của bác Đáo diễn nôm là 'ôm gốc dừa'. Gốc dừa chốn phì nhiêu như miền Tây thường phềnh ra như các bà chửa; ôm gốc dừa là hành vi gỡ gạc của bác trai khi bác gái sắp vượt cạn.

Nay bác Đáo lại cho anh ốm là ba tàu, còn chị mập có cái mông cao hơn tòa nhà chọc trời New York là chị Mỹ trắng, là hậu thân, tiền thân, hiện thân của Hillary Clinton, không phải của bà đen Michele Obama.

Impossible chỉ nhìn về hiện tượng. Chú Ba, petit mais dure (nhỏ mà cứng). Đại bản doanh gồm những tiểu bản doanh nằm trong các chành hột vịt muối ở quận 7 Saigon, hay kho than đước nơi Cầu Ba Cẳng, không nhất thiết phải là tiệm rượu số một Thái Thạch ở đường Catinat cạnh Denis Frères hay nhà hàng Soái Kình Lâm, Chợ Lớn.

Ngày nay các "ổ ba Tàu” đã thăng tiến, chuyển qua các trường đại học Mỹ, tế nhị và nguy hiểm hơn các Viện Khổng Tử. Nữ thượng nghị sĩ quyền uy của California, Dianne Feinstein, thực tế là con nuôi của Giang Trạch Dân. Khi còn làm bí thư thành ủy Thượng Hải, ông Giang đã đưa chồng bà vào doanh nghiệp Tàu để đầu tư lớn, ông Giang hổ trợ bà vào thượng viện. TT Obama đã cho Tàu thuê những đặc khu ở các tiểu bang thưa dân, cũng như Canada đã cho Tàu đưa quân đến một hòn đảo đặc nhượng không cần thông báo.

Tàu đã biến cờ Ba Tư thành Tượng Kỳ, tức là cờ tướng. Biến thái thứ hai là Vi Kỳ cờ vây, môn mà Mao Trạch Đông rất thích và một tác giả Mỹ đã nói nó ảnh hưởng chiến lược của Mao (The Wei Ky War).

Cờ tướng phản ảnh quan niệm chiến tranh như sau: con người bị trị không quan trọng, đứng đầu làm bia đỡ đạn (năm con chốt đứng ở bờ sông). Các nhân thể ấy thấp hơn phương tiện vật chất là xe pháo và dưới súc vật là mã tượng. Tướng và sĩ là chuyện khác, chỉ đi quanh quẩn trong sân, không xông pha như xe pháo, chỉ hưởng thụ. Nhưng có điều luật là tướng di chuyển vào mặt tướng kia là thua. Hai tướng cướp không bao giờ chịu nhìn nhau vì biết nhau quá.

Nhóm đầu sỏ dù là phe nào cũng ngồi trong trướng ra lệnh cho đàn em đánh nhau. Một số kẻ chiêu binh mãi mã để hòng có lúc được “qualified” là đàn em.

Trở về bức ảnh, anh ốm, trong lúc chờ đợi đòn chung quyết, cứ xoa bóp chị mập. Người Tàu biết anatomie (phân thể học) trước tây phương, biết huyệt nào kích thích dục tính, chỉ đâu trúng đó nên chị mập ngủ khè, lúc ấy anh ốm sẽ đem chốt đầu dú dí vô cung.

Nếu chị mập có trăn trở làm khó dễ thì anh ốm sẽ áp dụng bài mà Cục Chiến Tranh Chính Trị dạy các bác trai trong quân trường. Đó là mồm mép thế chân tay.

Anh Tàu ngày nay chơi chị Mỹ còn hay hơn ngày xưa chú bé David với anh khổng lồ Goliath.

Tuy bác Đáo gọi bức hình là porno hạng nặng XXX, nó dạy cho người đời rằng Mỹ Tàu tiếp tục ôm nhau từ khi Nixon khai sinh nước Tàu mới bằng chuyến đem vợ qua Bắc Kinh 1972. Chị Nixon chơi một bộ áo màu đỏ tươi để làm vừa lòng Mao. Dù nghèo xơ xác sau các trò chơi nguy hiểm như cách mạng văn hóa, bước tiến nhảy vọt, Tàu vẫn dọn mâm cơm 300 món và được Mỹ ôm ấp. Điều nầy trái với bọn “bạo dâm chính trị" (macho) ngày ngày la lối Mỹ sẽ đánh Tàu, thả bom đập Tam Điệp, chế thêm vũ khí tối tân mà trị Tàu cho kỳ được.

Có anh tướng điên McArthur muốn đánh thốc vào Bắc Kinh dẹp đảng CS Tàu thì TT Truman triệu hồi.

Như trò hề, báo chí Mỹ thường giải trí bằng cách hỏi tại sao USA, một nước tôn trọng nhân quyền và dân chủ lại bang giao và ủng hộ một nước có hơn tỷ dân cầm đầu bởi một nhóm người không được bầu, tự xưng có quyền lực như đảng cướp. Xin trả lời thay cho White House: chậm chậm một chút chơ, Mỹ sắp đánh Tàu, ngày mai Mỹ sẽ đánh Tàu và dẹp VN và giải quyết nhân quyền, Mỹ sẽ giải tán đảng CS Tàu và các đảng râu ria. Bush con sẽ làm tổng thống, ra tay điều khiển chiến dịch "bạch tượng hú" (con voi là đảng CH) thì một trăm Bắc Kinh và Hà Nội cũng bay vèo như gió.

Vâng, ngày mai trong chuyện Mai Ăn Khỏi Trả Tiền,  bài tập đọc lớp ba. Ngày mai ấy mà.

Không có gì chú ba không làm được. Rien d’impossible aux chinois.

=======================================================

nữ sinh Đà Lạt trước 1975
====================================

God is a black woman (bài cũ)

 Vài suy nghĩ về Thiên Chúa Giáo

Some Queries on Christianity

ELINOR GENE HOFFMAN  * Tôn Thất Tuệ dịch

Một người chết vì điện giật và sống trở lại sau hai tháng điều trị. Ai cũng muốn biết cuộc đời sau cái chết ra làm sao. Triết gia, ký giả, các nhà thần học yêu cầu ông nói vài lời về kinh nghiệm hiếm có nầy. Ông luôn từ chối và nại rằng nói ra thì gây nhiều xáo trộn. Cuối cùng một vị đại danh nhân thế giới đến trịnh trọng nói: Cả thế giới trông chờ; xin ông vui lòng cho biết God hình thù ra sao. Ông đáp: Vâng, tôi sẽ nói, nhưng các ông sẽ rất buồn lòng. God là một bà da đen (she’s black).

Được chứ, sao không. God thông hiểu mọi điều và dạy người da đen thờ phụng God đàn ông da trắng; thì sao God không thể bảo người da trắng chúng ta (white anglo saxon) tôn thờ God đàn bà da đen?

Tôi không thể hiểu vì sao lại nhất quyết rằng các điều luật vàng trong Tân Ước “cao hơn” lời chỉ dạy của Thích Ca; không hiểu tại sao huấn thị của Jesus bảo yêu thương kẻ thù lại được xem là thần thánh hơn lời của Lão Tử, Socrate hay Gandhi. Tôi không thể tin một tạng điển từ vùng Palestine (Do Thái) lại linh thiêng hơn, xác thực hơn một tạng điển ở Trung Hoa, Ấn Độ hay Mỹ Châu.

Nếu chúng ta thờ phụng God trong thánh lý và chân lý, chúng ta không thể minh hiện God trong một đấng duy nhất. Chúng ta phải nêu rõ thánh lý và chân lý trong bất kỳ đấng tôn nghiêm ứng hiện God.

Chân lý phải toàn diện, không thể giới hạn trong một góc nhỏ của địa cầu như Palestine; nơi một cá nhân trong lịch sử; trong một nhóm người được lựa chọn thiết lập cách thờ phụng; và chỉ trong một ứng thân duy nhất. Ở bất cứ nơi nào tôi gặp được chân lý thì tôi nắm lấy và xem đó là linh thiêng. Các kinh nghiệm sống khác nhau sẽ vén lên những khía cạnh của chân lý; không có một nguồn duy nhất nào là đầy đủ và không sai sót.

Tôi tin rằng Tân Ước gồm rất nhiều sai lạc vì được dựng ra bởi những con người không toàn hảo. Nhiều chi tiết về đời sống của Jesus trái ngược và không nhất thống. Mà chân lý không thể không nhất thống. Theo tôi, ra lệnh đặt đức tin vào sự không nhất quán là tách rời God, mà God cưu mang chân lý.

Tôi xem việc Jesus hy sinh sinh trên thánh giá vì người là một điều vĩ đại. Tuy nhiên tôi không thể xem việc nầy to hơn, lớn hơn bất cứ sự hy sinh nào của những người chết vì một tin tưởng chính đáng và vì tin yêu. Hơn nữa, tôi xem việc hy sinh nầy còn nhỏ hơn, nhẹ hơn nếu thực sự Jesus biết trước sứ mệnh của mình, biết trước sẽ phục sinh. Không mấy ai từ chối hy sinh nếu biết chắc sẽ sung sướng trên thiên đàng; nếu biết chắc mình là God. Sự hy sinh sẽ to lớn hơn nếu người hy sinh không biết chắc (như đa số chúng ta) chuyện gì sẽ xẩy ra.

Tôi sẽ thấy cái chết của Jesus đáng ngưỡng mộ nhiều hơn và thành một gương sáng thuộc về thiên giới nhiều hơn nếu Jesus là một người phàm như mọi người trong chúng ta. Sự liễu mệnh ấy lại càng nhiều ý nghĩa hơn, nếu Jesus, như một kẻ có tầm vóc to lớn, chết để chỉ cho chúng ta thấy rằng chúng ta không phải sợ hãi khi được chỉ định làm công việc tương tự. Việc bị đóng đinh trên cây chữ thập nếu xẩy ra trong trong khung ý thức nầy sẽ gây nhiều hứng khởi hơn, so với trường hợp Jesus là God và chết như một thủ tục cần thiết.

Tôi không tìm ra được một chút hữu ích nào khi phải đặt để trước mắt gương mẫu là một thể nhân chỉ có một đặc tính là siêu phàm. Với nhận định nầy, tôi phải bỏ cuộc vì tôi biết không bao giờ đến kịp sự to lớn vĩ đại ấy. Tôi không thể đi theo một thể nhân đứng ngoài thời gian, nếu tôi không có tiềm năng như vậy.

Jesus có mặt trên trần gian để dạy chúng ta, há chăng cho nên Jesus không thể giống chúng ta? Nếu Jesus không giống chúng ta thì làm sao chúng ta trở thành giống Jesus? Nếu chúng ta không có ý hướng trở thành Jesus thì vì sao Jesus đến quả đất nầy? Những câu hỏi nầy gây xáo trộn và bối rối.

Câu trả lời thỏa đáng theo thiển ý như thế nầy. Chúng ta cùng ở trong sự tiến hóa của ý đạo trong tâm hồn; chúng ta có một định hướng tối thượng chung, nhưng theo những lối riêng, với những nhịp độ riêng. Đây là một lối giải thích nhân ái trước các sự khác biệt giữa các giai đoạn phát triển và các điều kiện sống của người đời.

Hy vọng rằng nếu quyết muốn, chúng ta có thể theo gương của Jesus, Socrates, Gandhi, Schweitzer. Các vị nầy đã sống không sợ hãi, cho nên tôi tin rằng chúng ta có thể sống không sợ hãi.

Tôi thường tự hỏi vì sao Jesus không để lại một tài liệu viết nào về giáo lý. Tôi suy diễn, vì Jesus không muốn xây đắp những giáo điều (như hậu thế đã làm!?); Jesus muốn chúng ta phân biệt một bên là tôn giáo căn cứ vào các giáo luật có điều khoản, chương, mục và một bên là tôn giáo đặt trên đời sống thực sự của những người thấu hiểu ý nghĩa của sự hành đạo và có tư tưởng sung mãn về đạo.

Trong sự hiện diện của Jesus, tôi tìm gặp một niềm ân phước bao la vì Jesus chỉ cho người đời đâu là điều có thể làm được, nói khác là những khả thể. Qui chiếu vào thực tại nầy, tôi có sự can đảm mới, nguồn cảm hứng mới, lên đường đi tìm chân thiện mỹ; chân thiện mỹ là God của tôi.--

Manas Journal 07.08.1959

Some Queries about Christianity

Viết thêm của người dịch

Elinor Gene Hoffman (EGH)  đã dấu kín cho đến phút cuối một Jesus trong tâm hồn của kẻ sống hiểu ý nghĩa của hành đạo. EGH đã mổ xẻ không thương tiếc một Jesus khác mà người đời cho mang một tính cách siêu phàm đứng ngoài thời gian. Bài viết trông rất kịch liệt, theo lối phân tích luận lý Tây phương.

Những ai đã quen với những ý niệm thị hiện, báo thân, ứng thân sẽ hiểu EGH dễ dàng hơn. Tây phương có thể mất dăm ba phút mới tới EGH trong câu: Nếu Jesus không giống chúng ta thì làm sao chúng ta trở thành giống Jesus?  Như Lai đã thị hiện tướng cướp để có thể gần với tướng cướp tìm cơ duyên chỉ dạy; Phật có trong trà đình tửu điếm. Đây không hoàn toàn là chỉ dạy mà sống chung. Thầy chính là trò, trò chính là thầy; hai bên quyện vào nhau, cùng thăng hoa cùng giác ngộ và thấy chân như đây rồi.

Độc giả sẽ không khó chịu khi EGH nói không ích gì phải cưu mang một Đấng chỉ có tính cách duy nhất là siêu phàm. Ấy là vì độc giả đã quen tinh thần bình đẳng của Đông Phương. Một trong mười danh hiệu của Đấng Giác Ngộ là thiện thệ. Thiện thệ là ngang ngang tầm thường, bình dân. Triết lý Đông Phương nói chung (PG nói riêng) không cao, rất thấp rất gần với người đời, nhưng xuyên qua mọi sự việc, sự vật, cho nên rất “siêu” và không cao. Thậm như Trang Tử còn nói: đạo có trong phân và nước tiểu. Kinh Pháp Hoa còn đòi hỏi “thân cận muôn ngàn đức Phật”, chúng sinh sẽ thành Phật.

Thế nào tác giả đã quen với Đông Phương và đã dùng quan niệm “pháp thân”: incarnate Him in only one being. “Incarnate” có ngữ căn là carnicea thể xác, tạm hiểu như thị hiện, minh hiện. EGH, qua cách hiểu của tôi, không cho God mang tính chất hình người (anthropomorphic), cũng chưa nắm vững toàn diện thực thể “God” mà chỉ hiểu đó là nguồn gốc hay chính là chân thiện mỹ.

Vì vậy God phải “incarnate” vào một vị như chúng ta để cùng nhau hiểu chân thiện mỹ, we all are friends. EGH không phủ nhận sự “God incarnation” của Jesus, nhưng xem đó chỉ là một trong những incarnation; và theo tác giả, mỗi thị hiện cho thấy thêm một khía cạnh của chân lý, của God. Sự trình bày của EGH gợi lên khá nhiều hình ảnh của Pháp Hoa. Các – nhiều - đức Phật ra đời tùy theo hoàn cảnh, dùng phương tiện khác nhau thuyết giảng nhằm mục đích khai thị ngộ nhập (chỉ cho thấy gặp và chứng đạo).

Thiết nghĩ EGH nằm trong trào lưu Tây Phương thế kỷ 20 muốn trở lại thời khởi thủy của TCG (early Christianism) có rất nhiều trường phái với phương cách riêng nhịp độ riêng và nhất là noi gương cuộc sống vô cùng đơn giản của Jesus. Vào thế kỷ thứ tư, hoàng đế Constantine đã ra lệnh triệu tập hội nghị giáo sự, mở đầu một nền thần học mới; những gì không thích thì vất bỏ, cái còn giữ thì thành luật, thành văn (canonized). Giáo hội đã tổ chức sít sao, giàu có mà con chiên ngoan đạo triết gia Nguyễn Văn Trung cho là đã phi thiêng (desacralized).

Nhiều người cho rằng Đông Phương (đặc biệt Zen của Nhật) đã tạo ra sự trở về nầy. Lập luận nầy không còn được chấp nhận. Mà ngược lại sự mong muốn trở về nói trên là một môi trường cho Zen phát triển; Tây Phương đã dùng tính chất khai phóng của Zen để thấy sự khép kín về thần học. Sử gia tìm thấy sự luân lưu các nguồn tư tưởng qua lại từ Hy Mã Lạp Sơn đến Ai Cập. Jesus ra đời khi La Mã đè bẹp Hy Lạp nhưng văn hóa Hy Lạp không bị tiêu diệt. Đại Đế Alexandre đã đem núi xuống biển, đem biển lên núi (Hy Mã Lạp Sơn và Địa Trung Hải). Jesus và Early Christianism xuất hiện trong bối cảnh nầy. (ttt)