HOÀI NIỆM DÂNG TRÀO

Tôn Thất Tuệ • 25.12.2025

Tôi vô cùng ngạc nhiên không nhớ lúc nào thấy nhà thờ Phủ Cam quen thân đã mất tích, thay vào đó là một kiến trúc mới nhiều nét thẳng, góc cạnh, gần như lập thể, cubiste. Không biết lúc nào và vì sao nhà thờ cũ đổi sắc diện. Nhưng tôi không bị bật người kinh hãi như khi thấy các chùa cũ đập ra xây cái mới; độ lớn của nhà thờ cũ mới như nhau, không thay đổi diêm đúa như Chùa Tra Am, Tây Thiên, hàng loạt cổ tự thành thiếu nhi vạm vỡ quần loe áo loét, như anh khổng lồ. Vĩnh Tràng Mỹ Tho ấm cúng đã thành một Đế Thiên Đế Thích rút nhỏ, rất Căm bu chia.

Bức hình cũ bên trên cho thấy một kiến trúc xưa, nhiều nét tròn, ấm cúng, mời gọi không lạnh lùng như nhà thờ mới. Chẳng khác gì nét bán lập thể của Dinh Độc Lập mới và dinh Norodom bị bom mà nó thay thế. Dễ hiểu vì hai nơi nầy do một kiến trúc sư phát họa.

nhà thờ Phủ Cam mới

Trước nhà thờ là một ngã ba. Hình như Nguyễn Trường Tộ từ ngoài Lê Lợi chạy vô đây quẹo phải chút xíu rồi quẹo trái bên hông nhà thờ đi tiếp ra Nỗng. Khúc nầy có tên và đường trải nhựa. Nhưng từ ngã ba hướng trái cho đến Hàm Nghi không tên hay đúng ra là kiệt số ... Hàm Nghi. Nay khúc nầy tên Hàm Nghi. Hàm Nghi xưa là Trần Phú.

Tôi chỉ biết khúc đường kiệt nầy. Trên đoạn đó có nhà chị Phúc rất dễ mến, là nữ quân nhân. Thân sinh chị Phúc là nhạc trưởng Ban Quân Nhạc kèn đồng của Đại Đội Danh Dự, Phủ Thủ Hiến Trung Việt; ông dạy nhạc các lớp trung học, song song với ông Nguyễn Hữu Ba.

• Tại ngã ba nầy có chuyện rất lạ. Vào mùa nắng thì nước rịn ra làm ướt và trơn trợt đường dầu, rịn ra qua các đường nức. Đứng dưới thấp gần cầu cũng thấy nước óng ánh. Cậu tôi nói nước từ miệng con rồng; nhà thở ở trên đầu rổng, con rồng nầy chạy qua khu mộ gia đình ông Diệm, chạy qua Nỗng. Bây giờ có lẽ đường đúc xi măng nước không chảy ra nữa.

Ngay sau lùm cây bên trái của hình là nhà của Lượng. ban học. Lúc ấy thập niên 1950, nhà chen nhau phần nhiều nhà tranh. Lượng biết âm nhạc có một cây đờn rất lạ với tôi, mà hình như chưa bao giờ Lượng đờn. Nó gồm một miếng kim loại dẻo uốn cong cọ với cung vĩ cầm (archet de violon) tạo ra các âm thanh rùng rợn. Giống như cái cưa nên tiềng tây là đờn cưa, scie lame.

đàn cưa, scie lame

Việc đời chẳng có gì hơn việc nhắc đến tên người. Thân sinh của Lượng là nhạc công chính của nhà thở Phủ Cam, đờn harmonium. Có vài lần tôi theo ông lên lầu cao nhà thờ khi ông đàn. Ông nói rằng bàn nhạc danh tiếng Avec Maria không được đàn trong nhà thờ vì nó được khơi lên bởi những thất vọng tình duyên.

Sáu bảy chục năm sau, tôi nghĩ lại lý do không đúng. Tôi biết ông nói đến tác phẩm của Schubert. Schubert chỉ phổ bản Đức ngữ từ một bài thơ tiếng Anh, không vì nguồn rung cảm tôn giáo. Lý do chính có lẽ bản nầy không theo lối Grégoire. Ave Maria là một thể nhạc chung, nhiều Ave Maria khác nghe như nhạc đạo, của Bach, Caccini, Gounod .... Chàng Schubert của tôi thì rô măng ti cô quá (romantico), lãng man có thừa.

Cẩm, em gái của Lượng không bao giờ vắng mặt trong Đạo Binh Đức Mẹ rước kiệu hằng tuần quanh nhà thờ. Một ông bạn của tôi cũng không bao giờ vắng mặt ở thềm cao nhìn kiệu (sic!) đi qua.

Anh cả của Lượng là đại úy Tiên trong Lữ Đoàn Phòng Vệ Phủ Tổng Thống trú đóng Thành Cộng Hòa. Ông quan ba trẻ độc thân vui tính hẵn là người hùng của Thung. À mà lúc tôi quen, chưa có bản nhạc "em chỉ yêu anh binh nhì" cho nên ai cấm Thung hát: em chỉ yêu hoa vàng ba mai".

Thung ở Bến Ngự, trong gia đinh nầy có Thiện. Thiện, Thu Vân (tương lai là Nhã Ca) đã cùng chơi trốn tìm, ù mọi. 1988 Thu Vân ở Mỹ cho biết cái con ù mọi dài hơi nhất đã chết ở tuổi 40, không lâu sau 1975. Trong những thời kinh hằng ngày, tôi vẫn cầu siêu qua Kinh Di Đà và niệm kinh ... Kính mừng Maria Đức Mẹ Chúa Trời Cầu cho chúng tôi là kẻ có tội khi vào trong giờ lâm tử Amen. (Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc, et in hora mortis nostrae). Noel 2025 ◙

Ghi chú thêm

Việc đọc kinh Kính Mừng trong thời kinh PG sẽ làm nhiều người dị ứng. Chuyện nầy tôi đã viết trong một bài đăng trên FB cá nhân, blogspot và email đến hơn trăm thân hữu, share lui share tới vẫn không gặp thắc mắc nào. • Tôi làm theo kinh nghiệm sau đây. Tôi quen một vị sư có chung bổn sư với thầy Chơn Thành ở Quận Cam, California cả hai vị tu thiệt nầy đều là những ngọn lá mùa thu trong thế giới y bát hổn mang tạp loại. Thầy được mời làm trụ trì (?) ở Atlanta rồi hơn năm sau bị ban trị sư đuổi, xách theo cái tay nãy ra đường mới biết tài sản 200 dollars đã bị đám cô hồn móc sạch. Chuyện rằng: một thanh niên đã theo TCG để lấy vợ; vì gia đình lạnh nhạt anh chỉ ở bên nhà vợ như ly khai. Nhưng không mấy chốc, canh cơm không lành, anh một mình trở về nhà cha mẹ nương tựa và sống bình thường không có dấu hiệu gì cho thấy anh là một giáo dân. Sống với mẹ hơn mười năm người ấy chết và gia đình lo hậu sự nhờ thầy làm lễ. Sau khi biết rằng lúc sống, anh ấy thường lẻn tránh các ngày kỵ để không lạy hay ăn của cúng, thầy đề nghị nên theo nghi thức TCG, không phải vì chống với PG mà vì lẽ nghi thức TCG quen với hương hồn người nầy, hương hồn ra đi theo đường xưa lối cũ êm thấm hơn; khỏi lấn cấn trong chiếc áo mới, hay đôi giày quá mới. Xin cảm ơn.

• Xin tham khảo Ave Maria của Schubert ở chỗ nầy

♪♪♪ Ave Maria, Schubert, Helene Fisher