add this

Saturday, December 17, 2016

vài dòng về tự do





vài dòng v t do
manas journal 1964
ttt trích dịch

Chúng ta thường nhn mnh rng kh ly rc ri ca con người hin kim phn ln phát xut t nhng lo âu chính tr, t quan nim rng gii pháp đúng và duy nht là gii pháp chính tr. S tin tưởng vào chính tr đưa chúng ta đến nhng d án t hoi, vì l dng c ca chính tr không phi là dng c cn thiết để xây dng mt cuc sng và thế gii chúng ta đang cn đến. Nhét đầy bu tri bng nhng âm vang tranh lun chính tr và ý thc h làm con người điếc không nghe được nhng ước vng sâu xa. Chúng ta đã t b li thâm thúy ca Aristote : “các nghĩa v do nhà nước áp đặt đã hút cn bn cht ca con người”.

Con người mun t do; mà hiu ý nghĩa ca t do không cn nhng cuc tho lun kinh vin gay go rng ln. T do có nghĩa là đến được mt s quyết định có th hoán chuyn nhau nhưng ch b gii hn bi nhng s kin t nhiên ch không phi bởi ngn núi ý thc h. Chúng ta không ta thán s tùy thun vào các định lut thiên nhiên. Trng trt vào mùa xuân; mùa lnh đốt sưởi phòng c; thi tiết ngày đông không ngăn chn t do. Điu chúng ta cn t b và chng li chính là s tùy thuc vào các li quyết định bóp méo các s kin và s quan thiết ca s hin hu trong thế gii.

S khác bit chính tr xut phát t các cách nhìn khác nhau v các s kin và s quan thiết va nêu. Vì sao chúng ta quý trng t do? Quý trng vì nó cho phép chúng ta dùng thi gian và sc lc để làm mt điu gì tt. Điu tt mà người đói cn làm là thc phm. Điu tt mà người dân b đè nén và bóc lt cn làm là cách mng. Điu tt người khôn cn làm là trí hu. Nhng điu tt y có chung đim gì? Đim chung là có được t nhng sáng to ca chính con người xuyên qua nhng hành vi t do.

Do đó, t do là mt điu thin mt điu tt t ti, không phi là h qu ca mt điu khác. Đó là mt nguyên tc v phương pháp lun nhm đạt mt cuc sng đầy đủ sung mãn. Bn không gii thích t do nhưng dùng nó để giải thích các mc đích và cu cánh khác. Dĩ nhiên bn có th dùng s phân tích siêu hình để làm sáng t ý nghĩa ca t do; nhưng bn s lc li khi đặt ra nhng định đề triết lý ngoài s suy nghĩ t nhiên.

Con người quý trng t do vì nhng cu cánh khác bit sâu rng tùy theo tng trường hp, tng cơ hi, s thiếu ht, nn đói, ví d: thc phm, đin trch, giáo dc, chân lý triết hc…Vì duyên c y, các lý thuyết chính tr đứng đắng s đi đến s tng quát hóa để nm được mu s chung ca các cu cánh. Mu s chung mang mt định nghĩa rõ rt nhưng cũng có thế hết sc mơ hồ. Mu s chung Hoa K là quyn ca mi người có “s sng, t do và s tìm kiếm hnh phúc”. Thi xưa, trong xã hi thn quyn, mu s chung là dùng được các phương tin cu ri và chđời sng tâm linh. Trong lý thuyết mác xít thì đó là li ha v mt điu kin sng tt đẹp thm thu mi điu mt khi nhà nước t gii tán. Lý thuyết cũng minh định rng độc tài vô sn là mt giai đon chuyn tiếp trong chương trình mác xít, nhưng s thoái hóa kt nghn trong quyn uy st máu ca nhà nước li là mt chuyn khác,  nằm bên ngoài lý luận ý thức hệ. Du sao mu s chung được rêu rao vn là t do tương lai vng bóng nhà nước quyn uy nắm trọn sinh tử của dân chúng..

Mu s chung là nguyên tc hi nhp dung hp thành mt xã hi chính tr. Đó là s mc định chính yếu làm gc các mc định th yếu khác trong h thng chính tr. Nn chính tr da vào tính cht duy lý ca các s liên h ny. Khi dân chúng không còn cm nhn tm quan trng ca s mc định tiên quyết (và không hiu tính cách duy lý ca các tương h), nn móng ca cng đồng xã hi gãy sp; lúc y ging mi nm trong s th ơ và s st. H thng chính tr tan r khi dân chúng không còn biết, qua trc giác, lý do tn ti ca nó.




No comments:

Post a Comment