TÀU LÀ VENEZUELA THỨ HAI?
Vụ đột kích bắt Maduro đã làm dư luận trên internet Tàu sôi bỏng ngay từ phút đầu. 600 triệu cái nhắp chuột chia nhau hai khuynh hướng khác biệt.
• Vì sao Tàu không dám làm như vậy với Đài Loan, bắt tổng thống sở tại.
• Tại sao không phải là lão Tập Cận Bình thay cho Maduro?!
Một hình ảnh sao lại từ X đã bị kiểm duyệt. Đó là dòng chữ Tàu và Anh quẹt trên cửa một nhà vệ sinh công cộng: “We welcome Trump to capture Xi Jinping and free 1.4 billion Chinese people.” (mừng Trump đến tóm cổ Tập Cận Bình, giải thoát 1,4 tỷ người Hoa)
Quan điểm thứ nhất là của những người Tàu theo chủ thuyết quốc gia, nước Tàu phải thống nhất dưới sự lãnh đạo của Bắc Kinh. Hành động của Mỹ cho thấy không còn gì là luật pháp thì Bắc Kinh không việc gì tự giới hạn hành động. Hãy bắt tổng thống sở tại và thống nhất xứ sở. Bắc Kinh có thể làm nhưng không dám làm; khổ ở chỗ đó.
Quan điểm thứ hai cho rằng nước Tàu có đủ những yếu tố đưa đến thảm trạng Maduro: quản lý nền kinh tế tồi tệ sai lạc, ý thức hệ độc đoán một chiều, tôn vinh cá nhân. Bao nhiêu năm nay, Tàu đã đã hậu thuẩn Maduro tối đa về chính trị và tài chánh; nay thì thấy rõ là vô bổ, chẳng có ý nghĩa gì.
Venezuela chiếm một vị trí quan trọng trong tâm tưởng của Tàu. Bắc Kinh dùng Venezuela làm bằng chứng rằng Tàu có thể tạo dựng một trật tự toàn cầu mới thay cái cũ, dựa trên chủ quyền và hợp tác giữa các quốc gia mà không can thiệp nội bộ của nhau. Viễn tượng ấy có thể thành tựu nhờ tiền bạc. Đầu ngàn năm mới, Tàu đã cho Venezuela vay 10 tỷ dollar, trả dần bằng dầu mỏ.
Nghe có lý chứ. Tàu cần nhiên liệu; Venezuela cần tiền và hậu thuẩn chính trị. Truyền thông của chính phủ và các tuyên bố chính thức mô tả kết ước nầy thành công vì dựa trên thị trường. Hugo Chavez, tiền nhiệm của Maduro, nói rằng hợp tác nầy là khuôn mẫu cho các nước Nam Mỹ. Khi Chavez chết và Maduro lên thay năm 2013, Bắc Kinh vẫn hậu thuẩn như trước, dù Tây Phương áp đặt cấm vận nhiều hơn.
Khi nền kinh tế suy sụp thì không thể sản xuất dầu mỏ và các hạ tầng cơ sở hư mòn. Lấy gì trả nợ cho Tàu. Nhưng Bắc Kinh nói không sao, mọi việc đều tiến hành có trật tự. Năm 2023, Maduro đến Bắc Kinh Tập Cận Bình tiếp đón bằng một cuộc diễn binh, 21 phát súng đại bác và thiếu nhi ca múa.
Giới trí thức Tàu có tư tưởng tự do thường nêu rõ sự song hành giống nhau trong cách thức Tập và Chavez lên nắm quyền: chiến dịch chống tham nhũng, hứa hẹn kinh tế mỵ dân và hủy bỏ giới hạn nhiệm kỳ. Maduro tiếp tục đường lối bàn tay sắt của tiền nhiệm.
Trong lối suy nghĩ trên, Venezuela không đơn thuần là một tệ trạng ngoại giao mà trở thành một trường hợp nghiên cứu để biết điều gì sẽ xẩy ra một khi các thể lệ độc đoán đông cứng trì trệ, khi các định chế rỗng tếch, khi trung thành chính trị mù quáng thay cho khả năng. Câu hỏi của thời đại là: Phải chăng Tàu sẽ trở thanh một Venezuela?
Trong mấy ngày vừa qua câu hỏi nầy trở nên sống động khi các web share qua share về một tiểu luận của học giả chính trị học Liu Y nhan đề: "Làm sao phá hủy một quốc gia". Bài nầy, viết trước khi có dịch cúm Corona, không xem Venezuela là một sự bất thường đột biến mà là một báo động, một di lụy kết tụ qua thời gian từ những thất bại trong việc điều hành quốc sự.
Mối lo âu trở thành Venezuela thứ hai đã gây tiếng dội hơn năm nay khi sự ngưng đọng kinh tế của Tàu đã được tìm thấy mang tính chất cơ cấu, chứ không có tính cách biểu kiến, bề ngoài. Người Tàu ưu lo vì sự thể hôm nay không phải là sự suy sụp bất ngờ mà là sự hủy hoại tiệm tiến, từng chút một. Venezuela tiêu biểu một quốc gia có các hệ thống ngưng hoạt động từ từ, thiếu hụt trở nên thường lệ, các hoạt động của quốc gia không được phục hồi đầy đủ bình thường.
Trong bối cảnh sâu rộng ấy, phản ứng trên mạn trước việc Maduro bị bắt chẳng phải là thất vọng hay vui mừng nhưng là một nhận chân thực tế rùng mình nhún vai trước cách thức các thế lực hành sử trên thế giới. Chẳng có phê phán đúng sai nhưng biết rằng các đại cường quốc hoạt động như nhau khi quyền lợi bị thương tổn.
No comments:
Post a Comment