Người hãy hát lúc thịnh thời sắc nước

một ngôi nhà người giữ cừu trên núi Alpes

Hãy hát lúc thịnh thời sắc nước

Tôn Thất Tuệ

Dạ thưa,

Bỗng nhiên một sáng những ngày đầu tháng chạp tây, tôi nhớ đến ông tây bấy lâu đã nghĩ chéo vài câu thơ của người. Chéo có nghĩa vẫn mang một chút đúng. Nay muốn tự đính chính để tự học. Số là thầy Ngô Đốc Khánh có dạy một bài chừng mươi lăm câu thơ của Alfred de Vigny, tôi chỉ nhớ hai câu

Du haut de nos pensers vois les cités serviles
Comme les rocs fatals de l'esclavage humain. 

Từ đĩnh cao tư tưởng của chúng ta, em hãy nhìn những đô thị nô tì

như những tảng đá neo thuyền giam giữ loài người làm dịch lệ. 

Dịch vậy không thoát vì hai chữ servile và esclavage cùng nghĩa nô lệ. Tác giả dùng điển tích Hy Lạp thần linh bắt người làm nô lệ và giam trong những chiếc thuyền lớn neo vào ngọn núi như những cột neo (cabestan /captan) trên bến tàu.

Tôi đã dùng làm câu mưỡu cho bài thơ Hát Mãi Không Thôi, rồi hạ xuống. Việc tầm thường nhưng như một diễn biến suy tư.

Trước tiên tôi thấy đúng, nhờ sự hiểu biết, nhờ triết học mà thấy bao người đô thị chen nhau trong dục lạc, làm nô lệ cho nhau và nô lệ chính mình. Thế thì thôi, ta theo người xưa, canh độc, làm ruộng lai rai và đọc sách. Nhưng mà không, mọi việc to nhỏ đều chằn chịt kết vào nhau. Ai viết sách, in sách cho mà đọc? Con muỗi ở trong xe chạy 90 miles một giờ , nó cũng chạy cùng tốc độ 90 tuy bay lơ lửng.

Tôi hạ xuống, tôi không muốn dùng lý thuyết dấng thân đấu tranh, đấu tố, biện chứng, cái nầy hủy cái kia. Thế giới hài hòa đâu có vậy, sự sự vô ngại viên thông. Tôi bị ảnh hưởng bởi quan niệm thiện thệ của nhà Phật, và hai chữ Thiện Thệ là một trong mười danh hiệu của Phật. Thiện thệ là thấp, không cao nhưng xuyên thấu mọi việc mọi nơi.

Nếu quan niệm từ trên cao là hình tam giác thì thiện thệ vòng tròn mô tả trong hình nầy: (ego: ngã chấp; eco: môi sinh)

Ta trở lại xóm xưa quê cũ
gốc bàng tươi trái chín ướp đất vàng
trong vũng đục cùng trâu đầm hụp lặn
đàn đĩa đói ôm chân hút máu
như cô hồn đòi nợ buổi hăm ba.
Ta thương mến tấm thân tục lụy
và những gì tục lụy ở quanh ta.
Ta thương mến tấm thân mẹ dựng
gieo vào hồn hạt mộng thăng hoa
ta vẫn hát cho bình minh tư tưởng
cho hơi nồng vị mặn của xót xa.

Thưa bà con, nghe tàm tạm; chẳng hay sao lại đỗ ngay tú tài?! (Tú Xương).

Thế rồi chả có gì của Alfred de Vigny. Ôn ni nói chuyện khác, nếu có thì do diễn dịch phóng túng, nói cho sướng mồm.

Hai câu tiếng Pháp nằm trong đoạn nầy:

Pars courageusement, laisse toutes les villes;
Ne ternis plus tes pieds aux poudres du chemin
Du haut de nos pensers vois les cités serviles
Comme les rocs fatals de l'esclavage humain.
Les grands bois et les champs sont de vastes asiles,
Libres comme la mer autour des sombres îles.
Marche à travers les champs une fleur à la main.

Em hãy can đảm cất bước, bỏ xa phố phường

đừng để bụi đường lấm chân em.

Từ đĩnh cao tư tưởng, em hãy nhìn những đô thị nô tì

như những tảng đá neo thuyền giam giữ loài người làm dịch lệ.

Những khu rừng rộng lớn, những cánh đồng cho em những nơi trú ẩn thênh thang

chúng hồn nhiên tự tại tự do như biển bao quanh những hải đảo rậm um.

Em hãy bước qua những cánh đồng nầy, tay cầm một nhành hoa.

Đoạn nầy nằm trong một bài thơ dài 336 câu: Ngôi nhà của chàng chăn cừu La Maison du Berger. Đó là bài thơ duy nhất về tình yêu tặng Eva, với nội bối cảnh thân phận con người, lòng yêu mến thiên nhiên, một yếu tố đặc thù của phong trào lãng mạn. Thật vậy, thi ca của Vigny như nước chảy ca ngợi hành vi hào hùng, kể lại những huyền sử. Tính chất nầy được biết nhiều qua câu thơ: Gémir, pleurer, prier est également lâche. (Rên rỉ, khóc la, cầu xin đều hèn như nhau).

Rứa thì lắm lúc những suy nghĩ của mình chỉ là những thọ tưởng, níu tạm qua lường, theo kinh Bát Nhã là những uẫn. 

Bên trên tôi có nói như một hành trình tư tưởng. Không đúng nhưng gần như:

Lúc chưa học đạo, thấy núi là núi, sông là sông.

Vô học đạo thì thấy núi không phải núi sông không phải sông.

Thành đạo thì thấy sông trở lại sông, núi trở lại núi.

Before enlightenment, carry water; after enlightenment, carry more water (trước và sau khi giác ngộ đều gánh nước).

Sư hiểu chéo của tôi chỉ xẩy ra riêng tư, không như sự hiểu sai rộng lớn mấy trăm năm nay câu nói của Pascal: trí óc có những lý do mà con tim không biết. Ông Phật thì bị hiểu chéo hiểu sai rất nhiều lần. "40 năm nay ta không nói gì", Ngài bị chê là nói dối, nói quá nhiều đi chứ, đọc mệt nghỉ. Ta không nói gì rốt ráo vì chúng sinh chưa hiều, nay ta nói vị tằng hữu pháp: chúng sinh sẽ thành Phật.

◙ Á chà, tôi đã nhai kẹo cao su nhiều quá rồi đa.

Hôm ấy chừng 1988, tôi đến chùa Liên Hoa, Garden Grove, vào lúc Ái Thu chào tạm biệt thầy Chơn Thành. Ái Thu đẹp lắm, nửa đời xuân sắc, vừa ly dị chồng bác sĩ. Nhiều người rệu nước miếng trong số đó có Trần Kiềm từ bên Tây mới qua. Thấy tôi dòm theo nàng ra cửa, vị sư vui tính và bình dân nầy nói: làm một bài thơ nhé. Tôi dạ làm quà. Tôi thấy Ái Thu còn ngọt nước lắm, nay nàng bắt đầu cuộc đời mới, nên viết: Người hãy hát khi thịnh thời sắc nước.

Lúc ấy tôi có ý tặng nội san Giao Điểm của bác sĩ Trần Tiển Huyến nên viết thêm đoạn cuối có phần gượng ép lý luận nhiều hơn thi cảm, nói đến tam tài thiên địa nhân. Dù cho con người rất nhỏ như Cao Bá Quát nói: yên ba thâm xứ hữu ngư châu: [sâu, sâu nơi chốn xa kia, trong sóng vỡ tỏa ra như khói, có chiếc thuyền câu lấp ló thấy mờ sương]. Nội san nầy chỉ ấn hành một kỳ. Giao Điểm nầy không phải là Giao Điểm của ông Hồng Quan và nhóm Trần Chung Ngọc mà nhiều tôn giáo ngoài PG cho là quá khích.

Tôi cũng xin lỗi bài mang nhiều cá tính cũng như nhiều chữ quá bình dân như chó ngáp không trôi, lót chỗ chó nằm.

Sắp hết năm 2025. Thời gian nhanh nhưng nhờ thời gian xóa bao niềm đau thương và yêu thương đau đớn.

2026 sống an bình, đừng bị khuấy động bởi bầu cử midterm nếu ở Mỹ.

hát mãi không thôi

tôn thất tuệ

Người sẽ hát khi thịnh thời sắc nước
mãi đi lên trước giờ thái dương cư ngọ
môi hồng tươi chớm đỏ dáng huy hoàng
tay đưa thẳng đầy tin yêu mãnh liệt.

Ta sẽ hát lúc bóng chiều đổ sậm
ngày của trời theo biển đến xa xôi
trong hoang vắng cát thơm trổ nhụy
thả hương nồng theo triệu chấm lân tinh.

Trong đêm tối những bóng ma xuất hiện
những bóng người theo giây phút biến thiên
cung trầm bỗng những oan khiên đày đọa
những nụ cười ôm kín buổi hân hoan.

Ta sẽ hát theo đường tơ cung dẫn
những nhớ thương quê tổ tấy nguyên hình
gốc cổ thụ vòng trái tim rách nát
mũi tên tình đâm thẳng máu không rơi
móng tay khắc tên người yêu lối xóm
nhựa cây tươi trắng xóa áo nàng xinh.

Ta đã để tâm tình nơi mốc đá
những cheo leo trên biển cả vòng quanh
ta gởi gắm nỗi cô đơn tuyệt đối
những cheo leo trên biển cả của lòng ta.

Bên xóm lá, bình vôi ông táo
miễu cô linh van vái vài câu
nào học giỏi cưới nàng về làm vợ
xé mảnh bằng lót tã cho con.

Ta ngỗ nghịch cả với trời đất thiên địa
vững như đồng gươm giáo cười khinh
mà điếng mặt vì hôm qua nàng nói
bản luận trình chó táp không trôi
chuyện yêu thương tắt nghẽn ở văn chương
nàng nào biết ta thấy dòng mực đậm
những khổ đau chờ đợi trước nhà.

Ta vẫn hát về những quãng đời rách nát
những đói no mộng thực dây chuyền.
Lên núi cao ta nhìn thế gian tục lụy
nhìn vào thân ta thấy tục lụy hơn đời.

Ta trở lại xóm xưa quê cũ
gốc bàng tươi trái chín ướp đất vàng
trong vũng đục cùng trâu đầm hụp lặn
đàn đĩa đói ôm chân hút máu
như cô hồn đòi nợ buổi hăm ba.

Ta thương mến tấm thân tục lụy
và những gì tục lụy ở quanh ta.
Ta thương mến tấm thân mẹ dựng
gieo vào hồn hạt mộng thăng hoa
ta vẫn hát cho bình minh tư tưởng
cho hơi nồng vị mặn của xót xa.

Ta sẽ hát và xin người cứ hát
buổi thịnh thời sắc nước đang lên
và hát mãi sau giờ thái dương cư ngọ
lúc chiều tà áo đỏ phủ buồm nâu.
Người hãy hát cho mắt nhung lóng lánh
cho nụ cười tỏa lộ sức hồn nhiên.

Người hãy hát cho uyên nguyên sáng ngợi
cuối chân mây biển nước trâng hiền
đem trời đất về chung một mối
giao điểm vàng vũ trụ càn khôn
chiếc thuyền nhỏ con người hiện diện
sóng dập vùi nhưng đạt được toàn châu
làm giềng mối hiển linh cho vạn loại
giữ trong tay nguyên lý thuận hành.-